vaqtni o’lchash asoslari

DOC 1.2 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663000658.doc 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 l l l l l l - = - - = - - = - q q m m t t t t s s h n d t t 1 + = h d n t t 1 0 + + = h h m d n t t 1 + + + = l vaqtni o’lchash asoslari reja: 1. yulduz, haqiqiy quyosh va o’rtacha quyosh vaqtlari 2. vaqt tenglamasi 3. dunyo, mahalliy, mintaqaviy vaqtlari. 1. yulduz, haqiqiy quyosh va o’rtacha quyosh vaqtlari vaqtning asosiy birligi sifatida yerning o’z o’qi atrofida bir marotiba to’la aylanib chiqish davri sutka olinadi. sutkaning hisob boshi qilib osmon sferasida tanlangan nuqtaning osmon meridianidan o’tish payti olinadi. astronomiyada bunday tanlangan nuqtalar sifatida bahorgi tengkunlik, quyoshning gardishini markazi, o’rtacha quyosh deb ataluvchi va o’rni istalgan payt uchun nazariy hisoblab topiladigan faraziy nuqta …

sidan har qanday vaziyatlargacha bo’lgan holatni ko’rsatuvchi soat burchagiga haqiqiy quyosh vaqti deyiladi, t(=t(+12h. quyosh soat burchagigi t( - ni bevosita kuzatishlardan aniqlaydilar. quyoshning yillik harakat yo’li ekvatorga 23°27( burchak xosil qilgani va harakati notekis bo’lganidan haqiqiy quyosh vaqti buyicha sutka davomiyligi yil davomida o’zgarib turadi. shuning uchun amalda o’rtacha quyosh vaqti qo’llaniladi. bu vaqt o’rtacha quyosh harakatiga ko’ra aniqlanadi. o’rtacha quyosh deb ekvator buylab tekis harakatlanadigan va baxorgi tengkunlik nuqtasidan haqiqiy quyosh bilan bir vaqtda chiqib bir vaqtda qaytib keluvchi faraziy nuqtaga aytiladi. o’rtacha quyoshning ketma-ket ikki marta quyi kulminasiyadan o’tish orasidagi vaqtga o’rtacha quyosh tm sutkasi deyiladi. o’rtacha quyosh sutkasini, hisob boshi qilib yarim tun ya’ni o’rtacha quyoshning quyi kulminasiya payti qabul qilingan. kuzatuvchi meridianda o’rtacha quyosh vaqti tm o’rtacha quyoshning soat burchagi tm bilan quyidagicha tm=tm+12h bog’langan, chunki tm soat burchagi meridianning janub qismidan boshlab hisoblansa, tm o’rtacha quyosh vaqti quyi kulminasiyasidan boshlab hisoblanadi. 2. vaqt tenglamasi …

’z o’qi atrofida aylanish davri sutka olinganligi uchun va bunda berilgan meridianning barcha nuqtalari bir tekis harakat qilganligi sababli, berilgan geografik meridianning barcha nuqtalarida bahorgi tengkunlik, quyosh gardishining markazi va o’rtacha quyosh soat burchagi bir xil bo’ladi. shuning uchun har bir momentda mahalliy vaqt (yulduz yoki quyosh vaqti) berilgan meridian bo’ylab bir xildir. geografik uzunlamalari bir-biridan λ1-λ2 bilan farq kiluvchi meridianlarning har bir nuqtasida mahalliy vaqtlar ayirmasi vaqt birliklarida ifodalangan geografik uzunlamalar ayirmasiga teng bo’ladi, ya’ni geografik uzunlamalarni grinvichdan, ya’ni g meridiandan sharqga tomon musbat deb hisoblash qabul qilingan. grinvich meridianida tush payti kunduzi soat 12 deb faraz qilaylik, unda 0-chi meridiandan boshlab sharqga tomon 150, 300, 450 .... 1800 meridianlarga o’tganimizda 15°=1h ga muvofiq mahalliy vaqtlar mos ravishda 13h, 14h, 15h ... 24h bo’ladi. masalan grinvichda i yanvar kunduzi soat 12h - ni ko’rsatsa, 180°-ni meridianda 1 yanvar tun soat 24 (i yanvar 24=0h, 2 yanvar) bo’ladi. vaqt hisobida …

sharining barcha nuqtalarining geografik uzunlamalarini bilish talab etiladi. uzunlama esa hamma joyda o’lchangan bo’lavermaydi. grinvichdan ancha uzoqda olingan meridianning mahalliy vaqti bilan dunyo vaqti orasida katta farq borligi yer yuzining hamma joyida dunyo vaqtini qo’llash imkonini bermaydi. 1884 yildagi halqaro kelishuvga muvofiq mintaqa vaqti tushunchasi kiritilgan bo’lib, yer yuzida shu vaqtdan foydalaniladi. bu sistemada yer shari 24 ta mintaqaga ajratilgan bo’lib, grinvich observatoriyasining meridianidan taxminan 7°,5 g’arb va sharqdan utuvchi, shimoliy va janubiy qutblarni tutashtruvchi chiziqlar orasidagi zona nolinchi, mintaqa hisoblanadi. grinvichdan 15°dan oralatib 23 ta asosiy meridianlar o’tkazilgan. ular atrofida xam taxminan 7°,5 g’arb va sharqdan o’tib qutblarni tutashtruvchi chiziqlar o’tkazilgan. shunday qilib 24 ta mintaqa xosil qilingan soat mintaqalari 0 dan 23 gacha bo’lgan nomerlar bilan belgilanadi. har bir mintaqa ichidagi barcha nuqtalarda soatlar bir xil vaqtni ko’rsatadi. har bir mintaqaning nomeri shu mintaqadagi mintaqa vaqtining (tn) grinvichdagi mintaqa vaqtidan ( to ) farqini kursatadi, ya’ni tn-t0=n yer …

u vaqtga efemerid yoki nyuton vaqti deyiladi. i960 yildan boshlab astronomik har-yilliklarda quyosh, oy, sayyoralar va ular yo’ldoshlarining efemeridlari te - efemerid vaqt sistemasida beriladi. 1900 yilda dunyo vaqti t0 - ning te - dan farqi 0 ga teng deb olsak, 1974 yilda farq (t=te-t0=44s ga teng bo’lgan. efemerid vaqtidan astronomiyada va fizikada foydalaniladi. rasm 9. yulduz vaqtini ( va t ga bog’liqligi rasm-10. vaqt tenglamasi grafigi. _1354602756.unknown _1354602836.unknown _1354602870.unknown _1354527021.unknown

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "vaqtni o’lchash asoslari"

1663000658.doc 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 2 1 l l l l l l - = - - = - - = - q q m m t t t t s s h n d t t 1 + = h d n t t 1 0 + + = h h m d n t t 1 + + + = l vaqtni o’lchash asoslari reja: 1. yulduz, haqiqiy quyosh va o’rtacha quyosh vaqtlari 2. vaqt tenglamasi 3. dunyo, mahalliy, mintaqaviy vaqtlari. 1. yulduz, haqiqiy quyosh va o’rtacha quyosh vaqtlari vaqtning asosiy birligi sifatida yerning o’z o’qi atrofida bir marotiba to’la aylanib chiqish davri sutka olinadi. sutkaning hisob boshi qilib osmon sferasida tanlangan …

DOC format, 1.2 MB. To download "vaqtni o’lchash asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: vaqtni o’lchash asoslari DOC Free download Telegram