iv—v асрларда рим империяси қулдорлик тузумининг кризиси

DOC 83.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1480328801_66291.doc iv—v асрларда рим империяси қулдорлик тузумининг кризиси режа: 1. ғарбда ўрта аср жамиятининг вужудга келиш проблемаси. 2. шаҳарларнинг тушкунликка учраши. куриаллар ва коллеги-атлар. 3. поместье-кастеллум. ер эгалари—магнатлар хусусий ҳоки-миятининг кучайиши. 4. ҳукумат сиёсатида икки тенденция кураши. 5. христиан черкови ва унинг социал роли. ғарбда ўрта аср жамиятининг вужудга келиш проблемаси. европада ўрта аор жамияти мураккаб бир синтез натижасида, яъни ижтимоий ташкилотнинг ўзидан олдин ўтган икки форма-сининг: бир томондан, рим империясидаги қулдорлик тузуми-нинг, иккинчи томондан, кельтлар, германлар, славянларнинг ҳамда империядан шимолда бошқа қабилаларнинг варварлик тузумининг бир-бири билан қўшилиши натижасида вужудга келди, бу варварлик тузуми, аслида ҳали синфий бўлмаган ту-зум эди. тўғри, варварлар бир неча аср мобайнида римликлар билан ёнма-ён яшаганлари туфайли уларга римликларнинг бир-мунча таъсири ўтган эди. шу билан бирга феодал тузумнинг элементлари европа ҳали ўрта асрлар даврига кирмасдан анча илгариёқ римликларнинг ўзларида ҳам, варварларда ҳам вужудга кела бошлаган эди. рим империясидаги қулдорлик тузуми iii асрдаёқ тамомила тушкунликка учратан эди. …

лардан бирини колонлик олади. колонлик. дастлаб колонлар деб рим республикасида қул-дорларнинг латифундияларидан (йирик поместьеларидан) ер участкаларини ижарага олиб ишловчи ижарачи эркин майда деҳқонларни айтилган. давлатнинг бир қадар қўллаб-қўлтиқ-лашига қарамасдан, римлик мустақилдеҳқонларқулдорлик тузу-ми ҳукмронлик қилган шароитларда доимий равишда хонавай-рон ва ҳалок бўла борди. деҳқонларнинг ерлари эса қулдорлар қўлига ўта борди. лекин қулдорлик ишлаб чиқариш усулининг ўзи кризисга учраганлиги сабабли латифундияларнинг эгалари фақат қулларни эксплуатация қилиш йўли билангина ўз ерлари-дан фойдаланишлари амри маҳол бўлиб қолди. ерларни май-далаб ижарага бериш (ижарата олувчилар эса ердан маҳрум этилган деҳқонларнинг ўзи эди) ер эгаларига бу ерлардан фойдаланиш учун энг қулай усул бўлиб кўринди. шундай қилиб, қулдорлик системаси билан бир қаторда маълум даражада кед-гуси феодал тузумдан дарак берадиган янги муносабатлар (катта ер эгалигининг ерлардан майдалаб фойдаланиш усули билан бирга қўшилиши, майда мустақил, лекин шахсан қарам бўлган ишлаб чиқарувчи деҳқоннинг эксплуатация қилиниши) ҳам ривожлана бошлади. колонлик ривожланиб, крепостнойлик-ка тобора яқинлаша борди. қулдорнинг ижарачиси бўлган, қуллар орасида яшаган, керакли …

бўлиб қолган эди. у юридик жиҳатдан қул деб ҳи-собланмас эди (қулга нисбатан «эркин киши» деб ҳисобланар эди, давлат ундан гражданлик солиқлари олар эди), лекин ҳакикатда эса эркин ҳам эмас эди, чунки поместье территория-сидан чиқиб кетолмас ва ер эгасига доимий суратда оброк тў-лаб туришга ёки унинг учун бирон формада «қуллик мажбу-рияти»—баршчина ўташга мажбур эди. колонлар ҳали крепостной эмас эди, лекин энгельс ибораси билан айтганда, улар «ўрта асрлард'аги крепостноиларнинг утмишдошлари»1 эди. iv ва v асрларда колонларнинг сони қисман ерсиз деҳқонлар ҳисобига, қисман озод қилинган қуллар («озод қилинганлар») ҳисобига купая борди. шу билан бир вақтда қулдорлар ўз қул-ларининг бир қисмини казарма ҳолатидан якка хўжалик («кул-бали қуллар»— servi casati булар ўз хўжайинларига оброк тўлашга мажбур эдилар) ҳолатига кўчирдилар. ниҳоят, ташқа- ридан келиб ўрнашиб, рим ер эгаларидан бирор бир шартлар билан муайян ер участкалари олган келгинди варварлар ҳам колонларга ўхшаш аҳволда эди. шаҳарларнинг тушкунликка учраши. куриаллар ва коллеги-атлар. колонликнинг ривожланиши рим жамиятининг феодал-лашув формаларидан бири …

ликнинг яна янги форма-лари вужудга келди, бу формал.ар ҳам баъзи жиҳатдан бўлғуси феодал тартибларга ўхшаб кетар эди. чунончи, шаҳарларда яшовчи ўрта ҳол ер эгалари, шаҳар курияларининг аъзолари (куриаллар), яъни аҳолининг солиқларни тўлаши ва ҳоказолар учун жавобгарлик юклатилган, ўз вазифасидан энди машаққат чекаётган куриаллар мажбурий суратда курияларга бириктириб қўйила бошлади. ҳукумат куриаллик унвонини наслдан-наслга мерос бўлиб ўтадиган қилиб қўйди. уз шаҳари ва куриясини ўзчча ташлаб кетувчи куриаллар ҳукумат йўли билан жазола-ниши, ҳатто турмага қамалиши керак эди. шу билан бир вақтда шаҳар ҳунармандлари ҳам бундан баттарроқ ва оғир тутқинликка солина бошлади, улар мажбурий суратда махсус иттифоқ-ларга — коллегияларга уюштирилди. ҳунармандлар, яъни коллегия аъзолари яшаб турган жойидан кетиш ҳуқуқидан маҳрум қилинди. коллегиялар қулдорлик давлатига ўз ҳунарининг маҳсулотларини топширишга мажбур эди. узининг яшаб турган жойидан қочиб кетган шаҳар ҳунармандлари қўлга туширилса, уларнинг баданига темир қиздириб босилар эди. ҳуқумат ҳуж-жатларида коллегияларга биркитилган ҳунармандларни очиқ-дан-очиқ «давлат қуллари» деб аталган. поместье-кастеллум. ер эгалари—магнатлар хусусий ҳоки-миятининг кучайиши. шаҳарлар …

tici) омон қолган-лари бу кучли қўшниларидай ҳомийлик сўрардилар ва шу тарифа ўзларига ҳомий-ҳимоячи топиб, ерларининг чегараларига ўша ҳомийларнинг белгисини қўйиб қўярдилар. давлат эса бу катта ер эгаларига вилладаги аҳоли устидан полиция назорати олиб боришни топширар эди, солиқларни йиғиш ҳуқуқини берар-дқ майдароқ ишлар юзасидан суд қилишга рухсат этйр эди, ҳар-бий хавф пайдо бўлганда, лашкар тўплаш ҳам шуларга топши-рилар эди. шундай қилиб, катта ер эгаларининг хусусий ҳокимияти давлат ҳокимияти тусига, яъни халқ устидан юргизи-ладиган ҳокимият тусига кира бошлади. империянинг охирги дав-рида римда қулдор-ер эгаси маълум даражада ҳукмдор, ўз по-местьесининг ва ўз атрофидаги бутун округнинг ҳокими, эгаси эди. ҳукумат сиёсатида икки тенденция кураши. iv аерда рим ҳукумати ўзининг iii аердаги оғир кризис ҳолатидан бирмунча қутулди. императорлардан диоклетиан (284—305) ва константин (306—337) империянинг маъмурий-молиявий аппаратини мустаҳкамлашга қаратилган бир қанча реформалар ўтказди. солиқларнинг натура шаклида олиниши, солиқ солишни тартиб-га солиш мақсадида гоҳ-гоҳ ерларнинг ва аҳолининг ҳисобга олиб турилиши (ҳукумат цензлари), иш ҳақининг ва моллар нархининг …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "iv—v асрларда рим империяси қулдорлик тузумининг кризиси"

1480328801_66291.doc iv—v асрларда рим империяси қулдорлик тузумининг кризиси режа: 1. ғарбда ўрта аср жамиятининг вужудга келиш проблемаси. 2. шаҳарларнинг тушкунликка учраши. куриаллар ва коллеги-атлар. 3. поместье-кастеллум. ер эгалари—магнатлар хусусий ҳоки-миятининг кучайиши. 4. ҳукумат сиёсатида икки тенденция кураши. 5. христиан черкови ва унинг социал роли. ғарбда ўрта аср жамиятининг вужудга келиш проблемаси. европада ўрта аор жамияти мураккаб бир синтез натижасида, яъни ижтимоий ташкилотнинг ўзидан олдин ўтган икки форма-сининг: бир томондан, рим империясидаги қулдорлик тузуми-нинг, иккинчи томондан, кельтлар, германлар, славянларнинг ҳамда империядан шимолда бошқа қабилаларнинг варварлик тузумининг бир-бири билан қўшилиши натижасида вужудга келди, бу варварлик тузуми, аслида ҳал...

DOC format, 83.0 KB. To download "iv—v асрларда рим империяси қулдорлик тузумининг кризиси", click the Telegram button on the left.

Tags: iv—v асрларда рим империяси қул… DOC Free download Telegram