mirzo ulug’bek, ali qushchi, alisher navoiy va zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati

DOCX 21 sahifa 52,8 KB Bepul yuklash

21 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 52,8 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 21

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 21

5-mavzu: mirzo ulug’bek, ali qushchi, alisher navoiy va zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati. reja: 1. mirzo ulugʻbek hayoti va ilmiy merosi. 2. ali qushchining hayoti va ilmiy merosi 3. alisher navoiyning hayoti va faoliyati. 4. zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati tayanch so‘z va iboralar: „ziji jadidi koʻragoniy“ „majolis un-nafois“, „ziji jadidi koʻragoniy“ , „bir daraja sinusini aniqlash haqida risola“ , „risolayi ulugʻbek“ , „tarixi arbaʼ ulus“,"xazoyin ul-maoniy" ,"gʻaroyib us-sigʻar", "navodir ush-shabob", "badoyeʼ ul-vasat", "favoyid ul-kibar", "xazoyin ul-maoniy". 1.mirzo (keyinchalik sulton) muhammad ibn shohrux ibn temur ulugʻbek koʻragon — temuriylar davlatining hukmdori, shohruxning oʻgʻli. buyuk oʻzbek astronomi (yulduzshunos) va matematigi. u otasi shohrux mirzo davrida mavarounnahr hokimi va otasi vafot etgach butun temuriylar imperiyasi sultoni(1447—1449) boʻldi. ulugʻbek trigonometriya va sferik geometriya kabi astronomiya bilan bogʻliq matematika sohasidagi ishlari, shuningdek, sanʼat va intellektual faoliyatga umumiy qiziqishlari bilan ajralib turardi. u besh tilda: turkiy, arab , fors , moʻgʻul va oz …

2 / 21

mronligi davrida u oʻz kuch va hokimiyatini oʻrnata olmadi. natijada, uning nazoratsizligidan boshqa hukmdorlar, jumladan, uning oilasi foydalanishdi va keyinchalik u agʻdarilib, oʻldirildi. u turon hukmdori amir temurning nabirasi va shohrux mirzoning oʻgʻli edi. onasi turkiy qabila zodagonlaridan gavharshod begim edi. u bobosining eronga yurishi paytida sultoniya shahrida tugʻilgan. unga mirzo muhammad taragʻay ismi berildi. ulugʻbek asli ism emas, balki „buyuk hukmdor (bek)“ maʼnosini beruvchi taxallus edi. bolaligida u yaqin sharq va hindistonning katta qismini kezib chiqdi, chunki bobosi bu hududlarda fathlarni kengaytirdi. temur vafotidan keyin shohrux imperiya poytaxtini hirotga (zamonaviy afgʻonistonda) koʻchirdi. oʻn olti yoshli ulugʻbek keyinchalik, 1409-yilda samarqandning hokimi boʻldi. 1411-yilda u butun movaronnahrning hokimi deb topildi, amalda esa poytaxtga boʻysungan. 1447-yilda otasi shohruxning vafotidan xabar topgan ulugʻbek balxga joʻnadi . bu yerda u oʻzining marhum akasi boysungʻurning oʻgʻli alovuddavlaning hirotda temuriylar saltanati hukmronligini daʼvo qilganini eshitdi . binobarin, ulug‘bek alouddavlaga qarshi yurish qildi va murg‘obda jangda u …

3 / 21

ulugʻbek davrida samarqand gullab-yashnadi. uning farmoyishi bilan 1417-yilda buxoroda, 1420-yilda samarqandda va 1433-yilda gʻijduvonda madrasalar barpo etildi. marv shahrida xayriya muassasalari qurildi. bibixonim masjidi, amir temur maqbarasi, shohi zinda ansambli qurilishlari nihoyasiga yetkazildi. shuningdek, ulugʻbek karvonsaroy, tim, chorsu, hammom kabi talay jamoat binolari ham barpo ettirgan. samarqanddagi xv asr meʼmorchiligining nodir namunalaridan biri ulugʻbek rasadxonasidir. bu inshoot ulugʻbek farmoyishi bilan 1428-1429-yillarda koʻhak tepaligida bunyod etilgan. ilmiy-madaniy merosi: o‘smir hukmdor shaharni imperiyaning intellektual markaziga aylantirishni maqsad qilgan. 1417-1420-yillarda samarqanddagi registon maydonida madrasa („universitet“) qurdirdi va koʻplab islom astronomlari va matematiklarini oʻqishga taklif qildi. ulug‘bekning astronomiya bo‘yicha eng mashhur shogirdi ali qushchi (1474-yilda vafot etgan) edi. qozizoda rumiy ulugʻbek madrasasining eng koʻzga koʻringan muallimi boʻlgan va keyinchalik bu oʻringa astronom jamshid al-koshiy kelgan[1] ulugʻbek ilm-fan olamida buyuk astronom sifatida mashhur. bu borada u amalga oshirgan eng buyuk ish „ziji jadidi koʻragoniy“ deb nomlangan astronomik jadval sanaladi. ulugʻbek tibbiyot va musiqa bilan qiziqqan, …

4 / 21

bosilgan. ulugʻbek undan keyin bir yilni 365 kun, 5 soat, 49 daqiqa va 15 sonya deb belgilagan. ulugʻbek ushbu hisobida faqatgina 25 soniya xato qilgan ekan. undan boshqa ulugʻbek yer yuzini oʻrtalik kajligini 23.52 daraja deb belgilagan va bu yuz yillar davomida eng toʻgʻri va aniq oʻlcham deb topilgan. uchburchaklar bilimida esa ulugʻbek soya va tanjont qimatlarini sakkiz oʻnlik kasr va sakkiz xona aʼshoryagacha aniq belgilagan. ulugʻbek davrida koʻpgina asarlar arab va fors tilidan eski oʻzbek tiliga tarjima qilingan. u tashkil etgan boy kutubxonada 15000 dan ortiq kitob boʻlgan. otasi shohrux mirzo oʻlimidan keyin ulugʻbek balxga yurish qildi, chunki mirzo alavuddavla ibn boysunqur mirzo hirotdagi temuriylar hukmdorligiga daʼvogarlik qilgan edi. murgʻobda boʻlib oʻtgan ushbu toʻqnashuvda ulugʻbek gʻolib boʻlib hirot tomon harakat qildi, ammo alauddavlaning akasi mirzo abul qosim babur bilan boʻlgan toʻqnashuvda magʻlubiyatga uchrashib, balxga qaytib kelgach oʻz oʻgʻli abdullatifni fitnasi tufayli 1449-yilda oktyabrning 27-sanasida, yaʼni 55 yoshida samarqand yaqinida …

5 / 21

ndga qaytadi. bu vaqtda samarqandda ulugʻbek madrasasi qurilayotgan edi. ali qushchi shu madrassada ham ta’lim olishni davom ettiradi, qozizoda rumiy va gʻiyosiddin koshiylardan ilm sirlarini oʻrganadi. madrassani bitirgach, shu yerda falakiyot va riyoziyotdan mashgʻulotlar olib boradi, ilmiy ishlar bilan mashgʻul boʻladi. ulugʻbek rasadxonasini qurish ishlarida ham faol qatnashadi. shu davrda "hisob risolasi" va "astronomiya risolasi" asarlarini yozadi va ilm ahli orasida katta obroʻ qozonadi. 1428-yilda ulugʻbek rasadxonasi ishga tushirilgach, bu yerda ulugʻbek rahbarligida kuzatuvlar olib boradi, risolalar yozishda davom etadi. ulugʻbekning "ziji jadidi koʻragoniy" asari yozilishida ali qushchining ham hissasi katta. 1438-yilda ulugʻbek ali qushchini xitoy saltanatiga elchi qilib yuboradi, u xitoydan qaytib kelgach, "matematika va astronomik jugʻrofiya" asarini yozadi. ulugʻbek vafotidan (1449) soʻng uning samarqanddagi mashhur kutubxonasi xavf ostida qoladi. kutubxonani a. q. saqlab qolgan degan taxminlar bor; ri-voyatlarga qaraganda kutubxonadagi kito-blarning koʻp qismini a. q. samarqand yaqinidagi xazrat bashir qishlogʻiga koʻchirgan. koʻp oʻtmay, ta’qiblardan qochib, a. q. samarqanddan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 21 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"mirzo ulug’bek, ali qushchi, alisher navoiy va zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati" haqida

5-mavzu: mirzo ulug’bek, ali qushchi, alisher navoiy va zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati. reja: 1. mirzo ulugʻbek hayoti va ilmiy merosi. 2. ali qushchining hayoti va ilmiy merosi 3. alisher navoiyning hayoti va faoliyati. 4. zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati tayanch so‘z va iboralar: „ziji jadidi koʻragoniy“ „majolis un-nafois“, „ziji jadidi koʻragoniy“ , „bir daraja sinusini aniqlash haqida risola“ , „risolayi ulugʻbek“ , „tarixi arbaʼ ulus“,"xazoyin ul-maoniy" ,"gʻaroyib us-sigʻar", "navodir ush-shabob", "badoyeʼ ul-vasat", "favoyid ul-kibar", "xazoyin ul-maoniy". 1.mirzo (keyinchalik sulton) muhammad ibn shohrux ibn temur ulugʻbek koʻragon — temuriylar davlatining hukmdori, shohruxning oʻgʻli. buyuk oʻzbek astronomi (yulduzshunos) va matematigi. u otasi...

Bu fayl DOCX formatida 21 sahifadan iborat (52,8 KB). "mirzo ulug’bek, ali qushchi, alisher navoiy va zahiriddin muhammad boburning hayoti va faoliyati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: mirzo ulug’bek, ali qushchi, al… DOCX 21 sahifa Bepul yuklash Telegram