мугуллар истилосига карши халк озодлик харакатлари

DOC 176,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1402653430_42960.doc www.arxiv.uz мўғуллар истилосига қарши халқ озодлик ҳаракатлари режа: 1. чингизхон бошлиқ мўғул давлатининг мовароуннаҳрга бостириб кириши. 2. мўғуллар зулмига қарши маҳмуд таробий қўзғолони 3. мўғуллар босқинига қарши курашда жалолиддин мангуберди ва темур малик жасоратлари хоразмшохлар импириясининг аҳволи қадимий ва ажойиб хоразмнинг ватанимиз тарихида тутган ўрни беқиёс каттадир. айниқса бу ерда милоддан аввалги vii асрда биринчи ўзбек давлатининг ташкил топиши муҳим тарихий воқеа ҳисобланади. мана шу чуқур тарихий даврдан то xiii асрнинг бошларигача бўлган даврларда туркистон заминида ўша қадимий хоразм давлатининг мантиқий давоми сифатида кўп давлат ва империялар юзага келдилар. масалан, қанга, кушонлар, эфталитлар, турк ҳоқонлиги, сомонийлар, қорахонийлар, ғазнавийлар, салжуқийлар ва хоразмшоҳлар давлатлари шулар жумласидандир. хоразмшоҳлар давлатининг асосчиси шимолий хоразмнинг ҳокими мамнун ибн муҳаммад ҳисобланиб, 996 йилда хоразмшоҳ унвонини олган эди. унинг вафотидан кейин укаси мамнун ибн мамнун (997—1017) тахтни эгаллайди. у ниҳоятда ақл-идрокли, тадбиркор ва билимдонлик билан иш юритиб, қудратли давлатни ташкил этишга қаттиқ ҳаракат қилган. пойтахт урганчда ҳашаматли …

хоразм ҳокими ануштегин мустақил сиёсатни юргизишга дастлабки қадамни ташлади. у 1097 йилда вафот этгандан кейин қутбиддин муҳаммад (1097—1127) исмли ўғли отасининг изидан бориб мустақилликни тиклашга ҳаракатни давом эттирди. бироқ у салжуқийлар сиртмоғидан қутилолмай дунёдан кўз юмди. унинг ўрнига тахтни эгаллаган ўғли жалолиддин отсиз (1127—1156) ғанимларга қарши ошкора сиёсат юргизиб, 1138 йилда манғишлоқни ва сирдарёнинг қуйи ҳавзасидаги жанд шаҳрини босиб олди. кейинги йил бухорони ҳам эгаллади. шу равишда отсиз ўзининг давлатининг чегарасини салжуқийларга қарашли ерлар ҳисобига кенгайтиради. шу орада туркистон заминида тунгусдан келган қорахитойлар (туркий тилли манжурлар)нинг тажовўзи давом этаётган эди. улар хоразмшоҳ давлатига ҳам, салжуқийларга ҳам катта хавф туғдирган. шу боис отсизни салжуқийларнинг султони санжар билан муроса қилган вақтлари бўлган. аммо 1141 йилда санжарнинг қорахитойлар томонидан қақшатғич зарбага учратилиши салжуқийлар давлатининг тақдирини ҳал этади. отсиз бу қулай вазиятдан фойдаланиб, султон санжарнинг пойтахти марвни, сўнгра 1142 йилда нишопўрни эгаллайди. бироқ, кўп ўтмай санжар марвни қайта қўлга киритишга эришади. шундан кейин отсиз …

ёт олимларига ҳомийлик қилишдан ташқари, турли фанлар ва санъат аҳлини қадрлар, ўзи ҳам форсча қасида ва рубоийлар ёзар, жуда кўп буюк шоирларнинг байтларини ёддан билар эди. у хоразм аҳолисига ғамхўр, адолатли подшоҳлик қилди». бир манбада айтилишича фуқаролар хоразмшоҳ отсизни яхши кўрар, унинг замонида фуқаролар хавф-хатардан мутлақо ҳоли, тинчлик ва осойишталиқда, адолатда яшади. жалолиддин отсиз жасур саркарда эди, жангларда толеи кулиб боқарди. умумлаштирганда отсиз 29 йил тахтда ўтириб, шундан 16 йил мустақил ҳукмронлик қилди. шу орада унга бир неча маротаба жанг қилишга тўғри келди. отсизнинг ўғли ил арслон (1156—1172) ҳам хоразм мустақиллигини таъминлашга ҳаракат қилди. бу борада унинг ўғли такиш (1172—1200) анча муваффақият қозониб, 1187 йилда нишопўрни, 1192 йилда рейни, 1193 йилда марвни, эрошнинг шарқий томонини қулга киритди. бу билан у хоразмшоҳлар давлатининг мустақиллигини сақлади. «ўрта асрлар муаллифларининг, — ёзишларича —хоразмшоҳ такиш ўз фуқароларига нисбатан адолатли бўлган, одатдан ташқари қобилиятга эга, буюк дипломат ва лашкарбоши эди. ҳарбий кучдан ўринли фойдаланиб ва …

волини анча енгиллаштирган кўринади. такиш даврида давлат маъмурий идора бошқаруви қатьиятлиги ва тартиб-интизоми билан ажралиб туради». шунингдек такиш кучли қўшин тўзиб шахсан ўзи ҳам жангларда фаол қатнашган. уни 170 минг отлиқ аскарлари бор эди. бундай кўп сонли қўшинни озиқ-овқат, яроғ-аслаҳа, от ва бошқа нарсалар билан таъминлашнинг ўзи бўлмаган, албатта. аммо халқни ва шахсан такишнинг мустақиллик ва озодликка қаратилган хоҳиш-иродаси қийин ва мураккаб масалаларни ҳал этиш имконини берган. такиш ўз ватанининг тараққиётини ва халқаро мавқеини таъминлаш учун фақат уруш билангина эмас, балки дипломатик усулларни моҳирлик билан қўллаб, мақсадини изчиллик билан амалга ошириб борди. у 400 га яқин шаҳарларни қўлга киритиб, давлатни йирик империяга айлантириш заминини яратди. такишнинг ватанпарварлик сиёсатини ўғли султон муҳаммад (1200— 1220) юқори босқичга кўтарди. натижада хоразмшоҳлар давлатининг чегараси янада кенгайиб, халқаро мавқеи ошди. зеро, 1217 йилга келиб унинг таркибига мовароуннаҳр, хоразм, исфахон, мозандарон, кармана, мекран, кеш, ғазна, гур, байман, ўтрор, озарбайжон, арран, ироқ, сижистон, форс, табаристон, журжон ва …

унёда хоразмнинг бош шаҳрига ўхшаш шаҳар бўлмаса керак». хуллас, мустақиллик туфайли хоразмшоҳлар давлати шарқ оламининг энг йирик ва обод диёри сифатида учмас из қолдирди. фан ва маданият ривожланиб ва ҳашаматли бинолар қурилиб, шуҳрати узоқ мамлакатларгача тарқалди. хоразм шоҳи саройида 27 ҳукмдор ёки уларнинг вакиллари итоат камарини белларига боғлаб, олтин ноғора чалиб турганлар. аммо хоразмшоҳлар давлатининг шон-шуҳрати саройдаги ички зилдият ва фитналар, гуруҳвозлик ва шахсий манфаатларнинг авжига миниши орқасидан сўниб борди. бу фитнанинг асосий айбдори султон муҳаммаднинг онаси туркон хотун ҳисобланади. бу мансабпараст ва ўзбошимча аёлнинг саройдаги таъсири шу даражада баланд эдики, ҳатто шоҳнинг фармонлари ва кўрсатмаларини бекор қилиб турган. у ўзининг қариндошуругларини қобилият ва ташкилотчилигини суриштирмай ўта масъулиятли лавозимларга тайинлаган. натижада давлат бошқарувида ўзбошимчалик ва тартибсизлик кенг қулоч ёйди. султон муҳаммад эса онасининг қилмишларига қарши чора кўришга ожизлик қилди. чунки давлатнинг салоҳиятли лавозимлари онасининг қариндош ва тарафдорлари томонидан эгалланган эди. туркон хотун фарзандларни орасига ҳам низо ва келишмовчилик уруғини сепади. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "мугуллар истилосига карши халк озодлик харакатлари"

1402653430_42960.doc www.arxiv.uz мўғуллар истилосига қарши халқ озодлик ҳаракатлари режа: 1. чингизхон бошлиқ мўғул давлатининг мовароуннаҳрга бостириб кириши. 2. мўғуллар зулмига қарши маҳмуд таробий қўзғолони 3. мўғуллар босқинига қарши курашда жалолиддин мангуберди ва темур малик жасоратлари хоразмшохлар импириясининг аҳволи қадимий ва ажойиб хоразмнинг ватанимиз тарихида тутган ўрни беқиёс каттадир. айниқса бу ерда милоддан аввалги vii асрда биринчи ўзбек давлатининг ташкил топиши муҳим тарихий воқеа ҳисобланади. мана шу чуқур тарихий даврдан то xiii асрнинг бошларигача бўлган даврларда туркистон заминида ўша қадимий хоразм давлатининг мантиқий давоми сифатида кўп давлат ва империялар юзага келдилар. масалан, қанга, кушонлар, эфталитлар, турк ҳоқонлиги, сомонийлар, қорахонийлар, ғазна...

Формат DOC, 176,5 КБ. Чтобы скачать "мугуллар истилосига карши халк озодлик харакатлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: мугуллар истилосига карши халк … DOC Бесплатная загрузка Telegram