teri orqali sezish, ta`m va hid bilish analizatorlari

DOC 46.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1474626207_64906.doc 16 - мавзу: анализаторлар ҳақида тушунча, уларнинг аҳамияти teri orqali sezish, ta`m va hid bilish analizatorlari reja: 1. sezgi a'zolarining ahamiyati. 2. teri orqali sezish. 3. ta'm bilish analizatorining tuzilishi. 4. hid bilish analizatorining tuzilishi. 5. muskul, pay va bo‘g‘imlar orqali sezish. 6. ichki a'zolarning sezuvchanlik xususiyati. sezgi a'zolarining ahamiyati. tevarak - atrof muhiti undagi tovush, hid, harorat kabilarga ko‘ra juda xilma-xil va rang - barang bo‘ladi. atrof - muhit bilan odam organizmi muttasil bir-biriga bog‘liq. bu bog‘lanish sezgi a'zolari orqali ta'minlanadi, ya'ni tashqi muhitning barcha omillari sezgi a'zolariga ta'sir etadi va ularning bosh miyadagi markazlariga qabul qilinadi. bosh miya po‘stlog‘ining turli qismlarida maxsus nerv hujayralari to‘plami joylashgan bo‘lib, ularni i. p. pavlov analizatorlar (sezgi a'zolarining markazlari) deb atagan. har bir analizator uch qismdan tashkil topgan: 1. analizatorning periferik qismi, ya'ni retseptor. bu maxsus nerv tuzilmasi bo‘lib, tananing turli qismlarida (teri, pay, ko‘z, quloq, burun, tild ichki a'zolar va …

‘g‘imlarda joylashgan retseptorlar kiradi. 2. analizatorning o‘tkazuvchi qismi - bu sezuvchi nerv tolasidan iborat bo‘lib, u retseptordan ta'sirni qabul qiladi va uni analizatorning markaziy qismiga o‘tkazadi. 3. analizatorning markaziy qismi bosh miya po‘stlog‘ining turli sohalarida joylashgan sezuvchi nerv markazlaridan iborat. bu markazlarda muayyan sezgi a'zolaridagi retseptorlardan kelgan ta'sir analiz va sintez qilinib, ularning mazmuniga ko‘ra javob reaksiyasi hosil bo‘ladi. analizatorning yuqorida aytilgan uchala qismining qaysi biri shikastlansa (kasallansa), muayyan sezgi a'zoning faoliyati buziladi. shunday qilib, yuqorida aytilganidek, odam organizmining atrof - muhit bilan munosabati, ya'ni tashqi muhitning rang - barang ta'siri va o‘zgarishlarini qabul qilish: ko‘rish, eshitish, hid bilish, ta'm bilish va teri analizatorlari orqali ta'minlanadi teri orqali sezish (teri analizatori). terining derma, ya'ni asl teri qavatida retseptorlar joylashgan bo‘lib, ular uch xil: og‘riqni, haroratni, siypalash va bosimni sezuvchi (taktil) retseptorlardir. og‘riqni sezuvchi retseptorlarning soni taxminan 1 mln ga yaqin. ular himoya vazifasini o‘taydi, ya'ni og‘riq sezish tufayli odam o‘zini …

siga ham tarqaladi. masalan, yurak sanchib og‘riganida ko‘krak qafasining chap tomonida va chap qo‘l sohasida og‘riq seziladi. bundan tashqari, tananing qaysi qismida og‘riq paydo bo‘lsa, mazkur to‘qimalardagi retseptorlarning qo‘zg‘alishi miyadagi og‘riqni sezuvchi markazdan tashqari, boshqa to‘qima va a'zolarning markazlariga ham tarqaladi. shuning uchun ham tananing qaysi bir qismida og‘riq paydo bo‘lsa, juda ko‘p boshqa refleks reaksiyalari yuzaga keladi, ya'ni muskullarning tarangligi ortadi, yurak urishi va nafas olish tezlashadi, qon bosimi ko‘tariladi, odam terlaydi, ko‘z qorachig‘i torayadi va hokazo noxush belgilar paydo bo‘ladi. bunday holat simpatik nerv tizimining qo‘zg‘alishi, buyrak usti bezidan adrenalin gormoni ajralishining ko‘payishi tufayli sodir bo‘ladi. bu o‘zgarishlar odam organizmi o‘zini himoya qilish, og‘riqqa bardosh berish uchun ichki rezerv kuchlarini safarbar qilganligini ko‘rsatadi. teridagi haroratni sezuvchi retseptorlarning soni 300 ming atrofida bo‘lib, ulardan 30 mingtasi sovuqni, qolganlari issiqni sezadi. sovuqni sezuvchi retseptorlar terining yuzarog‘ida, issiqni sezuvchilar esa chuqurroq qavatida joylashgan. shuningdek, teridagi retseptorlar og‘riqqa va bosimga ham moslashishi …

i. odam to‘rt xil ta'mni: sho‘r, nordon, shirin va achchiqni bilish qobiliyatiga ega. tilning uchidagi retseptorlar shirinni, yon tomondagilari sho‘r va nordonni, orqa qismidagi retseptorlar achchiqni sezadi. oshpazlarda ta'm bilish analizatori yaxshi rivojlangan bo‘ladi. hid bilish analizatorining tuzilishi. hid bilish retseptorlari burun bo‘shlig‘ining shilliq pardasida joylashgan. ularning soni o‘rtacha 30-40 mln atrofida. bu hujayralarda ko‘plab mayda tukcha bo‘lib, ularning uzunligi 1-2 mikronga teng. burun bo‘shlig‘ining hid biluvchi sathi 5 sm2 bo‘lib, sezuvchi hujayra tukchalarining ko‘p bo‘lishi hisobiga hid bilish sathi 100-150 marta ortadi. hid bilish retseptorlari tashqi muhit havosi tarkibidagi va ovqatdagi kimyoviy moddalar ta'sirida qo‘zg‘aladi. ularning qo‘zg‘alishi hid bilish nerv tolasi orqali bosh miya yarim sharlari po‘stlog‘ining ichki yuzasidagi hid bilish markaziga boradi. bu markazdagi nerv hujayralarida ta'sir analiz va sintez qilinib, hidning tabiati aniqlanadi. hid bilishning odam uchun ahamiyati katta. bu xususiyat yordamida biz atrof-muhit havosining toza va iflosligini, iste'mol qilinadigan taom va ichimliklarni hidiga qarab, ularning sifatini, …

a davolatmaslik hid bilishning buzilishiga sabab bo‘ladi. muskul, pay va bo‘g‘imlar orqali sezish (harakat analizatori). odamning barcha harakatlari tananing ko‘ndalang yo‘lli muskullari, paylar va bo‘g‘imlar orqali amalga oshadi. har bir muskulning qisqarishi va tananing ma'lum bo‘g‘imidan harakat o‘tishi uchun bu to‘qimalarda mazkur qo‘l yoki oyoqning fazodagi holati haqida sezish impulslari hosil bo‘lib, ular miyaning harakat markaziga o‘tkaziladi. harakat markazi bosh miya yarim sharlari po‘stlog‘ining oldingi markaziy pushtasida joylashgan. muskul, pay va bo‘g‘imlarda retseptorlar bo‘lib, ular proprioretseptorlar deb ataladi. muskul qisqarganda uning paylaridagi retseptorlar, muskul bo‘shashganda esa uning tolasi orasidagi retseptorlar qo‘zg‘aladi. bu retseptorlarda paydo bo‘lgan qo‘zg‘alish sezuvchi nerv tolalari orqali bosh miyadagi harakat markaziga boradi. qo‘zg‘alish harakat markazida analiz va sintez qilingach, tananing u yoki bu qismida harakat bajariladi. muskul va paylardagi sezuvchanlikni i. m. sechenov chuqur o‘rgangan. odam yurganida u har bir qadamda oyog‘ini qanday qo‘yish kerakligini ko‘zi bilan qarab o‘tirmaydi, chunki oyoq muskuli va paylardagi sezuvchanlik xususiyati orqali …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "teri orqali sezish, ta`m va hid bilish analizatorlari"

1474626207_64906.doc 16 - мавзу: анализаторлар ҳақида тушунча, уларнинг аҳамияти teri orqali sezish, ta`m va hid bilish analizatorlari reja: 1. sezgi a'zolarining ahamiyati. 2. teri orqali sezish. 3. ta'm bilish analizatorining tuzilishi. 4. hid bilish analizatorining tuzilishi. 5. muskul, pay va bo‘g‘imlar orqali sezish. 6. ichki a'zolarning sezuvchanlik xususiyati. sezgi a'zolarining ahamiyati. tevarak - atrof muhiti undagi tovush, hid, harorat kabilarga ko‘ra juda xilma-xil va rang - barang bo‘ladi. atrof - muhit bilan odam organizmi muttasil bir-biriga bog‘liq. bu bog‘lanish sezgi a'zolari orqali ta'minlanadi, ya'ni tashqi muhitning barcha omillari sezgi a'zolariga ta'sir etadi va ularning bosh miyadagi markazlariga qabul qilinadi. bosh miya po‘stlog‘ining turli qismlarida maxsus nerv ...

DOC format, 46.5 KB. To download "teri orqali sezish, ta`m va hid bilish analizatorlari", click the Telegram button on the left.

Tags: teri orqali sezish, ta`m va hid… DOC Free download Telegram