vaqtni o 'ichashning asoslari

PPT 8 pages 1.0 MB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.0 MB

File type PPT

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

9- §. vaqtni o 'ichashning asoslari 4- §. vaqtni o 'ichashning asoslari kishilar vaqtni o'lchashga juda qadimdan ehtiyoj sezganlar. quyoshli kunlarda ixtiyoriy jismning soyasi, turli vaqtda turlicha holatlarda bo'lishi va uzunligini o'zgartirib turishini bilgan kishilar soyaning bu xususiyatidan foydalanib, undan vaqtni o'lchash uchun foydalanganlar. qadimda hindlar foydalangan shunday soatlardan biri 18- rasmda tasvirlangan. vaqt o'tishi bilan kishilar vaqtni o'lchashning aniq usullarini o'ylab topdilar. bular ichida yerning o'z o'qi atrofida to'la aylanish davriga tayanib vaqtni o'lchash usuli eng qulayi bo'lib, kishilar vaqtni o'lchashning bu usulidan hozirga qadar foydalanadilar. 18—rasm. qadimda xindlar foydalangan quyosh soati. yerning osmondagi biron-bir yulduz ga nisbatan to'la aylanish davri yulduz sutkasi deyiladi. biroq kundalik turmushimiz, quyoshning chiqish va botish vaqtlari bilan belgilanganidan, biz quyosh sutkasi bilan ish ko'ramiz. shu boisdan, amalda biz ishlatadigan vaqtni o'lchashda, yerning o'z o'qi atrofida quyoshga nisbatan bir to'la aylanib chiqish vaqti — quyosh sutkasini asos qilib olamiz. quyosh sutkasi deb, quyoshni ikki …

2 / 8

iya vaqtini topadilar. buning uchun tanlangan yulduzning va quyoshning kulminatsiyasida bo'lish vaqtlarining farqi istalgan vaqt uchun astronomlar tomonidan oldindan hisoblanib, jadval ko'rinishida tuzib qo'yilgan bo'ladi. shu jadval asosida, unda keltirilgan biror yulduz kulminatsiyada bo'lganda, unga ko'ra quyoshning kulminatsiya vaqti (tush payti) aniqlanadi. keyin bu ma'lumotga tayanib, quyosh vaqti oson topiladi. astronomlar tomonidan topib berilgan aniq vaqtni «asrash» uchun, maxsus atom soatlaridan foydalaniladi. bunday soatlarning yurishi, atomda o'zgarmas chastotali tebranma jarayonlarga tayanganidan, juda yuqori aniqlikka ega bo'ladi. aniq vaqtni belgilash, uni «asrash»' va uni vaqti-vaqti bilan yulduzlarga qarab to'g'rilab turish bilan astronomiya institutlari (yoxud observatoriyalari) qoshida tashml etilgan «vaqt xizmati» bo'limlari shug'ullanadi. xususan, o'zbekiston faga qarashli astronomiya instituti qoshida ham shunday bo'lim mavjud bo'lib, u mamlakatimiz va hatto dunyo ahliga aniq vaqt xizmatini ko'rsatishda ko'p yillardan beri faol ishtirok etadi. ma'lumjoylarning aniq mahalliy vaqtlarini bilish, bu joylarning geografik uzunliklarini aniqlash uchun ham zarurdir. ixtiyoriy λ1 va λ2 uzunliklarga ega bo'lgan punktlarning …

3 / 8

aqt belgilanadi. ular bir-biridan uzunliklari o'rtacha 15°farq qiluvchi meridianlar bilan chegaralanadi va ular tartib bilan, 0 dan 23 gacha (0, 1, 2, 3, ..., 23) nomerlanadi. shuningdek, har bir poyas chegarasida yotgan bittadan meridian asosiy meridian qilib tanlanadi. asosiy meridianlarning uzunliklari mos ravishda oh, lh, 2h, 3h,4h, ..., 23h qilib qabul qilingan. bunda uzunligi 0 bo'lgan meridian, 0- poyas o'rtasidan, lh bo'lgan meridian esa 1- poyas o'rtasidan o'tadigan va h.k. qilib olinadi. 20—rasm. yer shari poyaslari (toshkent 5-poyasda joylashgan) ixtiyoriy n- nomerli poyas chegarasida yotgan va m uzun-likka ega bo'lgan punktning mahalliy vaqti (tm) va poyas vaqti (tp) orasidagi bog'lanish quyidagicha ifodalanadi: m - as = tm - tp, chunk las — mazkur poyasning o'rtasidan o'tgan asosiy meridianning uzunligini, tp — esa shu meridianga tegishli mahalliy vaqtni ifodalaydi. aslida as = nh bo'lganidan, bu ifoda, ko'pincha, m - nh = tm - tp ko'rinishida yoziladi. bu tenglama, poyas vaqti ( …

4 / 8

5 / 8

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "vaqtni o 'ichashning asoslari"

9- §. vaqtni o 'ichashning asoslari 4- §. vaqtni o 'ichashning asoslari kishilar vaqtni o'lchashga juda qadimdan ehtiyoj sezganlar. quyoshli kunlarda ixtiyoriy jismning soyasi, turli vaqtda turlicha holatlarda bo'lishi va uzunligini o'zgartirib turishini bilgan kishilar soyaning bu xususiyatidan foydalanib, undan vaqtni o'lchash uchun foydalanganlar. qadimda hindlar foydalangan shunday soatlardan biri 18- rasmda tasvirlangan. vaqt o'tishi bilan kishilar vaqtni o'lchashning aniq usullarini o'ylab topdilar. bular ichida yerning o'z o'qi atrofida to'la aylanish davriga tayanib vaqtni o'lchash usuli eng qulayi bo'lib, kishilar vaqtni o'lchashning bu usulidan hozirga qadar foydalanadilar. 18—rasm. qadimda xindlar foydalangan quyosh soati. yerning osmondagi biron-bir yulduz ga nisbatan to'la ayl...

This file contains 8 pages in PPT format (1.0 MB). To download "vaqtni o 'ichashning asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: vaqtni o 'ichashning asoslari PPT 8 pages Free download Telegram