o’rta osiyoning qadimgi bitiklari va epigrafik yodgorliklari

PPTX 5.2 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1734437658.pptx o’rta osiyoning qadimgi bitiklari va epigrafik yodgorliklari o’rta osiyoning qadimgi bitiklari va epigrafik yodgorliklari reja: 1. qadimgi xorazm yozuvi 2. qadimgi baqtriya yozuvi 3. qadimgi soʻgʻd va turkiy yozuvlar kishilik o‘tmishini yozuvsiz ko‘z oldimizga keltirish qiyin. minglab yillar kesimida o‘zlaridan deyarli biror iz qoldirmagan uzoq ota-bobolarimiz bundan besh ming yil oldin yozuvni yaratib, kelajak uchun o‘zlari to‘g‘risida biron narsa qoldira boshladilar. boshlang‘ichi misr, mesopotamiya, xitoy bo‘lgan yozuv madaniyati miloddan oldin - uning so‘nggi bir mingyilligining o‘rtalarida o‘rta osiyoda keng yoyila boshladi. o‘sha chog‘larda – vi–iv asrlarga kelib oromiy yozuvi negizidagi eski eron va yunon yozuvlarini qo‘llana boshlagan ota-bobolarimiz ushbu yozuvlarga tayanib, o‘zlarining ilk yozuvlarini yaratishga kirishdilar. sug‘diy, xorazmiy, baqtriy kabi yozuvlar ularning ilk o‘rnaklari edi. ular orasida ayniqsa sug‘diy yozuv o‘zining keng hududlarda tarqalganligi va o‘zidan boy meros qoldirganligi bilan o‘tmishda ayricha o‘rin egalladi. qadimgi xorazm yozuvi (ot) — oʻrta osiyo xalqlarining eng qadimgi yozuvlaridan biri. xorazmdagi katta oyboʻyir …

umuman tushunarsiz oʻlik tilga aylangan. qadimgi xorazm tilidagi ba’zi bir soʻzlar hozirgi xorazm shevasida saqlanib qolgan. xorazm yozuvi yodgorliklari milodiy i–viii asrlar oraligʻida zarb etilgan xorazm shohlari tangalari, tuproqqalʼadan topilgan xorazmshohlarning arxivi, toʻqqalʼa yodgorligidan topilgan ossuariylar sirti, mizdahkon yodgorliklari majmuasidagi govurqalʼadan topib oʻrganilgan. xorazm podshosi artav tangasi, i asr xorazm qalʼalari, miloddan avvalgi v asrdan milodiy vi asrgacha avesto eng qadimgi yozma manba avesto dingina emas, dunyoviy bilimlar, tarixiy voqealar, o’zi tarqalgan o’lkalar, elatlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, madaniy va ma’naviy qarashlari, diniy e’tiqodlari, urf-odatlari haqidagi manbalardandir. unda bayon etilgan asosiy g’oya diniy e’tiqodning ilk sodda bilimlari zardusht nomli payg’ambar nomi bilan bog’langan. devoriy rasmlar, xorazm, tuproq qalʼa, milodiy ii-iii asrlar qoʻyqirilganqala baqtriya yozuvi — miloddan avvalgi iv asr oxirigacha qadimgi baqtriya hududida oromiy yozuvi ishlatib kelingan. keyin baqtriyada mahkama tili va yozuvi yunoncha boʻlgan. miloddan avvalgi i–ii asrlar chegarasida oromiy va qadimgi yunon alifbosiga asoslanib, baqtriya yozuvi yaratiladi. bizgacha yuzdan ortiq …

an. sugʻdiy yozuv miloddan avvalgi iii—ii asrlarda shakllangan boʻlib, markaziy osiyo madaniyati tarixida muhim rol oʻynadi. bu yozuv ijtimoiy va madaniy hayotning hamma sohalarida keng qoʻllangan. sugʻd yozuvlari namunalari markaziy osiyo mintaqasidan, jumladan, afrosiyob, panjikent, mugʻ togʻi, yerqoʻrgʻon, sharqiy turkiston, turkmaniston, pokiston, moʻgʻuliston, janubiy qozogʻiston va boshqa joylardan topilgan. bu esa, sugʻd yozuvining mintaqalar boʻylab keng tarqalganligining isbotidir. mutaxassislarning fikriga koʻra, sugʻd yozuvi dastlab mil.avv. iii—ii asrlarda paydo boʻlgan. sugʻd yozuvlari dastlab zarafshon vohasidan topilgan kumush tangalarda uchragan. bu tangalar mil.av. ii—i asrlarga taalluqli edi. tangalarda sugʻd yozuvlari keng tarqalgan davr mil.av. i asrdan to milodiy iv asrlargacha toʻgʻri keladi, deyish mumkin. ii—viii asrlarga taalluqli bullalar ham topilgan boʻlib, ularda ham sugʻd yozuvlari bitilgan. bullalarning biri kalkutta muzeyida, ikkinchisi britaniya muzeyida saqlanmoqda. soʻgʻd yozuvi sugʻd yozuvlari mashqlari turkmanistonda gaur-qaladan topilgan. 1974-yilda qarshi yaqinida yerqoʻrgʻondan sugʻd yozuvli bulla topilgan. bulla loydan konussimon muhr koʻrinishida yasalgan. unda „oʻlmas“ soʻzi oʻqiladi. 1979-yilda pokistonda …

sugʻd yozuvida yozilgan „eski xatlar“ matnlarini topgan. „eski xatlar“ toʻplamida 9 ta xat joy olgan boʻlib, ular sharqiy turkistondagi savdo faktoriyalarida yashagan sugʻdliklarning samarqand, dunxuan va boshqa joylardagi oʻz yaqinlariga va qarindoshlariga yozgan maktublaridir. matnlar tarixiy-filologik nuqtai nazardan tahlil qilinib, iv asrda yozilgan degan xulosaga kelingan. 1956-yilda mongol arxeologi dorjsuren mongoliyaning bugʻut qishlogʻidagi iv-viii asrlarga taalluqli qabrlarni kovlayotganda toʻrtburchak toshga sugʻd yozuvi bitilgan yodgorlikni topgan. tosh yodgorligining balandligi 1,98 sm, eni 70 sm, qalinligi 20 sm boʻlgan. topilmaning uch tomonida sugʻd tilidagi sugʻd yozuvi, orqa tomonida esa braxma yozuvi yozilgan edi. bu topilma tarixda bugut yozuvi nomi bilan maʼlum. bugut yozuvi epitafiya – qabr toshiga yozilgan matn boʻlib, uni muxan (mugʻon yoki muqon) xoqon (553—572-yillar) akasi maxan tekin vafoti munosabati bilan yozdirgan. kumush kosa 1961 yil yozida quduq qazishpaytida. samarqand viloyati chilek qishlog‘ida topilgan. elchilar zalidan devor rasmidagi xonim tasviridagi so'g'diycha yozuv. afrasyob qadimgi sahristoni, topilgan sana 1965 yil. janubiy …

u bitik ilk bor «noma’lum yozuv» nomini olgan. 1966 yilda g.a.pugachenkova ham xolchayondan noma’lum yozuv lavhasini topadi. bu yozuv ham ancha vaqtgacha o‘qilmay, noma’lumligicha qoldi. 1967 yilda fransiyalik geolog a.butner afg‘oniston hududidagi (qobuldan 70 kilometr shimoliy-g‘arbda) dashti navur qoyasiga o‘yib bitilgan katta hajmdagi noma’lum yozuv namunasini topgan. 1969 yilda j.fyusman bu bitikni o‘qishga kirishadi. uning fikricha, bu bitik milodiy birinchi asrga tegishli bo‘lib, u uch tilda, ya’ni yuxaroshta, yunoncha grafika asosidagi baqtarcha va noma’lum tilda yozilgan edi. foydalanilgan adabiyotlar: karyshkovskiy p.o. sarmatiya va tauridaning qadimiy yozuvlarini to'plash uchun materiallar // qadimgi tarix xabarnomasi . 1966 yil. № 2. l.oranski y i. m., vvedeniye v iranskuyu filologiyu, m., 1960. diringer d., alfavit, per. s angl., m., 1963. fridrix i., istoriya pisma, per. s nem., m., 1979. is’hoqov m. m., alimova r. r. arxivshunoslik / darslik. toshkent, 2020. 77-bet. is’hoqov m. m., alimova r. r. arxivshunoslik / darslik. toshkent, 2020. 77-bet. oʻzbekiston …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’rta osiyoning qadimgi bitiklari va epigrafik yodgorliklari"

1734437658.pptx o’rta osiyoning qadimgi bitiklari va epigrafik yodgorliklari o’rta osiyoning qadimgi bitiklari va epigrafik yodgorliklari reja: 1. qadimgi xorazm yozuvi 2. qadimgi baqtriya yozuvi 3. qadimgi soʻgʻd va turkiy yozuvlar kishilik o‘tmishini yozuvsiz ko‘z oldimizga keltirish qiyin. minglab yillar kesimida o‘zlaridan deyarli biror iz qoldirmagan uzoq ota-bobolarimiz bundan besh ming yil oldin yozuvni yaratib, kelajak uchun o‘zlari to‘g‘risida biron narsa qoldira boshladilar. boshlang‘ichi misr, mesopotamiya, xitoy bo‘lgan yozuv madaniyati miloddan oldin - uning so‘nggi bir mingyilligining o‘rtalarida o‘rta osiyoda keng yoyila boshladi. o‘sha chog‘larda – vi–iv asrlarga kelib oromiy yozuvi negizidagi eski eron va yunon yozuvlarini qo‘llana boshlagan ota-bobolarimiz ushbu yoz...

PPTX format, 5.2 MB. To download "o’rta osiyoning qadimgi bitiklari va epigrafik yodgorliklari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rta osiyoning qadimgi bitikla… PPTX Free download Telegram