qadimgi eron va kichik osiyo

PPTX 43 pages 24.8 MB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.8 MB

File type PPTX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (10 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

qadimgi eron qadimgi eron va kichik osiyo reja: 1. qadimgi eron tarixi manbalari va tarixnavisligi 2. qadimgi elam 3. midiya podsholigi (er. av. vii-vi asrlar) 4. xett davlati tarixining uch davri qadimgi eron tarixi manbalari va tarixnavisligi eron bepoyon tog'li va ko'p cho'llardan iborat kontinental iqlimli mamlakat. dehqonchilik uchun qulay vodiylar, tog' oldi hududlari juda ko'p. shimolda elburs tog' tizimi va unga turkman, xuroson tog'lari qo'shiladi. g'arbdan va janubdan zagros va janubiy eron tog'lari o'rab turadi. janubiy g'arbiy eronda (xuziston) koran va kerxa daryolari vodiysida yuqori hosil beradigan yerlar mavjud. qadimgi g'arbiy eronda elam, lulubey, qutiy (gutiy) va kassit hind-yevropa tillarida so'zlashadigan qabilalar yashagan. eron so'zi «ariana» — oriylar mamlakati degan ma'noni bildiradi. er.av. ii ming yillikda oriy qabilalari eron, hindiston, markaziy osiyo va kavkaz ortiga tarqalgan. eron tarixining alohida davrlari turli xil yozma manbalarga boy. yozuvlardan eng qadimgilari er.av. iii—i ming yilliklardagi janubiy-g'arbiy eron hududi bo'lgan elam tarixini yoritadi: …

2 / 43

larini o'rganishda zardushtiylik dinining 21 kitobdan iborat “avesto" ham qimmatli manba hisoblanadi. beruniy xabariga ko'ra "avesto” 12 ming qoramol terisiga tillo suvi bilan yozilgan ekan. persopoldan m.av. vi—v asrlarda elam tilida yozilgan bir necha ming ponasimon hujjatlar topilgan. bu matnlar shox arxivining bir qismi bo'lib, unda oziq-ovqat mahsulotlarini tashish, soliqlar masalasi, davlat amaldorlarini maosh bilan ta’minlash kabilar haqida m aium ot beriladi. qadimgi eron tarixi, moddiy va ma’naviy madaniyatini o'rganishda arxeologik qazishlar natijasida topilgan buyumlar ham katta ahamiyatga ega. eronda dastlabki arxeologik qazish ishlari xix asr o'rtalarida boshlangan. arxeolog flanden va kosta persepoldagi saroyda dastlabki arxeologiya qazish ishlarini olib boradilar. ular bu yerdan haykaltaroshlikka oid yodgorliklarni topishga muyassar bo’lib, eron shohlarining taxt zalini tiklamoqchi bo'ladilar. xix asrning oxirlarida esa de morgan suzada ulkan arxeologik qazish ishlari oikazib, tosh qurollar ishlatilgan eng qadimgi (arxaik) zamonlardan to eron davlatining ravnaq topgan davrigacha, ya'ni suza eronning muhim ma'muriy va madaniy markazlaridan biri bo’lgan …

3 / 43

azib, mezolit va neolit davriga mansub qishloq va qabristonlami topganlar. bu yodgorliklaming madaniy qatlamlaridan qadimiy sopol buyumlar suza, persepol. dur-untash va boshqa joylardan ajoyib shoh saroyi, ibodatxona, qalin mudofaa devorlari topilgan. ular mahobatli haykallar. devoriy rasmlar. qimmatbaho m a’danlardan yasalgan ritonlar, qurol-aslahalar va ziynat buyumlari bilan bezatilgan. "gennola shersi" (ohaktosh, 8 sm) 1931-yilda bag‘dod yaqinida topilgan. uni elamlik hunarmand yasagan. 2007 yilda u 57 millionga sotilgan. dollar proto-elam sanʼati (miloddan avvalgi 3-ming yillik) qadimgi eron tarixini o'rganishda xorijiy mamlakatlarning olimlari katta yutuqlarga erishgan. bular qatorida m.m.dvakonov, r. fraya,dj.kameron, v.xini. y.b.yusifov,m. duakonov .b.a.turayev,v. v.struve, e.a.granovskiy, m.a.dandamayev, v.i.abayev, v.i.avdiyev, g.maspero, ed.meyer, j.dyushen-gilmen, g.videngren va boshqalarning xizmati kattadir. shuni ta’kidlash kerakki, qadimgi eron tarixi. madaniyat va xo'jaligini o‘rganishdam. av. v -iv asrda yashagan yunon tarixchisi gerodotning “tarix” kitobi, fukididning “tarix” asari, “anabasis”, m.av.-v asrda yashagan diadorning “tarixiy kutubxona” asarlari nodir manbalar hisoblanadi. qadimgi eron poytaxtlari persepol yoki pasargadda, podsho kserks yozuvlari nusxalari topilgan. …

4 / 43

uyg'otadi. midiya va eron tarixi bo'yicha ma'lumot beradigan manbalardan biri bu yunon mualliflarining asarlari hisoblanadi. gerodot (er.av. v asr)ning tarixi, fukidid (er.av. v asr) tarixi, ksenofontning «yunon tarixi» asari, uning «anabasis» memuari, sitsiliyalik diodorning «tarixiy kutubxona»si kabi asarlar qadimgi fors tarixiga oid boy siyosiy, ijtimoiy, harbiy-diplomatik ma'lumotlar beradi. eronda mezolit va neolit davriga oid manzilgohlar, arxeologik topilmalar, kulolchilik buyumlari suza shahrining ilk qatlamlari yodgorliklari, eron poytaxt shaharlari suza, ekbatana, pasargad xarobalaridan topilgan ulug'vor haykallar, qoya tosh relyeflari qimmatbaho metallardan qilingan buyumlar-riton-qadahlar, harbiy qurollar va taqinchoq-bezaklar topib o'rganilgan. yevropa olimlari j. de margo va grishman bu qadimgi shaharlar xarobalarini o'rganib, eronshunoslik faniga muhim hissa qo'shdilar. qadimgi elam er.av.vii-vi-ming yilliklarda g'arbiy eronda dehqonchilik bilan shug'ullanadigan o'troq va ko'chmanchi chorvador qabilalar er.av. vi—v ming yilliklarda eronning boshqa hududida tarqaladi. er. av. iii ming yillik boshlarida janubiy g'arbiy eronda elamtu (bobil va osur tilida «mamlakat») yoki elam ilk davlat birlashmasi shakllanadi. elam mesopotamiya hamda …

5 / 43

arni shumerdan haydab chiqaradi. m. av. 1730—1700-yillarda elam qo'shinlari mesopotamiyaga bostirib kirib akkadgacha bo'lgan yerlarni bosib oladi. xiv asr o'rtalarigacha elam o‘z mustaqilligini saqlab qoladi. keyinchalik bobilliklarga tobe bo'lib qoladi. m. av. 1180-yilda elam shohi shutruk-naxunta i bobil qo'shiniarini amlakatdan quvib chiqaradi. u bobilga bostirib kirib bir qancha shaharlarni bosib oladi. katta o’ljalar qatori xammurapi qonunlari yozilgan toshni ham suzaga olib keladi. m.av. 1155-1115-yillar elam podsholigining gullagan davri hisoblanadi. m.av. 1115-yili elamliklar bobilliklardan yengilib, m.av. viii asrgacha o'z mustaqilligini yo'qotadi. m.av. viii asrda elam mustaqilligini qaytadan tiklaydi va bobil bilan ittifoq tuzib ossurlarga qarshi kurash boshlaydi. m.av. 720-yili elam qo'shinlari bobil qo'shinlari yetib kelmasdan oldin dyer yaqinidagi dahshatli jangda ossur qo'shiniarini tor-mor etadi. elamliklar bobilliklar bilan ittifoq tuzib ossurlarga qarshi uzoq kurashadilar. m.av. 639-yili elam ossurlar, 596-yili bobillikiai ta’sirida bo'ladi. nihoyat m.av. 549-yili uni eroniylar bosib oladi. shu bilan mustaqil elam davlati ham barham topadi. elamda ilk davlatlar tashkil topgandan …

6 / 43

(«elchi») deb atalib, simash (elam tilida nishanki) shahrini qarorgoh qilib, elam va simashni boshqargan. kichik viloyatlarni «otalar» («adda») boshqarganlar hukmdor dunyodan o'tgach, uning o'rniga podshoning ona urug'idan jiyani yoki singlisini o'g'li taxtga o'tirgan. elam podsholari oilasida bo'lg'usi hukmdorlar o'z singillari bilan turmush qurganlar (levirat). midiya podsholigi (er. av. vii-vi asrlar) midiya shimoliy-g'arbiy eronda joylashgan edi. mamlakatning g'arbiy qismi zagros tog'i hududi bo'lib, keyinchalik midiya atropatenasi deb atalgan. atropatenadan sharqida midiyani tekislik qismi joylashgan. er. av. ill—ii ming yilliklarda bu hududlarda kassit, kutiy, xurrit tillarida so'zlashadigan o'troq va ko'chmanchi chorvadorlar yashaganlar. er. av. vii asrda g'arbiy eronda ilk siyosiy birlashmalar paydo bo'ladi. shunday birlashmalardan biri manna podsholigi edi. er. av. 672-yilda midiya qabilalari yo'lboshchi kashtariti boshchiligida .osuriyaga qarshi qo'zg'olon ko'taradilar. er. av. 671- yilda midiyaliklar o'z hududlarining g'arbiy qismidan osuriyaliklarni haydab chiqarib, mustaqil davlat tuzganlar. kashtariti sekin asta midiya qabilalarini birlashtiradi. er. av. vii asr o'rtalarida midiya qadimgi sharqda kuchli davlatga …

7 / 43

. av. 593-yilda midiyaliklar urartu, skif davlatlarini sakasena va mannani o'ziga qo'shib oladi. er. av. 585-550-yillarda podsholik qilgan astiag davrida midiya katta va qudratli davlatga aylanadi. bu vaqtda elam ham qo'shib olinadi. er. av. 550-yilda midiyaga qarshi forslar qo'zg'olon ko'tarib, uni bosib oladilar m.av. viii asr oxirida midiyaga kimmeriylar, m.av. vii asr boshlarida esa skif qabilalari bostirib kirgan. ular urmiya ko'li atrofidagi sakasana viloyatiga kelib oinashadi. skiflar shu yerdan turib ossuriya va urartu ustiga bosqin uyushtirib turgan. skiflar va kimmeriylar moliir chavandoz, usta merganlar bo’lib. otlari katta tezlikda ketayotgan vaqtda ham dushmanlari ustiga o'q yog'dirib borar edilar. m. av. 672-yili midiyaliklar kashtariti rahbarligida ossurlarga qarshi kurash boshlab, ularni midiyadan haydab chiqaradi. kashtariti midiyadagi mayda davlatchalarni birlashtirib yagona davlat tuzishga bel bog‘laydi va ilk midiya davlatini tuzishga erishadi. m. av. vii asr o'rtalariga kelib midiya qadimgi sharqdagi qudratli davlatga aylanadi. m. av. 653-yili midiya shohi kashtariti ossurlar ustiga qo'shin tortadi. ossurlar …

8 / 43

ossuriyaning nineviya va ashshur shaharlarini yana vayron qiladilar. bu mag‘lubiyatdan so’ng ossur qo‘shinlari g'arbga chekinadi. ossurlar misr bilan ittifoq tuzib, bobil-midiya birlashgan qo'shiniga qarshi kurashga otlanadi. m. av. 605-yilda misr-ossur qo’shinlari bilan midiya-bobil qo’shinlari o‘rtasida karxemish yonida dahshatli jang bo‘ladi. jangda ossur-misr qo'shinlari tor-mor etilib, shu bilan ossuriya davlati ham barham topadi.bu janglardan so‘ng shimoliy mesopotamiyadagi ossuriya yerlari midiya ixtiyoriga o‘tadi. kiaksar bobil bilan do‘stlikni mustahkamlash uchun qizini bobil podshosi nabopalasaming o‘g‘li navuxodonosor ii ga nikohlab beradi. ikki davlat o'rtasida yaqin do'stlik hukm suradi. kiaksar janubda parsuani, sharqda parfiyani, g'arbda esa kichik osiyoning galis daryosigacha bo'lgan yerlarni midiyaga qo'shib oladi. m. av. 590—585-yillar orasida lidiya - midiya urushi sodir bo'ladi. rivoyatga ko'ra. m.av. 585-yil 28 may kuni quyosh tutiladi. bu hodisadan ikki tomon lashkarlari vahimaga tushib qurollarini tashlab jang maydonidan qochadilar. shundan keyin urush to'xtab, tinchlikka asoslangan sulh shartnomasi tuziladi. o'rtadagi gina-kuduratga chek qo'yish tnaqsadida midiya shahzodasi astiag lidiya shohi …

9 / 43

ayishi natijasida suriyani halab, finikiyani bibl shahari bosib olinadi. podsho telepin (m.a.1520-1490) davrida podsholik inqirozga uchraydi. xettlar davlati xettlarda yangi qirollik (miloddan avvalgi 1400-1200 yillar) podsho telepin vafotidan keyin xett podsholigi kuchsizlanadi va mamlakat janubidan mitanni davlati kuchayadi. m.a 16-15 asrlarda podsholik kuchsizlanadi va kambag’allar va qullar qo`zg`oloni avj oladi. shimoldan kashk qabilalari poytaxt xattusani vayron qilishadi. m.a 14-13 asrlarda yangi xett podsholigi ravnaq topadi. podsho suppilulium davrida xettlar jang aravalardan foydalandi va mustahkam mudofaa inshootlarini qurishadi. shuningdek kilikiya, mitanni va suriya xettlarga qaram bo`ladi. podsho mursili ii davrida kichik osiyoda harbiy harakatlar olib boriladi. arqava podsholigi xett davlatiga qo`shib olinadi. aynan mursili ii davrida misr hukmdori ramzes ii bilan 1280 yilda misr-xett kelishuvini imzolashgan. soʻnggi xettlar (miloddan avvalgi 1200-700 yillar) mursili ii podsholigi oxirlarida old osiyoda misr kuchayadi. o`rta yer dengizi sharqiy sohillari uchun kurash m.a. 1280 yili misr-xett tinchlik sulhi bilan yakunlandi misr bilan bir qatorda bu davrda …

10 / 43

ilgan. xo’jalik: xettlarda yilqichilik yaxshi rivojlangan. otlar harbiy maqsadda ko`p foydalanilgan. quruqlik va suv yo`li bilan savdo qilingan. madaniyati: xett iyeroglifi shimer-akkad alifbosi asosida vujudga kelgan. asosiy xudosi – teshub (yashin va momoqaldiroq) ulug`langan. u xett mamlakati homiysi hisoblangan. 1280-yilgi misr-xett bitimida xettlarning 1000 ta xudosi guvohligi haqida yozilgan. xettlar podshoni “quyoshim” deb ulug`lashgan. qadimgi suriya tashkil topishi joylashuvi: o’rta yer dengizi sharqiy sohillari, sharq tomondan suriya-mesopotamiya dashti o`rab turadi. iordan va oront daryolari livan va antilivan tog`laridan oqib tushadi. shahar davlatlarni tashkil topishi: ugarit, arvad, bibl, tir, sidon, damashq, ebla, kadesh kabi shahar-davlatlar rivojlandi. m.a. 14-12 asrlarda misr va xett bu hududlarga davogarlik qilib urush olib borganlar. 1280-yilgi kelishuvga ko`ra suriya shimoli xettlarga, janubi misrliklarga qaragan. 13 asrda dengiz xalqlari hujumlari sabab misr va xett davlatlari kuchsizlandi va suriya va finikiya shahar-davlatlari mustaqillik uchun kurash boshladilar. m.a.11-10 asrlarda bibl, tir va sidon yuksaldi. xiram i (965-936) davrida tir-sidon podsholigi …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi eron va kichik osiyo"

qadimgi eron qadimgi eron va kichik osiyo reja: 1. qadimgi eron tarixi manbalari va tarixnavisligi 2. qadimgi elam 3. midiya podsholigi (er. av. vii-vi asrlar) 4. xett davlati tarixining uch davri qadimgi eron tarixi manbalari va tarixnavisligi eron bepoyon tog'li va ko'p cho'llardan iborat kontinental iqlimli mamlakat. dehqonchilik uchun qulay vodiylar, tog' oldi hududlari juda ko'p. shimolda elburs tog' tizimi va unga turkman, xuroson tog'lari qo'shiladi. g'arbdan va janubdan zagros va janubiy eron tog'lari o'rab turadi. janubiy g'arbiy eronda (xuziston) koran va kerxa daryolari vodiysida yuqori hosil beradigan yerlar mavjud. qadimgi g'arbiy eronda elam, lulubey, qutiy (gutiy) va kassit hind-yevropa tillarida so'zlashadigan qabilalar yashagan. eron so'zi «ariana» — oriylar mamlakati dega...

This file contains 43 pages in PPTX format (24.8 MB). To download "qadimgi eron va kichik osiyo", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi eron va kichik osiyo PPTX 43 pages Free download Telegram