bugungi adabiy jarayonda dostonchilik muammolari

DOCX 31 pages 44.2 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 44.2 KB

File type DOCX

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

bugungi adabiy jarayonda dostonchilik muammolari mundarija kirish…………………………………………………………………….…….2 1.bob. o’zbek dostonchilik tarixi xususida ………………….8 1.1.doston haqida umumiy ma’lumot…………………………………………….8 1.2.ba’xshilar sa’nati haqida…………………………..…………………………13 2.bob.doston kuylovchilar va doston kuylash tartibi..18 2.1o’zbek dostonlarining mashhur ijrochilari…………………………………….18 2.2 dostonchilik maktablari……………………………………………………….23 xulosa…………………………………………………………………………30 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………..31 kirish . mavzuning dolzarbligi: o’zbek dostonlari boshqa ko’pgina xalqlardagi kabi faqat epik she’riy asargina bo’lmasdan, ularda nasr ham muhim o’rin tutadi. syujet rivojida voqealarning borishini tasvirlovchi nasriy, ya’ni proza qismi janglar mazmuni, tabiat go’zalliklari, u yoki bu obrazning alohida e’tiborga loyiq fazilatlarini tasvirlovchi poetik qism bilan almashinib turadi. dostonlar ijro etilganda nasriy (proza) qismi, odatda, hikoya tarzida ma’lum artistik mahorat bilan aytiladi va ba’zan rechitativ tarzida kuylanishi ham mumkin. ammo she’riy bo’limlari doimo kuylanib ijro etiladi va bu yerda baxshi (yoki shoir)ning ustaligi ishlatiladigan bir necha kuyning har birini mantiqiy rivojga mos keltirishida ham ko’rinadi. shunisi diqqatga sazovorki, o’zbekistonning deyarli barcha lokal (mahalliy) tumanlarida dostonlar maxsus bo’g’iq ovozda (xorazmni mustasno etganda) do’mbira jo’rligida (xorazmda …

2 / 31

batli bayon etilishi jarayonida so’zli va sof cholg’u kuylar katta o’rin tutadi. shuningdek, uning ijrosi davomida muntazam ravishda aytiluvchi har-xil mazmundagi qo’shiqsimon namunalar “noma” deb yuritiladi. nomalar dostonchi tomonidan do’mbira cholg’usi jo’rligida yo’g’on, bo’g’iq tabiatli, shu boisdan “ichki” deb ataluvchi ovozda ijro etiladi[1]. har bir doston o’nlab turlicha holat va kayfiyatlarni ifodalovchi noma va kuylardan tuziladi. ijrochi muayyan voqelik vaziyatidan kelib chiqib, o’z ijro bisotida bor musiqiy namunalarni tanlab, o’rinli ishlatadi. doston tarkibidagi aksariyat kuy va nomalar kichik hajmli, oddiy tuzilmali shaklu-shamoyillardan iboratdir. ularda foydalanilgan musiqiy tovushlar ko’lami, vazn-usullari jihatdan biroz chegaralangandek tuyulishi mumkin. shunday bo’lsa-da, doston ijrochisining badihago’ylik mahorati orqali bunday qadimiy musiqiy namunalarning rango-rangligi, ta’sirchan va ifodaviyligi ta’minlanadi.surxondaryo va qashqadaryo vohalarida eng keng tarqalgan tarixiy, bahodirlik, ishqiy dostonlardan “alpomish”, “avazxon”, “rustamxon”, “go’r o’g’li” va boshqalarni tilga olish mumkin.doston o’zbek folklorining keng tarqalgan yirik janrlaridan biridir. uning yaratilishi xalqimizning ma’naviy-maishiy qiyofasi, siyosiy qarashlari, axloqiy estetik tarbiya, adolat va xaqqoniyat, …

3 / 31

iy namunalarni tanlab, o’rinli ishlatadi. doston tarkibidagi aksariyat kuy va nomalar kichik hajmli, oddiy tuzilmali shaklu-shamoyillardan iboratdir. ularda foydalanilgan musiqiy tovushlar ko’lami, vazn-usullari jihatdan biroz chegaralangandek tuyulishi mumkin. shunday bo’lsa-da, doston ijrochisining badihago’ylik mahorati orqali bunday qadimiy musiqiy namunalarning rango-rangligi, ta’sirchan va ifodaviyligi ta’minlanadi milodiy vii-viii asrlarda islom dini kirib kelishi bilan xorazmda musulmonchilik urf-odatlariga moslashgan dostonchilik hamda shu tarzda bizgacha yetib kelgan uslublar joriy etila boshlagan. shariat asoslarini targ’ibot qiluvchi islom dini, xususan kur’oni karim negizida har xil qissalar doston va dostonsifat nomalar yaratilib keng tarqaldi. masalan: «me’rojnoma», «bobo ravshan», «payg’ambarlar hikoyati», «sultonboyning me’roji», “juxud o’g’lon», «yusuf va zulayxo», «kiyiknoma» kabilar musiqiy jihatdan boy dostonlar. musiqashunos olim r.yunusov mazkur voha dostonlariga quyidagicha ta’rif beradi: “xorazmda keng tarqalgan dostonchilik udumlari turkiy tilli qo’shni xalqlar, ya’ni markaziy osiyoning boshqa mintaqalaridagi, xususan, o’zbekistonda mavjud boshqa dostonchilik an’analaridan sezilarli farq qiladi. umuman olganda xorazm dostonlari ko’proq musiqiylashgan. ularda voqealar bosqichma-bosqich bayon etilishi bilan …

4 / 31

glovchilar orasida juda mashhur bo’lib ketgan. zero ularni nafaqat bevosita doston ko’rinishida, balki ko’p san’atkor va havaskor xonandalar toonidan erkin, alohida-alohida ham kuylash xorazmda odatga aylangan. xorazm dostonlari yuzasidan so’nggi yillarda olib borilgan ilmiy izlanishlar natijasida yangi, e’tiborga sazovor ma’lumotlar topildi. binobarin, mavjud doston nomalari o’zining umummushtarak adabiy-musiqiy sifatlari qatori, ayni paytda, qisman sezilarli darajadagi ichki xilma-xillikni ham qamrab olgan ekan. misol tariqasida, sof musiqiy uslubiyati va xislatlarini nazarda tutgan holda barcha xorazm dostonlarini “shirvoniy” yoki “eroniy” nomli ikki asosiy yo’nalishga, bir qator ijod va ijro “maktablariga” mansubligini qayd qilish mumkin.xalqimiz tomonidan ming yillar davomida yaratilgan og'zaki ijod namunalari o'zbek xalqining tarixiy va qimmatli madaniy merosidir. ayni kuniarda о rganish va asrab avaylash qayta-qayta ta'kidlanayotgan xalq qadriyatlari tarkibida xalq og'zaki ijodi ham mavjudair. xususan, «to'maris», «shiroq» kabi afsonalar, «alpomish», «go'ro g 'lining tug'ilishi», «ravshan», «oshiq g 'arih va shoxsanam» kabi dostonlar, «bulbuligo'yo», «malikai husnobod», «uch og'a-ini botirlar» kabi ertaklar, lirik …

5 / 31

g asrlar bo yi yosh avlodni tarbiyalash vositasi bo'lib kelganligi alohida ta kidlangan. bugungi kunda ma lum bo'lyaptiki, shaxsni tarbiyaiashda uning ruhiy holatiga ta sir kilmasdan samaraga erishib bo imaydi. xalq og'zaki ijodida avlod tarbiyasi aynan ana shu usuldan foydaiangan holda amaiga oshiriladi. jumladan, «alpomish» dostonida alpomishning soddaligi va ishonuvchanligidan foydaiangan dushman uni va sheriklarini tuzoqqa tushiradi. qahramonning bir kun may ichib hushyorligining yo qotisni 7 yii zindonda yotishiga sabab bo'ladi. yoki dostonda aka-uka boybo ri va boysarinmg murosasizligi tufayli о n minglab qo'ng'irotliklarning boshiga misilsiz ко rgiliklar tushadi.bundan ma lum bo'ladiki, dono xalqimiz psixologiya fanining zamonaviy yutuqlaridan bexabar holda yoshlarni tarbiyalashda eng m aqul yo ini tanlagan ekan. pedagogikada yosh avlodni vatanparvarlik, xalqparvarlik, mehnatsevarlik, rostgo ylik ruhida tarbiyalash masalasiga alohida e'tibor beriladi. bundan tashqari, xalq o'z farzandlarining ziyrak, irodali, insonparvar bo'lib etishishini orzu qilgan. xalq og'zaki badiiy ijodidagi asarlarda tanqid ostiga olingan qahramon o'z fe'lidagi kamchiliklarni tuzatadi va murod-maqsadiga …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bugungi adabiy jarayonda dostonchilik muammolari"

bugungi adabiy jarayonda dostonchilik muammolari mundarija kirish…………………………………………………………………….…….2 1.bob. o’zbek dostonchilik tarixi xususida ………………….8 1.1.doston haqida umumiy ma’lumot…………………………………………….8 1.2.ba’xshilar sa’nati haqida…………………………..…………………………13 2.bob.doston kuylovchilar va doston kuylash tartibi..18 2.1o’zbek dostonlarining mashhur ijrochilari…………………………………….18 2.2 dostonchilik maktablari……………………………………………………….23 xulosa…………………………………………………………………………30 foydalanilgan adabiyotlar………………………………………..31 kirish . mavzuning dolzarbligi: o’zbek dostonlari boshqa ko’pgina xalqlardagi kabi faqat epik she’riy asargina bo’lmasdan, ularda nasr ham muhim o’rin tutadi. syujet rivojida voqealarning borishini tasvirlovchi nasriy, ya’ni proza qismi janglar mazmuni, tabiat go’zalliklari, u yoki bu obraz...

This file contains 31 pages in DOCX format (44.2 KB). To download "bugungi adabiy jarayonda dostonchilik muammolari", click the Telegram button on the left.

Tags: bugungi adabiy jarayonda doston… DOCX 31 pages Free download Telegram