o’rta osiyoning qadimgi arxivlari tarixidan

DOC 56.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1483552024_67236.doc o’rta osiyoning qadimgi arxivlari tarixidan reja: 1. o’rta osiyoda eng qadimgi arxivlarning vujudga kelishi 2. o’rta asrlarda movarounnahrda arxiv ishi 3. xonliklar davrida arxivlarning ahvoli bugungi kunda ko’pgina tarixchilar va arxivshunoslar orasida rossiya istilosiga qadar “o’rta osiyo davlatlarida hyech qanday arxiv bo’lmagan” degan nuqtai nazar yashab keladi. taniqli sharqshunos olim a. a. semyonov 1922 yilda quyidagilarni yozgan edi: “musulmon sharqida, umuman turkistonda biz tushunadigan ma’nodagi arxivlarni tasavvur qilolmaydiar, negaki idoraviy ishlar nihoyatda boshqacha tarzda olib borilgan”. a. v. chernov esa o’zining “sssrda arxiv ishi va uni tashkillashtirish tarixi” nomli o’quv qo’llanmasida to’ppadan-to’g’ri 1917 yilga qadar “o’rta osiyo davlatlarida hyech qanday arxiv bo’lmagan” deb yozadi. yo’q, to’g’ri emas. o’rta osiyoda qadimgi zamonlardan buyon arxivlar mavjud bo’lgan. o’rta osiyoda qadimgi arxivlarning paydo bo’lishi bu yerda ilk davlatlarning vujudga kelishi hamda yozuvning tarqalishi bilan bog’liqdir. o’rta osiyoda xo’jalikning rivojlanib borishi, davlatchilining shakllanishi natijasi o’laroq turli xo’jalik, soliq va yuridik hujjatlarning yaratila boshlandi. …

berilmaydi. shuning uchun bo’lsa kerak, yuqorida ta’kidlab o’tilganidek ayrim arxivshunoslar o’rta osiyoda to rossiya istilosiga qadar maxsus arxivlar bo’lmagan degan fikrlarni bildirganlar. ammo, bu fikrlar haqiqatga to’g’ri kelmaydi. avvalo shuni qayd etish kerakki, har qanday davlat hujjatlarsiz faolit ko’rsatishi amri maholdir. shunday ekan, ahmoniylar, yunon-baqtriya va kushon davlatlarida zamonigacha kechgan davrda ham arxivlar bo’lgan, lekin ular bizgacha yetib kelmagan yoki hozirga qadar topilmagan. bundan keyingi arxeologik tadqiqotlar jarayonida o’rta osiyoda eng qadimiy arxivlarning topilishi ehtimoldan holi emas. vatanimiz hududida qadim zamonlarda arxivlarning mavjud bo’lganligi 1948-1950 yillarda xorazmdagi tuproqqal’a xarobasida s. p. tolstov boshchiligida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida isbotlandi. bu yerda milodiy iii-iv asrlarga oid xorazm tilida yozilgan 100 ga yaqin hujjat topildi. bu hujjatlar xorazm podsholari arxiviga tegishli ekanligi aniqlandi. ularning 18 tasi yog’ochga, ko’pchiligi oshlangan charmga yozilgan. hujjatlarning 8 tasi yaxshi saqlangan. hozirgi kunga qadar 100ga yaqin hujjatdan atigi 26 tasini olimlar o’qishga muvaffaq bo’ldilar. tuproqqal’a arxiv hujjatalarining …

oshlariga oid 80 ga yaqin noyob hujjatni o’z ichiga oladi. ular so’g’d podsholigiga tobe bo’lgan panj hokimi saroyi hamda turli viloyatlar hokimlari va amaldorlarga tegishli hujjatlar yig’indisidan iborat. arablarga qarshi kurash jarayonida panj hokimi, bir muddat so’g’d podsholigi taxtiga da’vogarlik qilgan divashtich o’z otryadi bilan mug’ tog’ida joylashgan mudofaa qasriga chekingan. shunda saroy hujjatlari ham bu yerga keltirilgan. 722 yilda arablar qasrni shturm bilan olib, uni buzib tashlaganlar. hujjatlar vayron bo’lgan qasr ostida qolib ketgan va 1210 yil o’tgandan so’ng topildi. so’g’d arxivi hujjatlari yurtimizning ilk o’rta asrlar tarixiga doir g’oyat muhim ma’lumotlar beradi. arab halifaligi hukmronligi tugatilgandan so’ng movarounnahrda tashkil topgan somoniylar davlatida arxivlar tashkil etiladi. mashhur olim abu ali ibn sino o’z tarjimayi holida saltanat poytaxti – buxoroda ulkan kutubxona-arxiv mavjud bo’lganligini qayd etadi. ishonch bilan aytish mumkinki, qoraxoniylar va xorazmshohlar davlatlarida, mo’g’ullar hukmronligi davrida, temuriylar, shayboniylar va ashtarhoniylar zamonida ham arxivlar faoliyat ko’rsatgan. lekin turli tabiiy ofatlar, …

beruvchi materiallar, diplomatik yozishmalar va bir qancha vaqfnoma hamda mulkiy yorliqlardan iborat edi. xiva xoni arxivini o’rgangan a. kun o’z vaqtida uning to’liq emasligini va hujjatlar asosan xonlik tarixining so’nggi davriga oid ekanligini qayd qilgan edi. xiva xoni arxivi va kutubxonasini shoshilinch tarzda ko’rib chiqqan a. kun ayrim hujjatlarni rossiya fanlar akademiyasining osiyo muzeyiga topshirish uchun tanlab oladi, qolganini esa general fon kaufman imperatorning sankt-peterburgdagi xalq kutubxonasiga (hozirgi saltikov-shchedrin nomidagi xalq kutubxonasi) ga sovg’a qilib yuboradi. shundan so’ng xiva xonining arxivi hammaning esidan chiqdi. ularni 1936 yilda eslatib o’tilgan kutubxonada tadqiqot ishlarini olib borgan sharqshunos olim p. ivanov topdi. ayni paytda p. ivanov kutubxonaning qo’lyozmalar fondida saqlanayotgan hujjatlarning bir qismi qo’qon xonligiga tegishli ekanligini ham aniqladi. p. ivanov tomonidan hammasi bo’lib turli kattalik va hajmdagi 120 ta daftar topildi. hujjatlar 1822-1872 yillarga tegishli edi. qo’qon xonligi arxivining taqdiri ham shunga o’xshashdir. xudoyorxonning 1875 yilda qo’qondan qochishi, yo’lda uning karvonini talanishi, …

ziy arxivi fondlarida saqlanmoqda. qo’qon xoni arxivi haqida tarixchi olima a. l. troiskaya 1968 yilda “katalog arxiva kokandskix xanov xix v.” nomli kitobini e’lon qildi. mazkur kitobda mingdan ko’proq hujjatlarning tavsifi keltirilgan. qo’qon xonligi arxivi hujjatlarini o’rganish borasida t.f.d., prof. a. nabiyevning xizmatlari kattadir. buxoro amirligi arxivi haqida uzoq vaqt hyech narsa ma’lum emas edi. faqatgina 1931 yilning dekabrida buxoro arkidagi suvab tashlangan yerto’lada arab alifbosida, fors-tojik tilida yozilgan nomalar betartib xolda topildi. dastlab bu materiallar buxoro muzeyiga keltirilib, chek tarzida saralanadi va tartibga keltiriladi. 1937-1938 yillarda 77764 ta maktub o’zbekiston ssr markaziy davlat arxiviga o’tkaziladi va bu majmuaga buxoro amiri qushbegiisi fondi deb nom beriladi. buxoro amiri qushbegisi arxividagi hujjatlar xix asr oxirlaridan to 1920 yilgacha bo’lgan davrga taalluqlidir. ular orasida buxorodagi rossiya siyosiy agentligi bilan ichki va tashqi siyosiy masalalarga doir diplomatik yozishmalar, mansabdor shaxslarning joylardagi ahvol haqidagi xabarlari, soliqlar, xalq sayillarini o’tkazish, jinoyat-qidiruv, dehqonlar qo’zg’olonlari, amirlikka olimlar, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta osiyoning qadimgi arxivlari tarixidan"

1483552024_67236.doc o’rta osiyoning qadimgi arxivlari tarixidan reja: 1. o’rta osiyoda eng qadimgi arxivlarning vujudga kelishi 2. o’rta asrlarda movarounnahrda arxiv ishi 3. xonliklar davrida arxivlarning ahvoli bugungi kunda ko’pgina tarixchilar va arxivshunoslar orasida rossiya istilosiga qadar “o’rta osiyo davlatlarida hyech qanday arxiv bo’lmagan” degan nuqtai nazar yashab keladi. taniqli sharqshunos olim a. a. semyonov 1922 yilda quyidagilarni yozgan edi: “musulmon sharqida, umuman turkistonda biz tushunadigan ma’nodagi arxivlarni tasavvur qilolmaydiar, negaki idoraviy ishlar nihoyatda boshqacha tarzda olib borilgan”. a. v. chernov esa o’zining “sssrda arxiv ishi va uni tashkillashtirish tarixi” nomli o’quv qo’llanmasida to’ppadan-to’g’ri 1917 yilga qadar “o’rta osiyo davlatlarida h...

DOC format, 56.5 KB. To download "o’rta osiyoning qadimgi arxivlari tarixidan", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta osiyoning qadimgi arxivla… DOC Free download Telegram