ijtimoiy-madaniy hayot va baxshilar ijrochiligi

DOC 75,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662840929.doc ijtimoiy-madaniy hayot va baxshilar ijrochiligi baxshichilik qadimiy san’at turlaridan biri bo‘lib, xalqimizning uzoq asrlik tarixi, urf-odati, ruhiy va etnopedagogik xususiyatlarini ajdodlardan avlodlarga o‘tkazishda muhim rol o‘ynadi. xalq idealidagi o‘lmas qahramonlar, ularning vatanparvarlik, ona-yurt ozodligi uchun bahodirona kurashlari dostonlarlarda xalqona asosda yuksak badiiy kuylanib kelindi. bu kabi tasvirlar uzoq asrlik an’analar ruhi asosida sayqallashtirilib, baxshi auditoriyasining kengayishiga, jonli ijroda yanada keng tus olishiga sabab bo‘lgan. baxshichilik san’ati asrlar osha ijtimoiy-tarixiy jarayonlarda rivoj topib, o‘ziga xos estetik ahamiyat kasb etib kelgan bo‘lsada, uning gullab yashnashi, jonli epik an’analarda rivoj topishi xix asr va xx asr boshlarida ko‘zga tashlanadi. bu davrda yashagan bir qator baxshi-shoirlarimizning kuchli quvvayi hofizasi, noyob iste’dodi, badihago‘ylik mahorati qadim dostonlarimizning jonli ijrolarda kuylanib kelishiga va keyingi avlod baxshilariga o‘tkazilishida muhim o‘rin egalladi.baxshi-shoirlarning haqiqiy epik an’analar ijrochisi sifatida shakllanishi, dostonchilik maktablariga xos usul va yo‘llarning tom ma’noda rivoj topishi ham ana shu davrlarga to‘g‘ri keladi. shuning uchun ham rus …

a dostonchiligi haqida fikr yuritganda shuni alohida ta’kidlash kerakki, bu hududda dostonchilik an’anasi ancha kuchli va qadimiy xususiyatlarini saqlagan holda rivojlanib, baxshilar auditoriyasining kengayishiga sabab bo‘lgan. ustoz va shogird, baxshi shaxsi va uning doston ijrosi, an’ana va badiha, jamoa va individual ijod, soz va so‘zning badiiy ta’sir kuchiga e’tibor kabi masalalar voha baxshilarining o‘ziga xos uslub yo‘nalishlaridan hisoblangan. shuni alohida ta’kidlash joizki, dostonchilik maktablarining yuzaga kelishi, taraqqiyoti va ijro usullari baxshichilik san’atining ijtimoiy-madaniy jarayonlarda ommalashuvi bilan bog‘liq holatlardandir. har bir dostonchilik maktabining yuzaga kelishi, shakllanishi va poetik ifoda kasb etishi badihago‘y baxshilar faoliyati bilan bog‘liq bo‘lganligini janubiy vohadagi sherobod, boysun, beshqo‘ton, chiroqchi, qamay dostonchilik maktablarining ijodkor baxshilari misolida ko‘rib o‘tsak. folklorshunos a.qahhorov janubiy o‘zbekiston baxshilari ijro jarayonlarini uzoq yillik kuzatuvlari natijasida dostonchilik maktablaridagi an’anaviy ustoz-shogirdlik munosabatlarini o‘rganib, ular shajarasini tuzishga muvaffaq bo‘ldi. olimning aniqlashicha, sherobod dostonchilik maktabi shajarasining boshida bobo shoir bo‘lib (xix asrning birinchi yarmi), u juda ko‘plab shogirdlar …

ldiradi: “sherna o‘z davrining eng chechan, so‘zga boy san’atkor shoirlaridan bo‘lib, shogird yetishtirishda ham shernaga tenglashadigan ustoz bo‘lmagan. shernazar shoir surxondaryo va qashqadaryo hatto turkmanistonning ayrim shahar va qishloqlariga borib, doston aytib, tinglovchilarni hayratga qoldirgan. xalq orasida o‘z dostonlari bilan ma’lum va mashhur bo‘lgan mardonaqul avliyoqul o‘g‘li, ahmad yuzboshi, saodat yuzboshi, normurod shernazar o‘g‘li, jo‘ra eshmurod o‘g‘li va boshqa iste’dodli xalq shoirlarini tarbiyalab yetishtirgan shernazar berdinazar o‘g‘lidir”. yoxud boysun, behsqo‘ton, chiroqchi, qamay dostonchiligi haqida ham xuddi shunday fikr yuritish mumkin. chiroqchi dostonchilik maktabi haqida so‘z ketganda, bu maktabning o‘ziga xos usul va yo‘nalishi haqidagi xususiylik bevosita rajab shoir (xix asr boshlari), xolnazar shoir (xix asr o‘rtalari), iskandar shoir (xix asr o’rtalari), to‘ra shoir (xix asr boshi), abdulla shoir nurali o‘g‘li (1874 - 1957), hamro shoir ergash o‘g‘li va boshqa ko‘plab ustoz baxshilar nomini tilga olish bilan bog‘liqdir. qamaylik baxshilardan berdimurod shoir, murod baxshi xo‘jayor o‘g‘li, abdukarim juyruq, xidir shoir, boysari …

repertuariga ham xos bo‘lib, juda ko‘plab an’anaviy dostonlarni ijro etib, xalqimiz olqishiga sazovor bo‘lganlar. abdurasul yuzboshi, sherdan mardonaqul, alim yuzboshi, eshmurod sherdan o‘g‘li, normurod poyon o‘g‘li, boymurod boymat o‘g‘li, eshqobil qo‘shoq, mulla ermamat badalov va boshqa ko‘plab baxshilar xuddi shu maktablarning iste’dodli ijodkor baxshilaridandir. shu bilan bir qatorda ushbu maktablarning g‘oyaviy yo‘nalishi va repertuar birligi umumiy ko‘rinishda bo‘lsa-da, ijro usullari, poetik ifodadagi o‘ziga xos jihatlari bilan bir-biridan farq qilganlar. buni professor h.zarifov sherobod dostonchiligi misolida ko‘rsatib bergan edi: “sherobod baxshilari doimiy ravishda og‘zaki traditsiyani davom ettirib kelganlar. ular o‘zlarining repertuarlari va ijro usullari jihatidan bizga ma’lum dostonchilar bilan umumiy tomonlarga ega. shu bilan birga ularning ba’zi bir o‘zlariga xos xususiyatlari ham mavjud, repertuarida boshqa viloyatlarda bo‘lmagan ayrim dostonlar, jumladan, go‘ro‘g‘lining o‘limi haqida doston bor”. haqiqatan ham sherobod dostonchilik maktabi “...boshqa joylarda noma’lum bir qator sujetlarni, ayrim qadimiy motiv va tasavvurlarini saqlab qolganligi bilan ahamiyatlidir”. bugungi dostonchilikning janubiy o‘zbekistonda davom etishi, …

ining lirik yo‘nalishiga alohida e’tibor bergan” bo‘lsalar, chiroqchi dostonchilik maktabi baxshilari uchun xos usullardan biri doston matnlarini sho‘x, quvnoq kuylashdan iboratligidadir. ushbu maktabning so‘nggi vakili bo‘lmish shomurod tog‘ay o‘g‘li, azim baxshi xo‘jayevlar repertuarida hozirgi kunda ham ana shu maktabga xos ijro usullari oz bo‘lsada, saqlanib qolgan. vohadagi boysun va beshqo‘ton dostonchilik maktabi baxshilari ham ijroda o‘zlariga xos poetik usullar bilan alohida ajralib, xalqimizning ma’naviy-ruhiy kamolotini yuksaltirishga munosib ulush qo‘shganlar. ayni vaqtda janubiy o‘zbekiston dostonchilik maktabi baxshilari o‘z hududlarida va respublikamizning boshqa joylaridagi dostonchilik maktabi baxshilari bilan ijodiy aloqada bo‘lishganki, bunday uchrashuvlar baxshilar repertuarining boyishiga, badiiy salohiyatining kengayishiga katta ta’sir ko‘rsatgan. h.zarifov ta’kidlaganidek: “...qashqadaryo, surxondaryo va janubiy tojikiston baxshilari o‘rtasida qadimdan aloqa bo‘lgan. bir necha qashqadaryo baxshilari sherobod dostonchilari o‘rtasida tarbiyalangan. bular orasida zamonaviy termalarda muhim asarlar, hatto epik asarlar yaratgan talantlilari anchaginadir”. dostonchilik maktablari o‘rtasidagi o‘zaro munozaralar, tortishuvlar, bir-biriga bo‘lgan tanqidiy yondoshuvlar baxshilar san’ati va mahoratining o‘sishida muhim ahamiyatga ega …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ijtimoiy-madaniy hayot va baxshilar ijrochiligi"

1662840929.doc ijtimoiy-madaniy hayot va baxshilar ijrochiligi baxshichilik qadimiy san’at turlaridan biri bo‘lib, xalqimizning uzoq asrlik tarixi, urf-odati, ruhiy va etnopedagogik xususiyatlarini ajdodlardan avlodlarga o‘tkazishda muhim rol o‘ynadi. xalq idealidagi o‘lmas qahramonlar, ularning vatanparvarlik, ona-yurt ozodligi uchun bahodirona kurashlari dostonlarlarda xalqona asosda yuksak badiiy kuylanib kelindi. bu kabi tasvirlar uzoq asrlik an’analar ruhi asosida sayqallashtirilib, baxshi auditoriyasining kengayishiga, jonli ijroda yanada keng tus olishiga sabab bo‘lgan. baxshichilik san’ati asrlar osha ijtimoiy-tarixiy jarayonlarda rivoj topib, o‘ziga xos estetik ahamiyat kasb etib kelgan bo‘lsada, uning gullab yashnashi, jonli epik an’analarda rivoj topishi xix asr va xx asr boshla...

Формат DOC, 75,0 КБ. Чтобы скачать "ijtimoiy-madaniy hayot va baxshilar ijrochiligi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ijtimoiy-madaniy hayot va baxsh… DOC Бесплатная загрузка Telegram