birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati

DOC 73.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483551050_67219.doc birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati reja: 1. birinchi jahon urushining boshlanishi va turkistondagi favqulodda choralar 2. 1916 yil qo‘zg‘olonining boshlanishi va uning sabablari 4. 1916 yil xalq qo‘zg‘olonining yakunlari va tarixiy ahamiyati. 1910-1914 yillarda turkiston o‘lkasida milliy o‘zlikni anglash jarayoni kuchaydi. mustamlaka ma’muriyati idoralari 1911 yilda farg‘ona viloyatida “idora tartiblariga va jamoat osoyishtaligiga qarshi kurashdan guvohlik beruvchi” 833 ta, 1913 yilda 1220 ta “jinoiy ish” qayd qilganlar. 1914 yil yozida rossiya imperiyasi birinchi jahon urushiga qo‘shildi. bu urush butun rossiya imperiyasi, shuningdek, turkiston o‘lkasi aholisining ham ahvolini og‘irlashtirdi. 1914 yil 26 iyulda turkiston o‘lkasi “favqulodda muhofaza holatida” deb e’lon qilinib, mirshablik nazorati kuchaytirildi. har qanday tashviqot, targ‘ibot ta’qiqlanib, tartib buzganlarga maxsus qo‘mita tomonidan 500 rublgacha jarima solish, yo o‘n oy muddatga qamash huquqi berildi. ammo bunga qaramay yangidan paydo bo‘lgan sotsial-demokratlar va eserlar tashkilotlarining yashirin faoliyati davom etib, korxonalarda ish tashlashlar to‘xtamadi. mavjud tuzumdan …

rvadorlarning ahvoli ham mushkullashdi. 1916 yilda paxta ekin maydoni ham, xosildolrligi ham pasayib ketdi. chor imperiyasi yetishtirilgan praxta uchun qat’iy narxlarni belgilab qo‘ygan bo‘lib, bu narx juda past edi. bu esa paxtakor dehqonlarning keskin noroziligiga sabab bo‘ldi. paxta topshirishdan ommaviy bosh tortish avj oldi. urush munosabati bilan dehqonlardan olinadigan soliqlarning hajmi ham kun sayin ortib bordi. turkistonda 1914 yilda yer solig‘i 6859021 rubl bo‘lgan bo‘lsa, 1916 yilga kelib bu ikki barobar ko‘tarildi. 1915 yilda esa maxsus harbiy soliq ham joriy qilindi. 1913 yilda paxtaning narxi 50 foiz oshirilgan bo‘lsa, boshqa zarur mollar narxi 400-500 foizga ko‘tarildi. non narxi esa 6 barobar oshdi. chayqovchilik avj olib, sudxo‘rlik kuchaydi. oziq-ovqat ta’minotining qiyinlashuvi sababli mehnatkashlarning noroziligi kuchayib bordi. rus mustamlakachilari urush yillari turkistondan 59 million pud paxta, 8,5 million pud paxta yog‘i, 950 ming pud pilla, 2925 ming pud teri, 300 ming pud go‘sht, 229 ming pud sovun, 474 ming pud baliq olib …

n edi. lekin farmonning bunday tarzda turkiston o‘lkasiga mutlaqo tatbiq etib bo‘lmasligini tajribali podsho amaldori, sobiq harbiy vazir a.n.kuropatkin ham tushungan edi. u vazir yordamchisi general frolovga rossiyada ikki yildan beri davom etib, nihoyasi ko‘rinmagan bu tadbirni, ya’ni urushga 19-43 yoshli aholini safarbar qilish masalasi hal bo‘lmagan holda uni chekka o‘lkalarga tadbiq etish noo‘rinligini ko‘rsatgan edi. farmonga ko‘ra sirdaryo viloyati zimmasiga 87 ming, samarqandga 88 ming, farg‘onaga 50 ming mardikor yuborish vazifasi yuklatildi. podshoning o‘sha farmoni haqidagi bu shum habar yashin tezligida butun turkiston o‘lkasiga tarqaldi va azob-uqubatlardan alamzada turkiston mehnatkashlarini larzaga soldi. chunki mardikorlikka faqat kambag‘allarning farzandlarini olish rejalashtirilgan edi. mardikorlik ro‘yxatlarini tuzish volost boshqaruvchilari, oqsoqollar va ellikboshilarga yuklatilgan edi. ular bundan o‘z manfaatlari yo‘lida foydalandilar. mahalliy ma’murlar katta pora evaziga boy va amaldorning arzandalarini safarbarlikdan qoldirar, ko‘proq kambag‘al oilalarning farzandlarini ro‘yhatga qo‘shib qo‘yar edilar. bundan tashqari mustamlakachi ma’murlar ijozati bilan boylar va amaldorlar o‘z o‘g‘illari o‘rniga mardikorlikka boshqa …

di. politsiya qo‘zg‘olonchilarni o‘qqa tutdi. uch kishi o‘ldirildi, to‘rt kishi yarador qilindi. bu habar tez orada butun samarqand viloyatiga va boshqa xududlarga ham tarqab ketdi. jumladan 7 iyulda xo‘jand voqeasidan habar topgan samarqand viloyatining dahbed qishlog‘ida qo‘zg‘olon ko‘tarildi. bir necha ming kishi qatnashgan bu qo‘zg‘olonga mulla usmon abdurasulov, gadoy abduqodirov, xolmo‘min xolmurodov, azizqul murodov, muxtor xafizov singari xalq fidoyilari boshchilik qildilar. qo‘zg‘olonchilar bo‘lim boshqaruvchisining mirzasi qobulovni o‘ldirdilar. qo‘zg‘olon qatnashchilaridan usmon abdurasulov boshchiligida 30 kishi hibsga olindi va turmaga tashlandi. qo‘zg‘olonning asosiy markazi jizzax shahri va uezdi edi. qo‘zg‘olon ko‘targan jizzax xalqi chor ma’murlarining kamsituvchilikdan iborat mustamlakachilik siyosatiga qarshi kurashga otlandilar. podsho farmoniga ko‘ra jizzax viloyati bo‘yicha 10531 kishi mardikorlikka safarbar etilishi kerak edi. ammo podshoning safarbarlik tadbirlari mehnatkash xalq tomonidan qo‘llab-quvvatlanmadi, aksincha ommaning qahru-g‘azabi kuchayib, ommaviy qo‘zg‘olonga aylanib ketdi. bu qo‘zg‘olon davomida o‘zining butun qalbi-vujudini mehnatkash xalq baxtiga baxshida etgan haqiqiy qahramonlar yetishib chiqdilar. jizzax qo‘zg‘olonining chor rossiyasining milliy mustamlakachilik …

ynazarov boshchiligidagi 500 kishilik yana bir guruxi chuqurtoqqishloq oqsoqoli mulla mahkamboy mulla ro‘ziqulovni toshbo‘ron qilib o‘ldirdi. zomin pristavi sobolev qurolli qo‘zg‘olon soqchilar va tarjimoni bilan yom volostiga kelib qo‘zg‘olon tashabbuschilaridan yetti kishini, shu jumladan karim orziqulov bilan turdibek xudoynazarovni qo‘lga tushirib zominga jo‘nadi. lekin ular yo‘lda 800 kishilik qo‘zg‘olonchilarning xujumiga duch keldi. yom volostidagi singari qo‘zg‘olon harakatlari yangi qo‘rg‘on, zomin va boshqa volostlarda ham bo‘lgan. mana shunday eng og‘ir va hal qiluvchi damlarda mahalliy hokimiyat vakillari mustamlakachi chor ma’murlariga yordam berganlar va o‘z millatlarining manfaatlariga hiyonat qilganlar. buni quyidagi dalil yorqin ifoda etadi. jizzax shaxri mehnatkashlarining qo‘zg‘olonlaridan tashvishga tushgan jizzax uezdi hokimi rukin eski shahar aholisining bir qismini katta machitga to‘plab, agar ular hukumatga qarshilik ko‘rsatsa, hammaning mol-mulki musodara qilinib, uylari yakson qilinajagini aytgan. mahalliy ma’muriyat vakillari akrom to‘ra, muhtorxon to‘ra, abdusamad mahsum va boshqalar uezd boshlig‘iga ta’zim qilib, podsho farmonini to‘la ma’qullab, uni shubhasiz bajarish va xalq harakatini bostirishda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati"

1483551050_67219.doc birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati reja: 1. birinchi jahon urushining boshlanishi va turkistondagi favqulodda choralar 2. 1916 yil qo‘zg‘olonining boshlanishi va uning sabablari 4. 1916 yil xalq qo‘zg‘olonining yakunlari va tarixiy ahamiyati. 1910-1914 yillarda turkiston o‘lkasida milliy o‘zlikni anglash jarayoni kuchaydi. mustamlaka ma’muriyati idoralari 1911 yilda farg‘ona viloyatida “idora tartiblariga va jamoat osoyishtaligiga qarshi kurashdan guvohlik beruvchi” 833 ta, 1913 yilda 1220 ta “jinoiy ish” qayd qilganlar. 1914 yil yozida rossiya imperiyasi birinchi jahon urushiga qo‘shildi. bu urush butun rossiya imperiyasi, shuningdek, turkiston o‘lkasi aholisining ham ahvolini og‘irlashtirdi. 1914 yil 26 iyulda turk...

DOC format, 73.5 KB. To download "birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati", click the Telegram button on the left.

Tags: birinchi jahon urushining turki… DOC Free download Telegram