birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati

DOC 73,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1483551050_67219.doc birinchi jahon urushining turkiston oâlkasiga taâsiri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati reja: 1. birinchi jahon urushining boshlanishi va turkistondagi favqulodda choralar 2. 1916 yil qoâzgâolonining boshlanishi va uning sabablari 4. 1916 yil xalq qoâzgâolonining yakunlari va tarixiy ahamiyati. 1910-1914 yillarda turkiston oâlkasida milliy oâzlikni anglash jarayoni kuchaydi. mustamlaka maâmuriyati idoralari 1911 yilda fargâona viloyatida âidora tartiblariga va jamoat osoyishtaligiga qarshi kurashdan guvohlik beruvchiâ 833 ta, 1913 yilda 1220 ta âjinoiy ishâ qayd qilganlar. 1914 yil yozida rossiya imperiyasi birinchi jahon urushiga qoâshildi. bu urush butun rossiya imperiyasi, shuningdek, turkiston oâlkasi aholisining ham ahvolini ogâirlashtirdi. 1914 yil 26 iyulda turkiston oâlkasi âfavqulodda muhofaza holatidaâ deb eâlon qilinib, mirshablik nazorati kuchaytirildi. har qanday tashviqot, targâibot taâqiqlanib, tartib buzganlarga maxsus qoâmita tomonidan 500 rublgacha jarima solish, yo oân oy muddatga qamash huquqi berildi. ammo bunga qaramay yangidan paydo boâlgan sotsial-demokratlar va eserlar tashkilotlarining yashirin faoliyati davom etib, korxonalarda ish tashlashlar toâxtamadi. mavjud tuzumdan …

arar yetkazdi. natijada oâlka aholisining 90 foizini tashkil etgan dehqon va chorvadorlarning ahvoli ham mushkullashdi. 1916 yilda paxta ekin maydoni ham, xosildolrligi ham pasayib ketdi. chor imperiyasi yetishtirilgan praxta uchun qatâiy narxlarni belgilab qoâygan boâlib, bu narx juda past edi. bu esa paxtakor dehqonlarning keskin noroziligiga sabab boâldi. paxta topshirishdan ommaviy bosh tortish avj oldi. urush munosabati bilan dehqonlardan olinadigan soliqlarning hajmi ham kun sayin ortib bordi. turkistonda 1914 yilda yer soligâi 6859021 rubl boâlgan boâlsa, 1916 yilga kelib bu ikki barobar koâtarildi. 1915 yilda esa maxsus harbiy soliq ham joriy qilindi. 1913 yilda paxtaning narxi 50 foiz oshirilgan boâlsa, boshqa zarur mollar narxi 400-500 foizga koâtarildi. non narxi esa 6 barobar oshdi. chayqovchilik avj olib, sudxoârlik kuchaydi. oziq-ovqat taâminotining qiyinlashuvi sababli mehnatkashlarning noroziligi kuchayib bordi. rus mustamlakachilari urush yillari turkistondan 59 million pud paxta, 8,5 million pud paxta yogâi, 950 ming pud pilla, 2925 ming pud teri, 300 ming …

oâlkasidagi rus boâlmagan 19 yoshdan 43 yoshgacha boâlgan jami 250 ming erkakni front orqasidagi ishlarga safarbar qilish koâzda tutilgan edi. lekin farmonning bunday tarzda turkiston oâlkasiga mutlaqo tatbiq etib boâlmasligini tajribali podsho amaldori, sobiq harbiy vazir a.n.kuropatkin ham tushungan edi. u vazir yordamchisi general frolovga rossiyada ikki yildan beri davom etib, nihoyasi koârinmagan bu tadbirni, yaâni urushga 19-43 yoshli aholini safarbar qilish masalasi hal boâlmagan holda uni chekka oâlkalarga tadbiq etish nooârinligini koârsatgan edi. farmonga koâra sirdaryo viloyati zimmasiga 87 ming, samarqandga 88 ming, fargâonaga 50 ming mardikor yuborish vazifasi yuklatildi. podshoning oâsha farmoni haqidagi bu shum habar yashin tezligida butun turkiston oâlkasiga tarqaldi va azob-uqubatlardan alamzada turkiston mehnatkashlarini larzaga soldi. chunki mardikorlikka faqat kambagâallarning farzandlarini olish rejalashtirilgan edi. mardikorlik roâyxatlarini tuzish volost boshqaruvchilari, oqsoqollar va ellikboshilarga yuklatilgan edi. ular bundan oâz manfaatlari yoâlida foydalandilar. mahalliy maâmurlar katta pora evaziga boy va amaldorning arzandalarini safarbarlikdan qoldirar, koâproq kambagâal oilalarning farzandlarini …

larini izhor qildi. qoâzgâolonchilarning oldingi saflarida abdumadaminov, dadaboy masharipov, yaxyoxon qori olimxonov, eshonxon mirza oârinov kabi xalq vakillari bordilar. qoâzgâolonchilar safida ayollar va bolalar ham bor edi. politsiya qoâzgâolonchilarni oâqqa tutdi. uch kishi oâldirildi, toârt kishi yarador qilindi. bu habar tez orada butun samarqand viloyatiga va boshqa xududlarga ham tarqab ketdi. jumladan 7 iyulda xoâjand voqeasidan habar topgan samarqand viloyatining dahbed qishlogâida qoâzgâolon koâtarildi. bir necha ming kishi qatnashgan bu qoâzgâolonga mulla usmon abdurasulov, gadoy abduqodirov, xolmoâmin xolmurodov, azizqul murodov, muxtor xafizov singari xalq fidoyilari boshchilik qildilar. qoâzgâolonchilar boâlim boshqaruvchisining mirzasi qobulovni oâldirdilar. qoâzgâolon qatnashchilaridan usmon abdurasulov boshchiligida 30 kishi hibsga olindi va turmaga tashlandi. qoâzgâolonning asosiy markazi jizzax shahri va uezdi edi. qoâzgâolon koâtargan jizzax xalqi chor maâmurlarining kamsituvchilikdan iborat mustamlakachilik siyosatiga qarshi kurashga otlandilar. podsho farmoniga koâra jizzax viloyati boâyicha 10531 kishi mardikorlikka safarbar etilishi kerak edi. ammo podshoning safarbarlik tadbirlari mehnatkash xalq tomonidan qoâllab-quvvatlanmadi, aksincha ommaning qahru-gâazabi …

anidek 12-13 iyul kunlari jizzax uezdi yom volosti aholisi qoâzgâalib, otliq va yayov boâlib, mustamlaka maâmurlari, volost boshqaruvchisi va oqsoqollarga qarshi shiddatli hujum boshladi. qirq qishlogâida karim orziqulov boshliq olomon ellikboshilardan norcha va qulbeklarni oâldirishdi. qoâzgâolonchilarni turdibek xudoynazarov boshchiligidagi 500 kishilik yana bir guruxi chuqurtoqqishloq oqsoqoli mulla mahkamboy mulla roâziqulovni toshboâron qilib oâldirdi. zomin pristavi sobolev qurolli qoâzgâolon soqchilar va tarjimoni bilan yom volostiga kelib qoâzgâolon tashabbuschilaridan yetti kishini, shu jumladan karim orziqulov bilan turdibek xudoynazarovni qoâlga tushirib zominga joânadi. lekin ular yoâlda 800 kishilik qoâzgâolonchilarning xujumiga duch keldi. yom volostidagi singari qoâzgâolon harakatlari yangi qoârgâon, zomin va boshqa volostlarda ham boâlgan. mana shunday eng ogâir va hal qiluvchi damlarda mahalliy hokimiyat vakillari mustamlakachi chor maâmurlariga yordam berganlar va oâz millatlarining manfaatlariga hiyonat qilganlar. buni quyidagi dalil yorqin ifoda etadi. jizzax shaxri mehnatkashlarining qoâzgâolonlaridan tashvishga tushgan jizzax uezdi hokimi rukin eski shahar aholisining bir qismini katta machitga toâplab, agar ular …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati"

1483551050_67219.doc birinchi jahon urushining turkiston oâlkasiga taâsiri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati reja: 1. birinchi jahon urushining boshlanishi va turkistondagi favqulodda choralar 2. 1916 yil qoâzgâolonining boshlanishi va uning sabablari 4. 1916 yil xalq qoâzgâolonining yakunlari va tarixiy ahamiyati. 1910-1914 yillarda turkiston oâlkasida milliy oâzlikni anglash jarayoni kuchaydi. mustamlaka maâmuriyati idoralari 1911 yilda fargâona viloyatida âidora tartiblariga va jamoat osoyishtaligiga qarshi kurashdan guvohlik beruvchiâ 833 ta, 1913 yilda 1220 ta âjinoiy ishâ qayd qilganlar. 1914 yil yozida rossiya imperiyasi birinchi jahon urushiga qoâshildi. bu urush butun rossiya imperiyasi, shuningdek, turkiston oâlkasi aholisining ham ahvolini ogâir...

Формат DOC, 73,5 КБ. Чтобы скачать "birinchi jahon urushining turkiston o‘lkasiga ta’siri. 1916 yil milliy-ozodlik harakati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: birinchi jahon urushining turki… DOC Бесплатная загрузка Telegram