o`zbek xalq ertaklariga tarixiy yondashuv

DOC 152.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662840352.doc o`zbek xalq ertaklariga tarixiy yondashuv o`zbek xalq ertaklariga tarixiy yondashuv reja: 1. o`zbek xalq ertaklari-ma`naviyat xazinasi 2. ertaklarda animizm, magiya va totemizm. 3. etnografik ma`lumot va arxeologik topilmalar-totemik talqinlar tayanchi. 4. ertaklarning tarixiy taqdirida real voqelikka munosabat tamoyillari. 5. xulosa o`zbek xalq ertaklari-ma`naviyat xazinasi xalqning asl qiyofasi, avvalo, uning ma`naviyatida ko`zga tashlanadi. zero, insoniy buyuklik, ijtimoiy - iqtisodiy yuksalishining boshi ham ma`naviyatdadir. shu boisdan ham mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq ma`naviyatga e`tibor milliy siyosatimizning muhim tamoyillaridan biri sifatida amalga oshirilmoqda. milliy qadriyatlarimizni tiklash, xalq og`zaki ijodi namunalarini to`plash, urf -odat, an`ana va marosimlarni yo`lga qo`yish ana shu siyosat sharofati o`laroq umumxalq, umumdavlat ishiga aylandi. xalqimiz badiiy tafakkurining nodir namunasi bo`lgan ertaklar ham milliy ma`naviyatimizning bebaho manbai sifatida qadrlanadi. shu ma`noda olamni bilish, idrok etishning eng ibtidoiy tasavvur mahsuli bo`lgan hayvonlar haqidagi ertaklarning kelib chiqishi, shakllanishi va ijod jarayonida epik asar darajasida o`rin ola borishi tarixini o`rganish bugungi kun ma`naviyati talablaridan sanaladi. …

a g`orlarda yashagan davrlardayoq tabiat va hayvonot dunyosidan o`ziga xos hamohanglik, uyg`unlik hamda umumiy mushtarak jihatlarni qidirgan, kashf etgan, ularni o`rganish, hatto ta`sir etish yo`llarini izlagan. bu bilan inson butun borliq mohiyatini ilg`ash, demakki, kurrai zamindagi hayot rivojini teranroq tushunish va anglash harakatida bo`lgan. chunonchi, tabiat va hayvonot dunyosi, umuman borliq uning tasavvurida ba`zan g`ayritabiiy mo`jizalar girdobida, ba`zan esa daxshatli hodisalar qurshovida namoyon bo`lgan. bu tarzdagi sodda, ayni paytda murakkab tasavvurlar mifik olam ibtidosi sifatida dastlab afsonalarda, keyinchalik esa ertaklarda o`zining badiiy ifodasini topgan. binobarin, mazkur hodisa ibtidoiy jamiyatning dastlabki bosqichlariga xos davrlararo mafkura tushunchasi bilan izohlanadi. demak, o`sha davr ruhiyatidan kelib chiqadigan bo`lsak, g`oyaviy maqsadlar mohiyati shuni taqozo etganligi oydinlashadi. darhaqiqat, mohiyat hodisada namoyon bo`lganidek, ibtidoiy odamning hayvonot olami haqidagi tushuncha va tasavvurlari uning afsona va ertaklarida ko`zga tashlanadi. hayvonlar dunyosi tasvirlangan dastlabki afsona va ertaklar oddiy hamda soddaligiga qaramay, o`ziga xos chuqur mazmunga ega. zero, bunday qadimiy janrlar …

arning ba`zilari haqida aniq bir fikr aytish mumkin bo`lgani holda, ba`zilari haqida esa ilmiy farazlarga asoslanib xulosa chiqarishga to`g`ri keladi. shuningdek, ba`zi ertaklar qaysidir bir ijtimoiy - tarixiy tuzumda yaratilib, o`sha davr o`zgarishi bilan uning ehtiyojlari doirasidan chiqib ketishi, natijada, o`zgacha tus va mazmun kasb etishi mumkin. bu esa o`z navbatida ertaklar umrining tarixan ko`pqatlamliligini yuzaga keltiruvchi asos omil hisoblanadi. masalan, «bo`ri bilan mergan» («o`zbek xalq ertaklari». -т.: fan. i torn 1961 y. 64-65-betlar) ertagida qadimiylikdan darak beruvchi belgi - hodisalar, ya`ni qadimgi turkiylarning mifologik tasavvuri ota - bobolar kultiga ishonch va e`tiqodning ilkin izlari ko`zga tashlanadi. ayni tasavvur syujet voqealarining boshlang`ich nuqtasida - bo`rining cholga najot so`rab murojaat qilishi bilan bog`liq dastlabki dialog - epizodda yaqqol aks etadi. biroq mazkur mifologik motiv ijtimoiy - tarixiy hodisalar ta`siri, ayniqsa, chorvachilik munosabatlarining tarmoq sifatida qaror topishi natijasida o`zining dastlabki - qadimiylik xususiyatini xiralashtirgan (ya`ni bo`rining murosasiz, raxmsiz, ochko`z, ayni paytda laqma …

radi. biroq kadining ichi suvga to`lib, kiyikni dumiga torta boshlaydi. oxir - oqibat, kiyik dumidan ajrab, tumtoq bo`lib qoladi. mazkur etiologik genezis keyingi davr belgilari (kiyiklarning bug`doy xirmoniga duch kelishi va tumtoq dum kiyikning xubchi, ya`ni xirmonchi qiyofasida ulan (xo`p mayda - ta`kid s.j.) aytib, bug`doy yanchishi kabi motivlar bilan boyitilgan. shu o`rinda mavzu asosidan kelib chiqadigan bo`lsak, quyidagi savollarga duch kelamiz. hayvonlar haqidagi ertaklar qachon va qanday paydo bo`lgan? ularning tarixiy asoslari nimalar bilan belgilanadi? bu kabi masalalarni yechish uchun mazkur tipdagi ertaklarning tarixiy mezonlarini aniqlash va tadqiq etish lozim. ma`lumki, « ... keyingi davrlarning tarixi, asosan yozma manbalarga asoslanadi. ibtidoiy davr tarixi bunday manbalarga ega bo`lmagan, albatta. lekin shunga qaramay, boshqa turli manbalar insonning juda qadimgi o`tmishini ma`lum darajada ravshanroq yoritish uchun ancha keng va yetarli, aniq materiallar beradi. (kosven m.o. ibtidoiy madaniyat tarixidan ocherklar. - т.: fan. 1960 y. 7 - bet). bunday manbalar jumlasiga esa qadimgi …

y xususiyatlari, uning shakllanishi va tarixiy evolyutsiyasi, poetikasi bilan bog`liq hodisadir. u folklorning qaysi janriga mansub bo`lmasin, real tarixiy voqelikni badiiyat qonuniyatlari asosida aks ettiradi. aytish mumkinki, hayvonlar haqidagi ertaklarning mazmuni va badiiyati ma`lum ma`noda tarixiy haqiqat zamirida qaror topgan. demak, ertaklarning tarixiyligi ularning o`tmish voqealari bilan bog`langanligida, avloddan - avlodga o`tib og`zaki badiiy ijod an`analariga aylanib ketganligida yaqqol namoyon bo`ladi. an`analar esa yashovchan, ta`sirchan va doimo harakatda bo`lib, u har bir yangi davrning ijtimoiy voqeligini o`zida aks ettirgan holda rivojlanishda bo`ladi. bu jarayon esa o`z-o`zidan ravshanki, ertaklar syujetining g`oyaviy-badiiy talqinida tarixiy qatlam tushunchasining barqarorligini ta`minlaydi. ertaklarda qanday voqelik mavjud bo`lmasin va u qay darajada aks ettirilmasin, ular ma`lum ma`noda tarixiylikka tobedirlar. «ma`lum davrga oid og`zaki proza materiallariga diqqat qilinsa, syujet va ba`zi motivlar mazmunida o`sha asar yuzaga kelgan davrning ijtimoiy - siyosiy holati, idealogiyasi, dunyoqarashi ko`zga tashlanadi. demak, har bir janr tarixiy haqiqatni o`zi shakllangan va rivojlangan sharoitdan oladi. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbek xalq ertaklariga tarixiy yondashuv"

1662840352.doc o`zbek xalq ertaklariga tarixiy yondashuv o`zbek xalq ertaklariga tarixiy yondashuv reja: 1. o`zbek xalq ertaklari-ma`naviyat xazinasi 2. ertaklarda animizm, magiya va totemizm. 3. etnografik ma`lumot va arxeologik topilmalar-totemik talqinlar tayanchi. 4. ertaklarning tarixiy taqdirida real voqelikka munosabat tamoyillari. 5. xulosa o`zbek xalq ertaklari-ma`naviyat xazinasi xalqning asl qiyofasi, avvalo, uning ma`naviyatida ko`zga tashlanadi. zero, insoniy buyuklik, ijtimoiy - iqtisodiy yuksalishining boshi ham ma`naviyatdadir. shu boisdan ham mustaqillikning dastlabki kunlaridanoq ma`naviyatga e`tibor milliy siyosatimizning muhim tamoyillaridan biri sifatida amalga oshirilmoqda. milliy qadriyatlarimizni tiklash, xalq og`zaki ijodi namunalarini to`plash, urf -odat, an`ana v...

DOC format, 152.5 KB. To download "o`zbek xalq ertaklariga tarixiy yondashuv", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbek xalq ertaklariga tarixiy… DOC Free download Telegram