qadimgi xett epigrafikasi

DOC 5 стр. 53,0 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 53,0 КБ

Тип файла DOC

Страницы 5

Обновлено Июн 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

1353213859_39915.doc www.arxiv.uz reja: 1. qadimgi xett yozuvning ixtiro qilinishi. 2. qadimgi xett yozma yodgorlkilarinning yozlishi. 3. xettlardagi adabiy epigrafik yodgorliklar. milodan avvalgi 1296 yili baxorida orant daryosi vodiysida qadimgi misr fir`avini ramzes ii va xett podshosi muvatallis (xatesuliy iii) qo`shinlari o`rtasida kadesh shahri yonida yaqinida to`qanashadilar. bu jangda g`olib bo`lmay, ikkala tomonning kuchlari ham teng keladi va mil.av.1280 yil ikki davlat o`rtasida âabadiy tinchlik va do`stlik to`g`risidaâ bitim tuziladi. ramses ii bitimning isboti sifatida xett podshosi qiziga uylanadi. ramzes ii mamlakatiga qaytib kelgach, misrliklar uni xettlarning g`olibi! deb kutib oladi. uni âbutun mamlakatida xurmatga sazovorâ xettlar mamlakatining maxtanchoqligiga barham bergan, dovyurak, buyuk xudo âra ning, xettlar mamlakatini oyoq osti qilgan o`g`liâ deb e`lon qiladilar. saroy shoiri ramzes ii ning g`alabasiga bag`ishlab, doston yaratadi, dostonda kadesh yaqinidagi janglarning borishi tasvirlanadi. k. keran âtor dara va qora tog`â degan kitobida bu asarni batafsil taxlil qiladi, dostonning haqiqatga zid tomonlarini va ramses ii …

2 / 5

tâ xalqining nomi bibliyada ham keltirgan. unda, jumladan : âavraam davridayoq xettlar xananni egallaganâ, deyilgan. biroq xviii oxiri xix asr olimlari tarixiy ma`lumotlar manbai sifatidagi bibliyaga ishonchsizlik bilan qaraganliklari bu daliliga jiddiy munosabatda bo`lishga halaqit bergan, xolbuki qadimgi sharq ayni shu vaqt chinakamiga kashf etilgan. bu davrda arxeologiya va tilshunoslik jadal rivojlangan. ieroglfilar va mixxatlar o`qilgan, izohlab berilgan. yangi yozuvga e`tibor berishga majbur qilgan birinchi topilma hama toshilari bo`lgan. bu toshlar jami to`rtta bo`lib,suriyaning hama shahridagi bozordan topilgan.toshlarning uchtasi devorga o`rnatilgan, to`rtinchisi esa maydonda yotgan ekan.maydon markazidan topilgan to`rtinchi tosh âshifobaxshâ kuchga ega bo`lganligi aytib o`tilgan , bod kasalidan azob chekuvchi kishi uning ustiga biroz cho`zilib yotsa, âbir zumda sog`ayib ketarkanâ. qisqa vaqt ichida old osiyoning bir-biridan uzoq masofadagi turli joylaridan yana xett yozma yodgorliklari topiladi. bu a.seysga xettlar olimlar o`ylaganidek kam sonli shimoliy suriya qabilalari bo`lmay, katta xalq bo`lgan, degan xulosa chiqarishga yordam bergan. suriyada arxeologik qazishlar o`tkazilgan vaqtda …

3 / 5

ir. maktubda xettalar podshosi misr fir`avini amenxotopning taxtga o`tirganligini ma`lumot uchun qabul qilganligi aytilgan. maktub xushmuomalalik va iftixor bilan yozilgan. mavqei teng kishigina shunday yozishi mumkin edi. ramses ii ning xettlar xukmdori ustidan âg`alabaâ qozonishi munosabati bilan uning nomiga aytilgan madxiyalar ham xettlar qudratli va daxshatli raqib bo`lganligidan darak beradi. biroq bu qanday xalq bo`lgan? qachon paydo bo`lgan, qaysi tilda so`zlashgan, qanday siyosiy va iqtisodiy tizimga ega bo`lgan? bu savolarning hammasiga javob berish kerak edi. 1905 yil arxeologlar bo`g`ozqoya tumanini qaziy boshladilar, va u erdan kutilmaganda xett podsholigining davlat arxivini topadilar! ko`plab xett yozuvlari bitilgan sopol lavxalari topilgan.topilgan lavxalarining bir qismidagi yozuvlar akkad tilida ekan. bu vaqtda akkad mixxatining siri ochilgan âakkadâ yozuvlari o`qilayotgandi. shunda ekspeditsiya xettlar davlatining qadimgi poytaxti yonida turganligi ma`lum bo`ladi. xuddi shu erdan hammani hayajonga solgan narsa â misr fir`avini bilan xett podshosi o`rtasida tuzilgan âabadiy tinchlik va do`stlik to`g`risidagiâ, fivdagi amoe qasrida misr tilida o`yib …

4 / 5

b. grozniy nomi bilan bog`liq. b. grozniy 1 jaxon urushi oldidan xett mixxatidan nusxa ko`chirish bilan shug`llanadi. xett tekstlarini o`qishni birinchi navbatda, bilingva yo`qligi qiyinlashtirgan (bilingva keyin topilgan so`zlarning to`g`ri tushunilganligi tasdqilangan). birgina yul qolgan edi, u ham bo`lsa mantiqiy xulosalar chiqarish va begilarni solishtirish vositasida tilning strukturasni aniqlash edi. olim ishni xett qonunlari yozligan tekstlarni izoxlashdan boshlagan. qonunlarning paragraflarida jumlalarning tuzilishi bir tartibda bo`lgan : âagar kimda â kim shunday â shunday qilsa, u shunday to`laydiâ. olim tilning grammatik tuzilishini juda tez o`zlashtirgan. uning old osiyodagi ko`pgina qadimiy tillar singari, somiy tili bo`lmay, xind-evropa tili bo`lib chiqishi olimni taajublantiradi,bir so`zning o`zgarib borishi, ya`ni turlovchi qo`shimchaning almashib turishi aniq bilinib turadi, so`zlar turlanishining butun sistemasi, garchi akkad so`zlari va so`z birliklari ko`p bo`lsada, buning xind â evropa tili ekanligidan dalolat beradi. olim butun jumlalarning moxiyatiga tayanib turib, xettcha ko`pgina so`zlarni, grammatik shakllar ma`nosini tez aniqlay oldi. shunday qilib, xind â …

5 / 5

lib,davlat shartnomalari kumushli, temir yoki qo`rg`oshin taxtaga o`yib bitilar ekan. xettlarning yana bir ajoyib yozuvi bo`lgan; bu toshga o`yib yozish san`atidir. bunda har bir belgi shu qadar zo`r hafsala va puxtalik bilan ojro etilganki, yozuv chinakam san`at asariga aylangan. xett yozuvining eng qadimgi yodgorligi yigirma to`qqiz nafar xett podshosini ruyxatini o`z nomi bilan boshlab bergan shox anittas yozuvi ana shunday imkoniyat tug`dirdi. endilikda xettlarni mixxat yozuvi â tili ko`pchilik olimlarni mexnati tufayli ikr-chikirigacha ochib berildi. tadqiqotchilar xett tili jumboqlarini juda sekinlik bilan egallab bordilar. tekstlardagi bir xil so`zning o`zi bir xolda ideogramma yordamida boshqa xolda fonetik usulda o`qilganligidan ularni qanday talaffuz etilishi aniq bo`la bordi. ko`p qo`llanadigan so`zlarni doimo ideogramma bilan ifoldalanishi xett tilida urg`uni qanday talaffuz etilishi imkoniyatini bermaydi. maslan, ugil, aka, xotin it so`zlari xett tilida qanday talaffuz etilishi hozirgacha ma`lum emas. keyinchalik xalqning tarixi bayon etilgan mixxatli lavxa o`qib chiqildi. avvalo shu narsa ma`lum bo`ldiki, xettlar kichik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qadimgi xett epigrafikasi"

1353213859_39915.doc www.arxiv.uz reja: 1. qadimgi xett yozuvning ixtiro qilinishi. 2. qadimgi xett yozma yodgorlkilarinning yozlishi. 3. xettlardagi adabiy epigrafik yodgorliklar. milodan avvalgi 1296 yili baxorida orant daryosi vodiysida qadimgi misr fir`avini ramzes ii va xett podshosi muvatallis (xatesuliy iii) qo`shinlari o`rtasida kadesh shahri yonida yaqinida to`qanashadilar. bu jangda g`olib bo`lmay, ikkala tomonning kuchlari ham teng keladi va mil.av.1280 yil ikki davlat o`rtasida âabadiy tinchlik va do`stlik to`g`risidaâ bitim tuziladi. ramses ii bitimning isboti sifatida xett podshosi qiziga uylanadi. ramzes ii mamlakatiga qaytib kelgach, misrliklar uni xettlarning g`olibi! deb kutib oladi. uni âbutun mamlakatida xurmatga sazovorâ xettlar mamlakatining maxtanchoqligiga b...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOC (53,0 КБ). Чтобы скачать "qadimgi xett epigrafikasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qadimgi xett epigrafikasi DOC 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram