o`rta osiyo hududida milliy davlat chegaralanish o`tkazishning maqsad va vazifalari

DOC 73,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1353211001_39887.doc o’zbekiston respublikasi tashqi ishlar vazirligi www.arxiv.uz reja: 1. turkiston — mintaqa xalqlarining yagona makoni,umumiy vatani 2. milliy respublikalar vaviloyatlar tuzishga ko`rsatma berilishi va uningsiyosiy jihatdan asoslanishi 3. 1924-yilgi milliy-hududiy chegaralash 4. o`zbekiston ssrning taslikil etilishi. chegaralanish yakunlari 1917-yili turkistonda muhim siyosiy o`zgarishlar yuz berdi. mintaqa xalqlari mustamlakachilikning 50 yillik zulmiga qarshi milliy-ozodlik kurashini avj oldirib yubordilar. ma`rifatparvarlik harakati sifatida vujudga kelgan jadidchilik turkiston taqdiri hal qilinayotgan paytda o`zbek xalqini g`oyaviy jihatdan birlashtiruvchi kuch sifatida maydonga chiqdi. mahmudxo`ja behbudiy, munavvar qori, ubaydullaxo`ja asadullaxo`jayev (ubaydulla xo`jayev), mustafo cho`qayev, ahmad zaki validiy to`g`on kabi jadid taraqqiyparvarlari turkistonga muxtoriyat maqomi berish uchun kurashdilar va siyosiy jarayonlarga faol aralashdilar. o`lka xalqlarining dastlabki ijtimoiy-siyosiy jamiyati — «sho`roi islomiya» tuzilib, u muxtoriyatchilik harakatining tepasida turdi. bu paytda buxoro amirligi va xiva xonligi hududida yosh buxoroliklar va yosh xivaliklar partiyasi a`zolari demokratik islohotlar o`tkazish uchun o`z faoliyatlarini kuchaytirdilar. abdurauf fitrat, fayzulla xo`jayev, polvonniyoz hoji yusupov ularning rahbarlari …

aidxon kabi qo`rboshilar harakatga qo`mondonlik qilishdi. biroq turkistonning mustaqilligi va ozodligi uchun kurasligan istiqlolchilar sovet davrida «bosmachi» va «xalq dush-mani» sifatida ko`rsatilib, jamoatchilik fikri shu yo`na-lishda shakllantirildi. aslini olganda, istiqlolchilik harakatining boshidan oxirigacha bir buyuk g`oya ustunlikqilgan edi. bu g`oya butun turkistonning milliy istiqloliva mustaqilligi g`oyasi bo`lib, u harakatning asosiy maqsadi bo`lib qolaverdi. istiqlolchilik harakati tarixi o`zbek xalqining sovet davri tarixiga uning eng shonli vazafarli, shuningdek, qayg`uli va dard-alamli sahifalari bo`lib yozildi. turkiston — mintaqa xalq-larining yagona makoni,umumiy vatani markaziy osiyo, jumladan,turkiston, buxoro va xo-razm davlatlarining tubxalqlari necha asrlar davomida turmush tarzi va an`analari jihatidan bir-biriga yaqinbo`lib keldilar. buxoro va xorazm xx asr 20-yillariningboshiga qadar mustaqil davlatlar bo`lgan. bu mintaqayagona zamini, o`z xo`jaligi, an`analari, dini, madaniya-tining mushtarakligi bilan ajralib turgan. o`rta osiyodavlatlaridan har birining ko`p millatli ekanligi, o`z-beklar, turkmanlar, tojiklar, qoraqalpoqlar, qirg`izlar,,qozoqlar va boshqa yerli xalqlarning uchala davlathududlarida tarqalib yasliaslii tarixan an`anaviy bo`lgan.mana shu davlat tuzilmalari doirasida har bir xalq …

xlitligiga, xalqning birligiga xavf-xatar tug`ilgan kezlarda ana shu g`oya xuddi bir qalqon-dek bo`lib turdi, xalqlarning bir-biridan ajralib, uzoq-lasliib ketishining oldini oluvchi omil bo`lib qoldi. tarixan tarkib topgan uchtadavlatni tugatib turib, ular-ning o`rniga yangi davlatlartuzish fikri o`lka va markaz-ning rahbar xodimlaridanchiqdi. 1920-yilning boshlaridayoq tsrni bo`lib taslilasli va milliy til belgisiga qarabmuxtor (avtonom) respublikalar tuzish masalasi qo`yil-gan edi. bu g`oya turkkomissiya raisi ya.rudzutaktasliabbusi bilan 1920-yil 15-yanvarda qabul qilingantezislarda aytiladi. bu tezislar o`sha yilning iyun oyidarkp(b) markaziy komitetining «partiyaning turkistondagi vazifalari haqida» degan qarori loyihasiga kiritil-di. bu taklifni v.i. lenin qo`llab-qu vvatladi. loyihagabildirgan o`z mulohazalarida u turkistonning «o`zbe-kiya, qirg`iziya, turkmaniya»ga bo`lingan kartasinituzish zarur deb ko`rsatdi. v.i. lenin birmuncha keyin-roq o`zi tayyorlagan boshqa bir loyihada o`z nuqtainazarini o`zgartirib: «respublikani (ya`ni turkistonni) 3qismga bo`lish oldindan hal qilib qo`yilmasin», debuqtirdi. milliy respublikalar vaviloyatlar tuzishga ko`r-satma berilishi va uningsiyosiy jihatdan asoslanishi turkistonning ma`muriy-hududiy kartasini qaytadanko`rib chiqish bolsheviklarning qaytadan tuzish siyosati-dan o`lkada norozilik kuchayib borgan, mustaqiuik uchun harakat …

mojarolardan qutulish yo`liturkmanlar, qirg`izlar va boshqalarning milliy davlatinituzish, deb e`lon qildilar, amalda esa bu chora-tadbirxalqlarni bir-biridan ajratib qo`yishdan boshqa narsaemas edi. hududlarni qaytadan belgilasli va chegaralaslitarafdorlari til tafovutlari, milliy tafovutlarga diqqatniko`proq qaratib, ho`jalikka oid, iqtisodiy omillarni,mavjud suv resurslari, sug`orish tizimlarining umumiyekanligini kamroq hisobga oldilar. umuman, siyosiyjihatlar birinchi darajali hisoblandi. rahbar xodimlarorasidagi yevropaliklar bilan tub xalqlar vakillario`rtasidagi ixtiloflar, shuningdek, ayrim guruhbozlikko`rinishlari mexanik tarzda o`rta osiyo mintaqasixalqlari o`rtasidagi munosabatlarga ko`chdi. rudzutak,stalin va boshqalar o`rta osiyoda milliy mojaromavjudligini uqtirdilar. milliy masala sun`iy ravishdabo`rttirib yuborildi va davlatlar hududini tubdan qaytabelgilasli uchun hal qiluvchi asosiy dalil sifatida ilgarisurildi. turor risqulov turkkomissiya va ya.rudzustak tezislariga qarama-qarshi o`laroq, va bir guruh milliy yetakchilar 1920-yildayoq turkiyzabon xalqlar yagona bo`lib, ular-ning tarixiy ildizlari, dinlari, an`analari va madaniyatimushtarakdir, turkistonni alohida qismlarga ajratibbo`lmaydi, degan g`oyani ilgari surdilar. biroq bu fikrnibolshevikcha markaz inkor etib, uni panturkizm, panis-lomizm, burjua millatchiligi deb baholadi. mintaqani milliy-hududiy jihatdan qayta tuzishmasalasi partiya organlari tomonidan ishlab chiqildi vaamalga …

rining bir guruhi markazga xatbilan murojaat qilib, unda milliy nizolar o`lkada tugatil-masdan, ko`proq avj oldirilmoqda, deb qayd etdilar.ushbu maktubda milliy yetakchilar mavjud bo`lganma`lum milhy-hududiy nizolarni tarixan tarkib topganhududlar, aloqalar, davlat tuzumini keskin buzmasdan,har bir alohida respublika doirasida hal qilish zarur,degan fikrni ilgari surdilar. ba`zi joylarda bu g`oyaamaliy jihatdan yuzaga chaqarildi. 1923-yil oktabridabuxoro respublikasida turkman va tojik viloyatlari tasli-kil etildi. keyinchalik xorazm respublikasida muxtorturkman va muxtor qirg`iz-qozoq-qoraqalpoq viloyatla-rini taslikil etishga qaror qilindi. 1923-yil dekabridafarg`ona vodiysi vakillari rsfsr tarkibida farg`onamuxtor viloyati taslikil etish to`g`risida taklif bilanchiqdilar. biroq bu fikrni o`lkadagi rahbar organlar,a vvalo partiya organlari xato fikr deb rad etdi.chegaralasli g`oyasini ishlab chiqib, maromiga yetkazishyo`li va boshqa bir qancha takliflar ham olg`a surildi.biroq markaz va rkp(b) markaziy komiteti o`rtaosiyo byurosi yaxlit va ulkan mintaqada, a vvalo uchtao`rta osiyo respublikalari hududlarida yalpi hududiychegaralasli chora-tadbirlarini qat`iy ilgari surdilar. 1924-yilgi milliy-hududiy chegaralash o`rta osiyoni chegaralab bo`lish va milliy respublikalar tuzish g`oyasi 1924-yilda amalga oshirila boshlandi. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`rta osiyo hududida milliy davlat chegaralanish o`tkazishning maqsad va vazifalari"

1353211001_39887.doc o’zbekiston respublikasi tashqi ishlar vazirligi www.arxiv.uz reja: 1. turkiston — mintaqa xalqlarining yagona makoni,umumiy vatani 2. milliy respublikalar vaviloyatlar tuzishga ko`rsatma berilishi va uningsiyosiy jihatdan asoslanishi 3. 1924-yilgi milliy-hududiy chegaralash 4. o`zbekiston ssrning taslikil etilishi. chegaralanish yakunlari 1917-yili turkistonda muhim siyosiy o`zgarishlar yuz berdi. mintaqa xalqlari mustamlakachilikning 50 yillik zulmiga qarshi milliy-ozodlik kurashini avj oldirib yubordilar. ma`rifatparvarlik harakati sifatida vujudga kelgan jadidchilik turkiston taqdiri hal qilinayotgan paytda o`zbek xalqini g`oyaviy jihatdan birlashtiruvchi kuch sifatida maydonga chiqdi. mahmudxo`ja behbudiy, munavvar qori, ubaydullaxo`ja asadullaxo`jayev (ubaydulla ...

Формат DOC, 73,5 КБ. Чтобы скачать "o`rta osiyo hududida milliy davlat chegaralanish o`tkazishning maqsad va vazifalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`rta osiyo hududida milliy dav… DOC Бесплатная загрузка Telegram