baxshilar ijrochiligida epik xotira, bilim va dunyoqarashning o‘rni

DOC 87,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662841004.doc baxshilar ijrochiligida epik xotira, bilim va dunyoqarashning o‘rni jonli og‘zaki epik an’analarning davom etishi, taraqqiyoti bevosita baxshilar xotirasi, bilimi va dunyoqarashi bilan bog‘liq holatlardandir. aynan xix asrning oxiri va xx boshlari ijodkorlari ijodida ana shu uchlik uzviy bog‘liqlik asosida davom etdi. shu boisdan ham bu davrda yashagan fozil shoir, po‘lkan shoir, islom shoir, ergash jumanbulbul o‘g‘li, abdulla nurali o‘g‘li, umir shoir safarov, mardonaqul avliyoqul o‘g‘li kabi bir qator badihago‘y baxshilar ustozlaridan o‘rgangan dostonlarini keyingi avlod baxshilariga o‘tkaza oldilar. bu davrlarda epos ijrochiligi barqaror an’analarda uzviy yashayotgan edi. bunday uzviylik baxshilar ijrochiligining shakllanishi, doston ijro etishlariga keng imkon yaratgan edi. ko‘pgina baxshi-shoirlar ustozlaridan o‘rgangan terma va dostonlarini xotirada saqlab, bilimi hamda dunyoqarashida sayqallashtirib, badihago‘ylik mahoratlarini namoyish qilganlar. uzundan-uzoq nasriy va nazmiy matnlarni eslab qolish, ijro etish hamda keng auditoriya oldiga muntazam chiqish qilish va e’tibor qozonish baxshidan katta mahorat va iste’dod talab qilgan. doston kuylash mahoratlarini shakllantirish maqsadida baxshilar tinimsiz …

davom etdi. ustoz baxshilar xotirasida saqlangan doston matnlari shogirdlar xotirasida shakllandi, dostonchilikning jonli an’analarda davom etishiga sabab bo‘ldi. epik xotiraviylik faqat doston matnlaridagi so‘z bilan bog‘liq holatlarni yodda saqlash emas, balki do‘mbira jo‘rligidagi ohanglarni ham birgalikda ilg‘ash, kuy asosida doston ijro etish demakdir. baxshichilik san’atida so‘z va soz birligi muhim o‘rin egallaydi. baxshi o‘zi ishtirok etmagan epik voqelikni dunyoqarashda shakllantirib, voqealar jarayonida ruhiy holatlarni tasvirlaydi, dramatik rol bajaradi. shu asosda tinglovchilar auditoriyasini o‘ziga jalb qilib, badihago‘ylik talantini namoyish qiladi, usta baxshi bo‘lib shakllanadi. rus folklorshunosi b.n.putilov ta’kidlaganidek: “baxshi qo‘shiqning muayyan matnini uning ohangi bilan birga xotirasida saqlashi kerak. ohangni bilish matnning xotirada saqlashi va qayta tiklanishiga yordam beradi, lekin u baribir matnning xotirada qattiq muhrlanib qolishiga kafolat bermaydi. qo‘shiq matni o‘z-o‘zicha unutilishi, chalkashib ketishi, buzilishi mumkin. agar ohang unutilsa, baxshi eng yaxshi holda qo‘shiq matnining “konspekt”ini tiklashga qodir bo‘lishi mumkin, xolos”. baxshi do‘mbiraning ohangi asosida xotira prizmasida saqlagan doston voqealarini …

i, bunda epik xotira, bilim va dunyoqarashning o‘rni kabi masalalarni janubiy o‘zbekiston vohasi baxshilari repertuari misolida tahlil qilsak. ma’lumki, mardonaqul avliyoqul o‘g‘li, umir shoir safarov, yusuf qori o‘taganov, bo‘ri baxshi ahmedov, rajab baxshi normurod o‘g‘li, tog‘ay shoir mahmanov, eshmurod baxshi, toshmurod baxshi, eshqobil qo‘shoqov singari ko‘plab baxshilar doston aytish yo‘llari, usullarini ustozlaridan og‘zaki eshitib, og‘zaki o‘zlashtirganlar. bu baxshilar ijodida barqaror uzviylik yetakchilik qilgan. shu boisdan ham ular dostonlarida epos ijrochiligiga xos an’anaviy xususiyatlar to‘la saqlangan, meyor va mutanosiblik buzilmagan. bu kabi baxshilarimiz doston kuylash usullarini ustozlaridan og‘zaki o‘rganib o‘zlashtirgan bo‘lsalar, qora va chori umirovlar, qodir rahimov, hazratqul baxshi xudoyberdiyev, xushvaqt mardonaqulov, abdunazar poyonov, chorshanbi rahmatullayev, shoberdi boltayev, shomurod tog‘ayev, qahhor rahimov, boborayim mamatmurodov kabi ijodkorlar savodxon bo‘lganligidan ustozlaridan eshitish bilan kifoyalanmay, nashr etilgan dostonlarni ham o‘qib o‘zlashtirganlar. ular ijro etgan doston variantlari ustozlari variantlariga qaraganda farqlanadi. bunday farqli xususiyatlar doston variantlaridagi sujet motivlar, epik formulalar, doston tuzilishidagi nasr va nazmning …

ayim yuzboshi, umir shoir safarov, bo‘riboy ahmedov, abdulla shoir nurali o‘g‘li, hamro ergash o‘g‘li, zohir qo‘chqorovdan yozib olingan variantlari professor t.mirzayev tomonidan yetarlicha tahlil qilingan. shu bilan bir qatorda doston variantlari biz yuqorida tilga olgan savodli baxshilar repertuaridan ham yozib olingan. bunda voqealar bir xil sujet yo‘nalishi asosida bo‘lsa-da, farqlar ular ijrosidagi an’anaviy motivlarning ishlanishi, epik formulalar va epik voqelikning badiiy tasvirlanish jarayonida, nazm va nasrdagi sodda voqeaband tuzilishdan tasvirni murakkablashtirish jarayonlarida ko‘rinadi. zero,epik an’analarni ustoz baxshilar qanday holatda o‘zlashtirdilaru, shogirdlar ijodida qanday o‘zgarishlar yuzaga keldi. bunda epik xotira va bilimning o‘rnini ko‘rsatish maqsadida biz umir shoir safarov variantidagi doston variantini uning shogirdlari qora va chori umirovlar, qodir raximovlar ijrosidagi doston variantlariga qiyoslash asosida tahlil qilamiz. jonli epik an’analardagi o‘zgarishlar, farqli xususiyatlar ham xuddi ana shunday jarayonlarda ko‘zga tashlanadi. bunday holatlarni biz “alpomish” dostoni misolida ko‘rib chiqishimiz mumkin. umir shoir varianti janubiy o‘zbekiston baxshilari kuylagan dostonlarga nisbatan an’anaviy motivlarning ishlanishi, …

o‘lsa, janubiy voha variantlarida bu holat oilaviy-maishiy asosda yuzaga keladi. «alpomish bola emasmidi, biroz o‘tkirroq edi. oybarchin bilan hazillashib, alpomish oybarchinni bir shappotladi. barchin ham erka qiz emasmi, yig‘lab uyiga, onasiga bordi. oytug‘mish yig‘lab borgan qizini ko‘rib, joyidan irg‘ib turib, qizim sensan risqu ro‘zim, gavhardan tiniq ko‘zim, tasadduqman sendan o‘zim, aytishing menga lozim, nima uchun xafa bo‘lib yig‘lab kelding?» - deb so‘radi». ana shu asosda konfliktning kelib chiqishi oilaviy-maishiy ko‘rinishda tasvirlangan. umir shoir variantining bu o‘rinlarini chori va qora umirovlar, qodir rahimov, xushvaqt mardonaqulovlar variantlariga qiyoslaganimizda, ular variantlarida boysarining ko‘chish sabablarini ikkilantirilganligini, hatto uchlantirilganini ko‘ramiz. masalan, qora baxshi umirov variantida konfliktning kelib chiqishidagi asosiy sabablar sifatida alpomish bilan barchin janjanlashuvlari sabab bo‘lgan oilaviy-maishiy holatlar bilan birga zakot so‘rash ham asos qilib olinadi. «boybo‘ri kelib o‘glining kitob o‘qiyotganini bilib: o‘g‘lim mana botiru mulla bo‘lding, nima yaxshi, nima yomon, nima farzu nima sunnat, nima halolu nima harom, kim saxiyu, kim baxil ekanini …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "baxshilar ijrochiligida epik xotira, bilim va dunyoqarashning o‘rni"

1662841004.doc baxshilar ijrochiligida epik xotira, bilim va dunyoqarashning o‘rni jonli og‘zaki epik an’analarning davom etishi, taraqqiyoti bevosita baxshilar xotirasi, bilimi va dunyoqarashi bilan bog‘liq holatlardandir. aynan xix asrning oxiri va xx boshlari ijodkorlari ijodida ana shu uchlik uzviy bog‘liqlik asosida davom etdi. shu boisdan ham bu davrda yashagan fozil shoir, po‘lkan shoir, islom shoir, ergash jumanbulbul o‘g‘li, abdulla nurali o‘g‘li, umir shoir safarov, mardonaqul avliyoqul o‘g‘li kabi bir qator badihago‘y baxshilar ustozlaridan o‘rgangan dostonlarini keyingi avlod baxshilariga o‘tkaza oldilar. bu davrlarda epos ijrochiligi barqaror an’analarda uzviy yashayotgan edi. bunday uzviylik baxshilar ijrochiligining shakllanishi, doston ijro etishlariga keng imkon yaratgan e...

Формат DOC, 87,5 КБ. Чтобы скачать "baxshilar ijrochiligida epik xotira, bilim va dunyoqarashning o‘rni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: baxshilar ijrochiligida epik xo… DOC Бесплатная загрузка Telegram