ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi)

DOC 100,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1450018381_62635.doc в а [ ] в ав [ ] [ ] [ ] ав в ав ав в ав × - + 2 2 0 2 0 2 х х в а - [ ] в ав ú û ù ê ë é в а ú û ù ê ë é в а [ ] в а / [ ] в в а / [ ] 2 2 1 х в а - 3 2 ав [ ] в ав / 3 2 2 / 2 1 ú û ù ê ë é - х в а п в а / п п ав 1 - п п ав 1 - п х в а п / 1 ÷ ø ö ç è æ - 3 6 / 31 3 6 31 × 3 1116 3 / 3 2 ÷ ø ö ç è æ - х в а ali …

ali qushchi uning sodiq yordamchisi edi. rasadxona ilm-fan o’chog’iga, tajriba maydoniga aylandi. 100 ortiq ilm ahli astronomiya va matematika sohasida ish olib bordilar, rasadxonaga va ulug’bekning o’ziga tegishli kutubxonalardan bemalol foydalandilar. 1451 yili samarqand taxtini bir vaqtlar ulug’bek tarbiyasida bo’lgan temurid sulton abu said egallaydi. u ulug’bekning yaqinlariga, shu jumladan ali qushchiga ham homiylik qildi. ali qushchi ilgari yoza boshlagan nasruddin tusiyning “tajrid” nomli kitobiga sharhni tugatib, abu saidga taqdim qiladi. 1469 yilda abu said vafot etadi. ali qushchi 1471 yilda tabrizga yo’l oladi. yo’lda oyquyunlilar sulolasidan bo’lgan uzun hasan (857/1453-883/1479) huzuriga boradi. olimni zo’r hurmat bilan kutib oladilar. ali qushchi ikki yil chamasi uzun hasan huzurida qoladi. uni turkiya sultoni muhammad fotih (855/1457-886/1481) istambulga taklif qiladi. olim uzun hasanning roziligi bilan 1472 yili istambuga boradi va oyo-so’fiya madrasasda bosh mudarrislik qiladi. ali qushchi istambulda uch yilcha yashab, 1474 yilda 71 yoshida vafot etadi ali qushchi arab-fors tillarida ko’plab asarlar …

ning yozilisgi va unga doir boshqa ma’lumotlar, 1-faslda o’z-aro tadoxil (tarkibli), tabo’yun (o’z-aro tub), tavofiq (umumiy bo’luvchiga ega) sonlar qaraladi. bu ma’lumot keyingi fasllarda o’z o’rni bilan foydalanilgan. keyingi fasllarda maxraji mushtarak (umumiy maxraj) ni topish, kasrlarni tajnis va akincha raf’ qilish (noto’g’ri kasr ko’rinishiga keltirish va aksincha), taz’if va tansif (ikkilanntirish va yarimlash), qo’shish, ayirish, tahvil (surat va maxrajni bir xil son marta oshirish-kamaytirish), ko’paytirish, bo’lish , jazri mantiq (ildiz chiqarish ) bayon qilingan. risola necha asrlar davomida o’quv qo’llanmasi tariqasida foydalanilgan, qayta-qayta ko’chirilgan. universitetda saqlanayotgan nusxasi 1262 h.q./1845 milodiy yildagi ko’chirilmasidir. quyida risolaning ayrim fasllaridan transkripsiya, tarjimasi va mazmuni bayon qilinadi. t r a n s k r i p s i y a d a: f a s l i a v v a l dar ma’rifati (kitob 69-varag’i orqa beti, 9-satri ) ishtiroki va tabo’ini va tadoxili miyoni a’dad. har du adade, ki boshad g’ayri vohid …

i alayhiro bar in boqi qismat kunem (20-satr) va hamchunin to algohki chize boqi namonad yo boqi mond, bar taqdiri ki chize boqi namonad, on du adad(21-satr) mutashorikayn boshand, dar maqsumi alayhii oxir chi in maqsumi alayhii oxir addai hard u mekunad. va agar (22-satr) yake boqi monad, on du adadi mutaboin boshand. masalan, xostem ki donem ki chahor va bist (23-satr) tadoxil dorad, yo tashorik, yo tabon. bistro ba chahor qismat kardem. chize boqi namonad. ma’lum (70-varaqning old beti, 1-satri) shug ki miyoni eshon tadoxil ast va shashro bo bist xostem ki bidonem ki chy ho last. (2-satr). bistro bar shash qismat kardem, du boqi monad/ boz maqsumi alayhiro ki shash ast, bar du (3-satr) qismat kardem, chize boqi namonad. ma’lum shud ki miyoni eshon tavofiq ast va du (4-satr) addai har du mekunad va vafai (?) eshon nisf ast. shashro bo bistu se donem ki chy ho last. …

ame buvad, ba ayne nigoh donistem va du va chahor va hasht chun mutadoxil (15-satr) budaand va du va chaorro guzoshtem va hashtro nigoh doshtem va niz ba miyoni se vas hash tadoxil buvad, bar shash ixtisor (16-satr) kardem va chun miyoni shash va hasht muvofiqat buvad va az shash va … o’ro – se ast, nigoh donistem va shashro (17-satr( guzoshtem. pas nigoh kardem ki chand adad nigoh doshtayem, se va panj va hasht yoftem. sero dar panj zarb (18-satr) kardem, ponzdah shaved. boz mablag’oye dar hasht zarb kardem, kardem, sadu bist shaved va o’ maxraji kusuri matlub ast. (19-satr) f a s l i s e y o’ m dar tajnisi kusur va onro bast niz go’yand. va on chunon buvad ki adadi sahehro dar maxraj zarb kunand va agar bo saheh kasr boshad, in kasrro ba suratash (21-satr) bar hosili zarb afzoyand. misolash, xostem ki shashro ba …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi)"

1450018381_62635.doc в а [ ] в ав [ ] [ ] [ ] ав в ав ав в ав × - + 2 2 0 2 0 2 х х в а - [ ] в ав ú û ù ê ë é в а ú û ù ê ë é в а [ ] в а / [ ] в в а / [ ] 2 2 1 х в а - 3 2 ав [ ] в ав / 3 2 2 / 2 1 ú û ù ê ë é - х в а п в а / п п ав 1 - п п ав 1 - п х в а п / 1 ÷ ø …

Формат DOC, 100,0 КБ. Чтобы скачать "ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ali qushchi hisob ilmi risolasi… DOC Бесплатная загрузка Telegram