tarix faning vujudga kelishi va rivojlanishi. (qadim davr xviii asrning oxirlarida)

DOC 51,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1444142909_61739.doc tarix faning vujudga kelishi va rivojlanishi. (qadim davr xviii asrning oxirlarida) reja: 1. tarixshunoslik tarix fanining maxsus sohasi va oâquv fani sifatida. 2. yozuvning paydo boâlishi va uning tarix fanini rivojlanihidagi ahamiyati. 3. a. makedonskiyning oârta osiyoga yurishlari haqida kvint kursiy ruf, diodor, strabon asarlari tayanch iboralar: istoriografiya, epos, iliada,odisseya, alpomish, gurugli, gerodot, umumjaxon tarixi,pragmatik tarix, fukidid,polibiy, tabiriy, maksidiy,ibn xaldun, zardushtiylik, â«avestoâ», meri boys tarix fan sifatida qachon va qanday paydo boâlgan? bu savolga javob olish uchun antik, ya`ni qadimiyat istoriografiyasiga (manbalariga) murojaat qilamiz. ezuvlar vujudga kelguniga qadar epik asarlar (epos - grekcha soâz boâlib, doston, rivoyat, afsona asarlarini anglatadi) tarixni oârganish uchun yagona manba edi. (masalan, yunon shoiri homerning â«iliadaâ», â«odisseyaâ» dostonlari, oârta osiyo xalqlarining â«alpomishâ», â«manasâ», â«goâroâgâliâ» dostonlari, vladimir, muromli ilâya, dobrinya nikitich, alyosha popovich kabi rus bahodirlari haqidagi dostonlar yoki â«igorâ jangnomasiâ» qoâshigâi...) yozuvlar ixtiro qilinganidan soâng esa toshlar yoki binolardagi bitiklar va yilnomalar eng qadimiy …

ashgan. aslida gerodotning bu asari oxiriga etkazilmagan (miloddan avvalgi 470 yilgacha boâlgan voqealar bilan tugallanadi) va uni hozirgi ma`noda ilmiy-tadqiqot deb boâlmaydi. shunga qaramay, uning kitobi voqealar va dalillar koâlami jihatidan va badiiy qiymati jihatidan oâzidan avvalgi salafdoshlaridan anchagina baland turadi. masalan, gerodot oâz kitobida kaspiy dengiziga chegaradosh erlarda boâlgan janglarni tasvirlaydi. shundan soâng kasâpiy ortida yastalgan vohalar, ularda yashagan masoxatlar (massagetlar) haqida ezadi. gerodot birinchi boâlib kaspiy dengizi kaspiy xalqlari nomidan olinganligini aytadi. muarrixning buyuk shaxs ekanligini uning quyidagi xolis soâzlaridan ham bilish mumkin: â«men oâzim eshitgan narsalarni hikoya qilyapman, ammo ularning hammasiga ishonishim shart emas. mayli bu xulosa mening yangi asarimga ham taalluqli boâlsinâ». miloddan avvalgi v-iv asrlarda yashagan fukididning peloponnes urushlari haqidagi asarini dunyoda birinchi ilmiy tarix deb e`tirof etishadi. bu asar oâsha davr tarixiy voqealarining ishonchli va haqqoniy tasvirlangani bilan ajralib turadi. geârodot asariga nisbatan fukidid asari olgâa tashlangan qadam edi. fukidid kitobida hayot voqealariga olimp …

aridan tasvirlaydi: bu urta er dengizi atrofidagi barcha eng muhim davlatlarning tarixini oâzaro bogliqlikda tasvirlagan birinchi asardir. muarrix xulosasiga koâra har bir davlat tirik vujud kabi tabiat qonuniyatiga asosan usadi, rivoj-lanadi va inqirozga uchraydi. polibiyda birinchi marta â«pragmaâtik (amaliy) tarixâ» degan ibora uchraydi. uz asarining 2-qismini muarrix pragmatik usulda quradi: u voqealar nima sababdan, qanday maqsadda yuz berganligini aniqlaydi, ya`ni muayyan voqealarning kelib chiqish sabablarini birin-ketinligini, va oqibatlarini bayon qiladi. fukidid va polibiy asarlari antik, ya`ni qadimgi davr tarixshunosligining choâqqisini tashkil etadi. keyingi yunon (grek) muarrixlarining deyarli barchasi ular izidan bordilar. rimliklar tarixshunoslikda va boshqa fanlar sohasida, shuningdek san`atda yunonlarning shogirdlaridirlar. miloddan avvalgi 329 yilda makedoniyalik iskandar qoâshinlari ogâir sharoitlarda hindiqush togâ tizmalaridan oâtib, oârta osiyo hududlariga etib keldilar. iskandarning bu harbiy yurish-lari uning istagiga muvofiq shohni kuzatib kelayotgan ba`zi adib-yozuvchilar va muarrixlar tomonidan yozib borilishi koâzda tutilgan edi. makedoniyalik lashkarboshilardan aristobul, ptolemey lag va dengizchi dargâa nearx ana shunday …

x (i-ii asrlar) bilan yustin (ii asr) esa uning oârta osiyoga qilgan yurishlari haqida deyarli ogâiz ochmaydilar. sitsiliyalik diodorning â«tarixiy kutubxonaâ» asarida (miloddan avâvalgi 1 asr) koâp oârinlar yoâqolgan. bu asar 17 kitobdan iborat boâlib, iskandarning amudaryo ortiga yurishi tasvirlangan boblarning faqat sarlavhalarigina saqlanib qolgan. tarixshunoslik an`analariga koâra, kvint kurtsiy ruf asari ishonchli emas, muallif badiiy soâz jimjimadorligiga e`tibor beruvchi, turli-tuman latifalarni va badiiy toâqimalar bilan asarini bezovchi faylasuf-ritorikdir, degan fikr hukm suradi. tarixchi asarini bunday yuzaki baholash haqiqatga toâgâri kelmaydi, mamlakatimiz tarixshunosligi ruhiga ham ziddir. kurâtsiy rufning juda koâp ma`lumotlari boshqa tarixiy manbalar bilan taqqoslanganida yuqoridagi fikrlarning toâgâri ekanligining guvohi boâlamiz. ammo kurtsiy ruf asarlariga nisbatan jangchi adib arrian risolasida oârta osiyo voqealari bayoni ancha ishonchli hisoblanadi. arrian oâzi osiyodagi janglarda qatnashgan. uning asari aslida harbiy san`atga bagishlansada, u iskandar zamondoshlari aristobul va ptolemey lag esdaliklaridan foydalangan. ba`zi oârinlarda ulardan koâchirmalar keltirilgan. aristobul bilan ptolemey lag asarlarida faqat oâzlari …

di. tarixiy manbalardan soâgâdiyona poytaxti marokanda (samarkand) qanday qilib makedoniyaliklar qoâliga oâtib qolganligini unchalik ravshan tasavvur etolmaymiz. kvint kurtsiy rufning yozishicha, iskandar shaharda qoâshin qoldirib, atrofdagi qishloqlarga oât qoâygan. kurtsiy rufning guvohligiga koâra marokanda qal`asi devorini uzunligi 70 stadiy boâlib, shahar ichkarisida yana bir devor boâlgan. bunday mustahkam shahar uzoq qamal qilinmay, kon toâkilmay olinganini tasavvur qilish qiyin. shuning uchup sovet tarixchisi â«marokanda shahri jangsiz taslim boâlganâ» degan taxminni bildiradi. bizningcha, bu fikr etarli tarixiy asoslanmagan. iskandar qoâshinlari marokandani egallagach, yaksart (hozirgi sirdaryo) tomonga yuradi. bu yurish vaqtida iskandar qoâshinlariga qoâzgâolonchi soâgâdliklar xujum qiladilar. 30 ming qoâzgâolonchi mugâ togâidagi oyoq etmas istehkomlarga oârnashgan edilar. makedoniyaliklar juda katta talafotlar evaziga mugâ qalâasini egallaydilar. mudofaachilar juda katta talafot koâradilar. ularning koâpchiligi qirilib ketadi. 8 ming yarador, ayollar va bolalar asirlikka olinadi. oradan koâp oâtmay, soâgâdiyonada yana 7 shahar istilochilarga qarshi qoâzgâolon koâtaradi. diodor ma`lumotlariga qaraganda, iskandar qoâzgâolonchilardan 120 mingini oâlimga hukm etadi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tarix faning vujudga kelishi va rivojlanishi. (qadim davr xviii asrning oxirlarida)"

1444142909_61739.doc tarix faning vujudga kelishi va rivojlanishi. (qadim davr xviii asrning oxirlarida) reja: 1. tarixshunoslik tarix fanining maxsus sohasi va oâquv fani sifatida. 2. yozuvning paydo boâlishi va uning tarix fanini rivojlanihidagi ahamiyati. 3. a. makedonskiyning oârta osiyoga yurishlari haqida kvint kursiy ruf, diodor, strabon asarlari tayanch iboralar: istoriografiya, epos, iliada,odisseya, alpomish, gurugli, gerodot, umumjaxon tarixi,pragmatik tarix, fukidid,polibiy, tabiriy, maksidiy,ibn xaldun, zardushtiylik, â«avestoâ», meri boys tarix fan sifatida qachon va qanday paydo boâlgan? bu savolga javob olish uchun antik, ya`ni qadimiyat istoriografiyasiga (manbalariga) murojaat qilamiz. ezuvlar vujudga kelguniga qadar epik asarlar (epos - grekcha soâz boâlib, d...

Формат DOC, 51,5 КБ. Чтобы скачать "tarix faning vujudga kelishi va rivojlanishi. (qadim davr xviii asrning oxirlarida)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tarix faning vujudga kelishi va… DOC Бесплатная загрузка Telegram