ispaniyada arab adabiyoti

DOC 43.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1664132625.doc ispaniyada arab adabiyoti reja: 1. arablarning ispaniyani bosib olishi. 2. ispaniyada arab adabiyotining rivojlanishi. 3. arablarning jahon adabiyotiga qo`shgan xissasi va uning tarixiy axamiyati. pereney yarimoroli eradan avvalgi iii-ii asrlarda rimliklar tomonidan bosib olingan bo`lib, u yerda lotin tili o`zlashtirilgan, ii-iv asrlarda esa isaviya dini qabul qilingan bo`lib, lotin tilidagi diniy dabiyot ham rivoj topgan edi. v asr boshlarida ispaniyaga olmon qabilalari bostirib kiradilar. v asr o`rtalarida esa vestgotlar yarimorolni bosib oladilar va arablar istilosigacha hukmronlik qiladilar. vesgotlar badaviy xalqlar orasida isaviya dinini qabul qiladilar, lotin tilini o`zlashtirganlar, ancha madaniylashgan qabilalardan edi. vii asrda yerli aholi va bosqinchilar yaxli bir halq xoliga keldi. ammo ispaniya va feodal jamiyatning teki rivojlanishiga viii asr boshida ro`y bergan siyosiy voqea yo`l qo`ymadi. 711 yili shimoliy afrika arablari gibraktardan o`tib, ispaniyaga bostirib kirdilar va uch yil davomida janubiy va markaziy qiloyatlarni egalladi. yerli xalqning kattagina qismi yarimorolning shimolidagi tog`li o`lkalar biskayya va astriyada …

ashib ketadi. x asrga kelib ispaniya aholisini asosan musulmonlar tashkil etgan. arab ispaniyasi xalifalikdan uzoqda joylashgan bo`lib, ko`p masalalarda mustaqil siyosat olib borgan. xalifalik markazida xokimiyatga obbosiylar kelgach, ummaviylardan bo`lgan abdurahmon 755-yil g`arbda ummaviylar xukmronligini tiklaydi. davlat – poytaxti kordovada (qurdoba) joylashadi. 929-yilga kelib abdurahmon iii o`zini mustaqil xalifa deb e`lon qiladi. ispaniyada ummaviylar xukmronlik qilgan davr, mamlakatning ihtisodiy-madaniy gullagan davri bo`lgan. abdurahmon iii sharqiy islom mamlakatlari, ayni zamonda ovrupa mamlakatlari bilan savdo, madaniy aloqalar o`rnat boshlaydi. arabcha so`zlar arab tili elementlari hozirgi zamon ispan tilida, ayniqsa toponimikasida ko`plab topish mumkin: gvadalkvivar–al-vadi-l-kabil, gvadalavlar-al-vadi-l-abyyad, almodovar-al-mudavvar, isnalar-xisn, al-hajar, medinaseli-madinat salim, kala tayyud-qal`at ayyub, albaseta-al-vosit kabi joylar, daryolar nomlarini ko`plab uchratish mumkin. hatto biror tumanning hokimi xaligacha “alkald”, ya`ni “al qodi”” (qozi), “uy” so`zini arabcha “albanil” deb ataydilar. ispaniya arab madaniyati va arablar orqali, xalifalikning hamma mintaqalari ilmi, san`ati va arxitektura yutuqlarini boshqa ovrpa mamlakatlariga o`tkazish vositachisi bo`lgan. ispaniyadagi gullagan odob arab shahrlari …

n, adabiyot va umuman madaniyat rivojining shunchalik oliy cho`qqisiga chiqqan ediki, bunday xolatni ovro`paning boshqa mintaqasida axtarish umuman be`manilik edi” deydi. viii asrning birinchi yarmida arab she`riyati taraqqiyotining ma`lum darajasiga ko`tarilgan bo`lib, uning qonun qoidalari ham ishlanib bo`lgan edi. bu davrda she`riyatning madh, g`azal, vasf, qasida va muqittaot turlari mavjud bo`lib, marosim va tantanalarda ijro etilgan. g`azal janrining eng rivojlangan davri xi-xii asrlarga to`g`ri keladi. x-xi asrlar ispaniyada arab madaniyatining gullagan davri bo`ldi. mamlakat 31-davlatlarga bo`linib, xar bir hokim o`zini xalifa darajasida tasavvur etadi, saroyni madaniyat, ilm-fan, san`at, adabiyot arboblarining makodniyek xis etadi. nazm, nazr, fikx, ilm-fan, san`at, me`morchilikda bir-biridan zo`r bo`lgan iste`dod egalari yetishib chiqqanlar. shoir ibn zaydun (1003-1071) faylasuf, yozuvchi ibn xazm (994-1064) ibn tufayl (1110-1185) olim, faylasuf ibn rushd, so`fiy faylasuf ibn al-arabiy, yahudiy faylasuf rabbi moshe ben maymun (maymonid 1135-1204), tarixchi sayohatchilar ibn jubayr (1145-1228), ibn battuta (1304-137), hokim shoirlar al-mu`tadid (1012-1069), ibn ammar (1031-1083), al-mu`tamid …

tida nazarda tutib unga o`z sadoqatini izhor qilish kabi sharq she`riyatiga xos xususiyatlar qo`llanadi. pand-nasihat ham keng o`rin olgan. bu vaqt adabiyotiga badiiy yuksak mahorat o`ta nazokat va ayni vaqtda hissiyotparastlik xarakterlidir. al-andalus she`riyatining asosiy mavzui ishq-muxabbat, maxbuba, tabiatning go`zalligi, gullar, ayish ishratga asoslangan go`zal hayot, klassik sharq adabiyoti arab, fors va turkiy tillardagi she`riyatdan farqli o`laroq. xi-xii asr ispan arab she`riyatida maxbubaga bo`lgan munosabat ancha yengil, jismoniy go`zalligini maqtab, hissiyotga ko`proq o`rin beriladi. ispaniyada arab she`riyatining muvashshax va zjal janrlari keng rivojlanadi. muvashshax yaratgan shoirlarning mashhuri abu bakr muhammad ibn zuhr (1110-1111 yillar vafoti) edi. arab she`riyati bayt, muvashshax esa band asosiga quriladi. bu janrlar ikki xalq adabiyotining o`zaro birlashuvi natijasida dunyoga kelgan ikki madaniyat maxsulidir. zajalning eng rivojlangan davri xii asr bo`lib unga asosan solgan shoir muhammad ibn muaffa al qabri (taxallusi el-siyego, ya`ni ko`zi ojiz, ko`p ma`nosini bildiradi)dir. shoir kordovo atrofidagi qabrida dunyoga kelib, kordovo amirlaridan abdulloh …

mana” falsafiy risolasini ishqiy she`rlar tazkirasini ham deyish mumkin. chunki muallif ishq haqidagi falsafiy-ahloqiy risolasida keltirilgan fikrlarni turli shoirlar asarlaridan olingan parchalar bilan dalillaydi. ibn bassomning (vafoti 1147-yil) “az-zahra” tazkirasida al-andalus shoirlari haqida ma`lumotlar va asarlaridan namunalar berilgan. ispan arab adabiyotidagi eng past tabaqadan chiqqan ayyor, aqlli, tadbirkor shum bola sarguzashtlari tasvirlanadigan, saj usulida yoziladigan xikoyachilik, qissachilik ham shakllandi. bu turdagi dastlabki asarlarning muallifi badi al-zamon al-hamadoniy (969-1008) ed. keyinchalik bu janr keng tarqaldi. bular orasida eng xarakterlisi al-xaririyning (1054-1122) “maqomat” to`plami va yahudiy tilida yozilgan yyexuda al-xariziyning 91165-1225) “takmon”i deyish mumkin. keyinchalik ovrupa adabiyotida bu janrga taqlidan ko`plab asarlar yaratilgan. ispaniyada rivojlangan nasriy adabiyot vakillarining eng buyugi kordovolak abu muhammad ali ibn ahmad ibn xazm (994-1064) bo`lib, yozuvchi ovrupada abenxazam nomi ostida tanilgan. ibn xazm o`z davrining beqaror hayotini boshidan kechirgan, zamonasining ko`zga ko`ringan islomshunos, faqhshunos olimi siyosiy arbobi edi. ammo beqaror siyosiy turmush 1031 yildan boshlab ijodkorning darbadar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ispaniyada arab adabiyoti"

1664132625.doc ispaniyada arab adabiyoti reja: 1. arablarning ispaniyani bosib olishi. 2. ispaniyada arab adabiyotining rivojlanishi. 3. arablarning jahon adabiyotiga qo`shgan xissasi va uning tarixiy axamiyati. pereney yarimoroli eradan avvalgi iii-ii asrlarda rimliklar tomonidan bosib olingan bo`lib, u yerda lotin tili o`zlashtirilgan, ii-iv asrlarda esa isaviya dini qabul qilingan bo`lib, lotin tilidagi diniy dabiyot ham rivoj topgan edi. v asr boshlarida ispaniyaga olmon qabilalari bostirib kiradilar. v asr o`rtalarida esa vestgotlar yarimorolni bosib oladilar va arablar istilosigacha hukmronlik qiladilar. vesgotlar badaviy xalqlar orasida isaviya dinini qabul qiladilar, lotin tilini o`zlashtirganlar, ancha madaniylashgan qabilalardan edi. vii asrda yerli aholi va bosqinchilar yaxli bi...

DOC format, 43.0 KB. To download "ispaniyada arab adabiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: ispaniyada arab adabiyoti DOC Free download Telegram