Back

ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi)

DOC 100.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1450018381_62635.doc ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi) alouddin abu-l-hasan ali ibn muhammad samarqandiy qushchi 1404 yilda samarqandda tug’ilgan. uning otasi mullo muhammad temuriylar xonadoniga yaqin bo’lib, o’p vaqt saroyda xizmat qilgan. u ov qushlariga qaraydigan xizmatchilarga boshliq edi. ali qushchi otasi singari yoshligidan ovga qiziqqan, ulug,bekning qarchig’aylarini tarbiya qilgan. uning ulug’bek saroyida halol mehnat qilishi, ilm-fanga ixlosi ulug’bekda unga nisbatan muhabbat uyg’otgan. alini “o’g’lim” deb atagan, uning ilm olishida va olim bo’lib yetishshida otalik vazifasini bajargan. ali qushchi ulug’bek madrasasida tolibi ilmlik davridayoq al-xorazmiy, al-farg’oniy, abu nasr forobiy, ibn sino, abu rayxon beruniy kabi ulug’ allomolarning asarlarini, riyoziyot , astronomiya, tibbiyot va boshqa fanlarga oid kitoblarni qunt bilan o’qib o’rgandi. u qozizoda ro’miy, al-koshiy, ulug’bek, muhammad havofiy kabi mashhur olimlardan dars oldi. ali qushchi madrasanu bitirgach, ulug’bekning ruxsati bilan bir necha yil eroonning kirmon viloyatida yashadi va ijod etdi, undagi olimlarning ilmiy majlislarida qatnashdi. nas raddin tusiyning “tajrid” asariga …
2
xonalardan bemalol foydalandilar. 1451 yili samarqand taxtini bir vaqtlar ulug’bek tarbiyasida bo’lgan temurid sulton abu said egallaydi. u ulug’bekning yaqinlariga, shu jumladan ali qushchiga ham homiylik qildi. ali qushchi ilgari yoza boshlagan nasruddin tusiyning “tajrid” nomli kitobiga sharhni tugatib, abu saidga taqdim qiladi. 1469 yilda abu said vafot etadi. ali qushchi 1471 yilda tabrizga yo’l oladi. yo’lda oyquyunlilar sulolasidan bo’lgan uzun hasan (857/1453-883/1479) huzuriga boradi. olimni zo’r hurmat bilan kutib oladilar. ali qushchi ikki yil chamasi uzun hasan huzurida qoladi. uni turkiya sultoni muhammad fotih (855/1457-886/1481) istambulga taklif qiladi. olim uzun hasanning roziligi bilan 1472 yili istambuga boradi va oyo-so’fiya madrasasda bosh mudarrislik qiladi. ali qushchi istambulda uch yilcha yashab, 1474 yilda 71 yoshida vafot etadi ali qushchi arab-fors tillarida ko’plab asarlar yozgan. “risolai ashkoli-l-qamar”, “a l-m’jiz fi-t-tibb”> “risola dar ilmi hayat” (“astronomiya ilmi haqida risola@), “risolai fathiya”: (“g’alaba risolasi”), “riso’ai muhammadiya”,“tarixi xoqoni chin”, “mahbub al-hamo’ii fi kashfi-l-maso’il” (“masalalarni yechishda …
3
(umumiy bo’luvchiga ega) sonlar qaraladi. bu ma’lumot keyingi fasllarda o’z o’rni bilan foydalanilgan. keyingi fasllarda maxraji mushtarak (umumiy maxraj) ni topish, kasrlarni tajnis va akincha raf’ qilish (noto’g’ri kasr ko’rinishiga keltirish va aksincha), taz’if va tansif (ikkilanntirish va yarimlash), qo’shish, ayirish, tahvil (surat va maxrajni bir xil son marta oshirish-kamaytirish), ko’paytirish, bo’lish , jazri mantiq (ildiz chiqarish ) bayon qilingan. risola necha asrlar davomida o’quv qo’llanmasi tariqasida foydalanilgan, qayta-qayta ko’chirilgan. universitetda saqlanayotgan nusxasi 1262 h.q./1845 milodiy yildagi ko’chirilmasidir. quyida risolaning ayrim fasllaridan transkripsiya, tarjimasi va mazmuni bayon qilinadi. t r a n s k r i p s i y a d a: f a s l i a v v a l dar ma’rifati (kitob 69-varag’i orqa beti, 9-satri ) ishtiroki va tabo’ini va tadoxili miyoni a’dad. har du adade, ki boshad g’ayri vohid xoli, az in (10-satr) nest ki aqall adadi aksar mego’yand yo ne va murod ba’zi …
4
n to algohki chize boqi namonad yo boqi mond, bar taqdiri ki chize boqi namonad, on du adad(21-satr) mutashorikayn boshand, dar maqsumi alayhii oxir chi in maqsumi alayhii oxir addai hard u mekunad. va agar (22-satr) yake boqi monad, on du adadi mutaboin boshand. masalan, xostem ki donem ki chahor va bist (23-satr) tadoxil dorad, yo tashorik, yo tabon. bistro ba chahor qismat kardem. chize boqi namonad. ma’lum (70-varaqning old beti, 1-satri) shug ki miyoni eshon tadoxil ast va shashro bo bist xostem ki bidonem ki chy ho last. (2-satr). bistro bar shash qismat kardem, du boqi monad/ boz maqsumi alayhiro ki shash ast, bar du (3-satr) qismat kardem, chize boqi namonad. ma’lum shud ki miyoni eshon tavofiq ast va du (4-satr) addai har du mekunad va vafai (?) eshon nisf ast. shashro bo bistu se donem ki chy ho last. (5-satr) bistu sero bar shash qismat karddem, panj boqy …
5
em va du va chahor va hasht chun mutadoxil (15-satr) budaand va du va chaorro guzoshtem va hashtro nigoh doshtem va niz ba miyoni se vas hash tadoxil buvad, bar shash ixtisor (16-satr) kardem va chun miyoni shash va hasht muvofiqat buvad va az shash va … o’ro – se ast, nigoh donistem va shashro (17-satr( guzoshtem. pas nigoh kardem ki chand adad nigoh doshtayem, se va panj va hasht yoftem. sero dar panj zarb (18-satr) kardem, ponzdah shaved. boz mablag’oye dar hasht zarb kardem, kardem, sadu bist shaved va o’ maxraji kusuri matlub ast. (19-satr) f a s l i s e y o’ m dar tajnisi kusur va onro bast niz go’yand. va on chunon buvad ki adadi sahehro dar maxraj zarb kunand va agar bo saheh kasr boshad, in kasrro ba suratash (21-satr) bar hosili zarb afzoyand. misolash, xostem ki shashro ba sulsi arba’inro arba’ sozem. zarbi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi)"

1450018381_62635.doc ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi) alouddin abu-l-hasan ali ibn muhammad samarqandiy qushchi 1404 yilda samarqandda tug’ilgan. uning otasi mullo muhammad temuriylar xonadoniga yaqin bo’lib, o’p vaqt saroyda xizmat qilgan. u ov qushlariga qaraydigan xizmatchilarga boshliq edi. ali qushchi otasi singari yoshligidan ovga qiziqqan, ulug,bekning qarchig’aylarini tarbiya qilgan. uning ulug’bek saroyida halol mehnat qilishi, ilm-fanga ixlosi ulug’bekda unga nisbatan muhabbat uyg’otgan. alini “o’g’lim” deb atagan, uning ilm olishida va olim bo’lib yetishshida otalik vazifasini bajargan. ali qushchi ulug’bek madrasasida tolibi ilmlik davridayoq al-xorazmiy, al-farg’oniy, abu nasr forobiy, ibn sino, abu rayxon beruniy kabi ulug’...

DOC format, 100.0 KB. To download "ali qushchi hisob ilmi risolasi (o’quv qo’llanmasi)", click the Telegram button on the left.

Tags: ali qushchi hisob ilmi risolasi… DOC Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
ali qushchi — PPT PPT
ali qushchi
— 241.5 KB
tikuvchilik ishlab chiqarish» tayyorlov yo’nalishi bo’yicha o’quv amaliyoti qo’llanmasi — DOC DOC
tikuvchilik ishlab chiqarish» tayyorlov yo’nalishi bo’yicha o’quv amaliyoti qo’llanmasi
20 pages 763.0 KB
muhammad kalon al-muftiy samarqandiyning (xvi asr) hisob ilmiga oid risolasi — DOC DOC
muhammad kalon al-muftiy samarqandiyning (xvi asr) hisob ilmiga oid risolasi
— 66.0 KB
mirzo ulug’bek, ali qushchi, alisher navoiy va zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati — DOCX DOCX
mirzo ulug’bek, ali qushchi, alisher navoiy va zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati
21 pages 52.8 KB