quyosh tizimi

DOC 61,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663000257.doc quyosh tizimi reja: 1. olam haqidaumumiy tushuncha 2. quyoshning galaktikada tutgan ŏrni 3. quyosh tizimi va uning eng muhim hususiyatlari 4. quyosh tizimining paydo bulishi hakidagi ilmiy gipotezalar 5. quyosh tizimida yer va oyning tutgan ŏrni koinotdagi osmon jismlari: - yulduzlar, sayyoralar, sayyoralarning yuldoshlari, asteroidlar, meteoritlar va tumanliklardan iboratdir bular doimiy holatda ichki konuniy tizimga birlashganlar. quyosh- yulduzlar deb ataladigan osmon jismlari katoriga kiradi. barcha yulduzlar kabiuuzidan nur tarkatadi. quyosh sistemasi – 9ta sayyora,ularning 51ta yŏldoshlari, minglab kichik sayyora-asteroid, millionlab kometa (grekcha- «kometos»-uzun sochli demak), meteor mahsulotlari, sayyoralar aro gazlardan iborat. quyosh tizimi galaktika markazidan 10000 ps., galaktika teksligidan shimolda 25 ps.uzoqlikda joylashgan. quyosh tizimdagi hamma jismlar massasining 99,866% ini tashkil etadi. tizimdagi eng katta sayyora yupiterning massasi quyosh tizimi massasining 0,09%ga teng. quyoshning diametri-1391000 km., hajmi- yer hajmidan 1300000 marta, massasi yer massasidan 332000 marta katta. quyosh tizimidagi sayyoralarning astronomik harakatlari bir-birlaridan farq qiladi. (jadval) quyosh tizimi, uning …

$rab harakatlanadilar; · hamma sayyoralar (urandan boshqa) va ularning yŏldoshlaridan kŏpchiligi ham uzuklari atrofida soat strelkasi harakatiga qarama-qarshi tomonga aylanadi; · hamma sayyoralarning orbitalari deyarli bitta tekislikda yotadi. (merkuriyning –7, pluton (ekliptikaga nisbatan 17 gradusga ogishgan holos). · sayyoralar: ichki (merkuriy, venera, yer, mars) va tashqi (yupiter, saturn,uran, neptun) sayyoralarga kiritiladi. · pluton sayyorasining orbitasini quyosh tizimining chegarasi deyilsa, quyosh tizimining diametri – 12 mlrd. km.ga teng. kuyoshga yaqin turgan merkuriy sayyorasi yerga nisbatan 7 marta kuchli, pluton esa 890-2450 marta kuchsiz yoritiladi. quyoshning 70% vodorod va 29% geliydan iborat. ŏrtacha zichligi 1,41 g\sm3 . ŏz ŏqi atrofida ŏrtacha 27,35 yer sutkasida bir marta aylanadi. quyoshda termo-yadro reaktsiyasi ketishi natijasida yoruglik, issiqlik va elektromagnit tŏlqinlari dunyo bŏshligiga tarqaladi. quyoshning har bir kv. sm dan 50000 ta halkaro birlikdagi shamdan chiqqan energiyaga teng issiqlik tarqatadi. quyosh radiatsiyasining umumiy miqdori tahminan 4h 1033 yerga\ sek. yer shundan 2 mlrd. dan bir qismini …$

idagi sayyoralar juda murakkab tuzilishga ega bŏlib, yulduzlardan farqliularoq ŏzlaridan yoruglik chiqarmaydilar. chunki ularning massalari termo-yadro reaktsiyasi hosil qilish va u asosda energiya vujudga keltirishga qodir emas. shunga qaramayular suv, havoni ushlab turadilar. (albatta hammasi bir hilda emas) shuning uchun ham hayotiy jarayonlarning ketishi sayyoralargagina hosdir holos. (izoh:- sayyoralarning harakteristikasi jadval ma’lumotlarida berilgan). quyosh tizimida hayotiy jarayonlaruning ma’lum qismida sodir bŏladi. karbonsuvlar birikmasi uchraydigan bu qatlamni-ekzosfera deyiladi. ekzosferada harorat sayyoralarda 80 gradusdan ortmasligi- 70 gradusdan past bŏlmasligi kerak. bu hayot qatlami quyosh tizimida 92 mln. km uzoqlikdan toki 275 mln. km.gacha bŏlgan oraliqda deb hisoblanadi. shunday qilib quyosh ekzosferasiga venera, yer va mars sayyoralari joylashgan bŏshliq kiradi. yupiter, saturn, uran va neptun oraliqlari bu jarayondan holis, chunki, ular quyoshdan uzoqda, shu sabali imkoniyatlar yŏq, atmosferasida amiak va metan kŏp, quyosh issiqligidan kam bahra oladi. shuning uchun ham ularda hayot yŏq. pluton sayyorasi ham, asteroidlar ham hayotsizdir. quyosh tizimida meteor, mahsulotlari, …

ekis aylandi deb tushuntirgan. shu asosda, markazda yer joylashgan olam tizimini geotsentrik (grekcha-ge-or) sistema deyilgan va geotsentrik nazariya yaratilgan. polyak nikolay kopernik (1473-1543) ŏz tadqiqotlari natijasida markazida quyosh (grekcha gelioo-quyosh demak) turuvchi olamning geliotsentrik nazariyasini ilgari sŏrdi. shu bilan birga kopernik yer koinotning markazi bŏlmay, balki u quyosh atrofida aylanayotgan sayyoralarning biri ekanligini e’tirof qildi. bunday fikr-mulohazaga kelish va olamshumul tarihiy nazariya yaratish tasodifiy hol emas, chunki u shu davrgacha bŏlgan juda kŏplab manbalarni tahlil qilgan va ma’lumotlardan foydalangan. shu davrgacha bunga ŏhshash ilmiy fikrlar ŏrta osiyolik allomalarning ishlarida ham bŏlgan. (bu haqida kelgusi mavzuda ma’lumotlar aks ettirildi). italiyalik, galiley venera fazolarining almashishi, venera yer atrofida emas, balki faqat kuyosh atrofida harakatlangandagina rŏy berishi mumkinligini isbotladi. galiley shuningdek, yupiterning 4ta yuldoshini topdi. u quyosh sirtida doglarni topdi va ularning siljishlariga qarab quyosh ŏz atrofida aylanadi degan hulosaga keldi. 1755 yilda nemets filosofi i.kant, 1796 yilda esa frantsuz astronomi i.s.laplas tomonidan …

olinmasa bu ikki gipoteza bir-birlarini inkor etmaydi. shuning uchun ham ularni birlashtirib bir nom bilan kant-laplas gipotezasi deb ataladi. bu gipoteza bizning asrimizning birinchi ŏn yilligigacha hukumronlik qildi. keyinchalik bir qancha gipotezalar yaratildi, lekin ularning umri qisqa bŏlib tezlikda barham topdi. hozirgi vaqtda ancha isbotini topgan gipoteza akad. o.yu.shmidtning ilmiy goyaga boy gipotezasidir. u yuqoridagilarning goyalarini rivojlantira borib, yer va boshqa sayyoralar sovuq, qattiq zarralardan paydo bŏlgan dedi. uningcha bundan 6-7 mlrd. yil oldin quyosh ŏz bulutlik bilan uchrashgan. tortish kuchi natijasida ularni ŏzi bilan olib harakatlangan. shunday qilib gigant holdagi bu qattiq zarralardan iborat materiya quyosh atrofida aylana boshlagan, biroq, bir butun holda emas, balki ma’lum bir umumiy yunalishdagi har bir zarra ŏz orbitasiga ega bŏlgan. natijada kŏp sonli zarralar quyosh atrofida bir-birlariga halaqit bermasdan aylana hosil qilib harakatlanganlar. sharsimon bulutlik sekinlik bilan quyuqlashib borgan va taqsimcha shaklini olaboshlagan. zarralar orasidagi masofalar qisqarib borgan va ular bir-birlarini tortishgan. ularning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "quyosh tizimi"

1663000257.doc quyosh tizimi reja: 1. olam haqidaumumiy tushuncha 2. quyoshning galaktikada tutgan ŏrni 3. quyosh tizimi va uning eng muhim hususiyatlari 4. quyosh tizimining paydo bulishi hakidagi ilmiy gipotezalar 5. quyosh tizimida yer va oyning tutgan ŏrni koinotdagi osmon jismlari: - yulduzlar, sayyoralar, sayyoralarning yuldoshlari, asteroidlar, meteoritlar va tumanliklardan iboratdir bular doimiy holatda ichki konuniy tizimga birlashganlar. quyosh- yulduzlar deb ataladigan osmon jismlari katoriga kiradi. barcha yulduzlar kabiuuzidan nur tarkatadi. quyosh sistemasi – 9ta sayyora,ularning 51ta yŏldoshlari, minglab kichik sayyora-asteroid, millionlab kometa (grekcha- «kometos»-uzun sochli demak), meteor mahsulotlari, sayyoralar aro gazlardan iborat. quyosh tizimi galaktika markazidan 1...

Формат DOC, 61,5 КБ. Чтобы скачать "quyosh tizimi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: quyosh tizimi DOC Бесплатная загрузка Telegram