sezgi va idrokning umumiy tushunchalari. sezgi va idrokni o’rganishga qaratilgan yondashuvlar

PPTX 1.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1711535562.pptx /docprops/thumbnail.jpeg sezgi va idrokning umumiy tushunchalari. sezgi va idrokni o’rganishga qaratilgan yondashuvlar sezgi va idrokning umumiy tushunchalari. sezgi va idrokni o’rganishga qaratilgan yondashuvlar sezgi deb-atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezish -oddiy psixik jarayon bo’lib, moddiy qo’zg’atuvchilarning tegishli repseptorlarga bevosita ta’sir etishi yuli bilan moddiy dunyodagi narsa va xodisalarning aloxida xususiyatlarini va shuning bilan birga organizm ichki xolatining aks ettirilishidan iboratdir. sezgilarni qayerda joylashganligiga qarab 3 ga ajratish mumkin: 1) ekstroretseptorlar — bular organizm sirtida boʻladi, ularga koʻrish, eshitish, hid bilish, taʼm bilish, tuyish sezgilari kiradi; 2) interoretseptorlar — tanamiz ichidagi sezgilar, bularga oshqozon- ichak, jigar, oʻpkadagi sezgilar kiradi; 3) proprioretseptorlar — muskul, pay, boylamlarda boʻladi. sezgilarning hammasi oʻziga xos xususiyat va qonuniyatlarga ega. tevarak-atrofimizdagi narsa va hodisalarning turli xil belgi hamda xususiyatlari har doim ham bizning sezgi a’zolarimizga ta’sir etib turadi. natijada bizda turli sezgilar …

nizm ichki holatini aks ettiradi. sеzgi a'zolariga bеvosita ta'sir etib turgan narsa va xodisalarning kishi ongida butunligicha aks etishi idrok dеyiladi. idrokning sеzgidan farqi, narsalarni umumlashgan xolda, uning hamma xususiyatlari bilan birgalikda aks ettirilishidir. idrokning muhim xususiyatlari uning prеdmеtliligi, yaxlitligi, strukturaliligi, doimiyligi (konstantligi) va anglashilganligidir. . biz bir narsani idrok qilayotganimizda uning ayrim xossalarini ham sezamiz.biror narsaning o‘zini idrok qilmasdan hosil bo‘ladigan sezgilar yangi tug‘ilgan chaqaloq hayotining dastlabki kunlaridagina mavjud bo‘lsa kerak; chaqaloq narsaning o‘zini idrok qila bilmasa ham undan hosil bo‘ladigan sezgilarni ajratadi, masalan, yorug‘ va qorong‘ini, shirin va nordonni sezadi. odamning murakkab psixik hayotida ayrim sezgilar faqat idrok jarayonida fikrni analiz va abstraktlashtirish yo‘li bilan ajratiladi. sezgilar, odatda sodda, elementar psixik jarayonlar deb hisoblanadi, idrok esa murakkab psixik jarayondir. biz idrok qilayotgan narsalar g‘oyatda xilma-xildir. bular jumlasiga, avvalo turli buyumlar, chunonchi, binolar, daraxtlar, jihozlar, texnika buyumlari va hokazolar kiradi. biz musiqa, surat, rasm va boshqa san’at asarlarini idrok …

buning ma’nosi shuki, biz narsalarni, ularga xos bo‘lgan fazodagi shakllari (kub, uchburchak, doira va hokazo shakllari)ga, fazodagi katta-kichikligi (katta, kichkina, mayda va hokazo)ga, fazodagi munosabatlari (bir-biriga va bizga nisbatan yaqin, uzoq, chap, o‘ng tomonda, yuqori va past turishlari)ga qarab idrok qilamiz, ular tinch yoki harakat holatlarida idrok qilinadi. biz idrok qilib turgan narsa va hodisalarni ma’lum vaqt (zamon) davomida paydo bo‘lish va o‘zgarib borishlarida idrok qilamiz. idrokning murakkabligi idrok murakkab psixik jarayondir. bu murakkablik, avvalo shundan iboratki, har bir idrok tarkibiga ayni vaqtda bir necha sezgi kiradi. masalan, qovunni idrok qilish uning shaklini (uzunchoq va hokazo), rangini (ko‘k, oq va hokazolarni) sezish – bu ko‘rish sezgilar idrok, hidinisezish (hid sezgilari), shirin, chuchukligini sezish (maza sezgilari), og‘iryengilligini, qattiq-yumshoqligini sezish (muskul sezgilari) va boshqa sezgilardan tarkib topadi. idrok qilishda analiz yordamida ajratilgan shu ayrim sezgilar (retsepsiyalar) idrokning retseptiv tomonini tashkil qiladilar. shu xossalarning jamini sezishdan idrok qilayotgan narsaning dastlabki evosita obrazi hosil …

dan iborat bo‘ladi. idrok qilinayotgan narsa va hodisalar to‘g‘risida o‘tmishda tug‘ilgan taassurot va fikrlar bilan bog‘liq hissiyot ham shu jumladandir. ko‘pincha odamning idrokiga shu paytda kechirayotgan bironta hissiyoti – shodligi, xushchaqchaqligi, g‘amginligi, tajangligi va boshqa shu kabi tuyg‘ulari ta’sir qilib, idrok qilinayotgan narsa yoki hodisaga ma’lum bir tus beradi. shu sababli, kishining ta’bi xiralik vaqtida tabiat manzaralari unga allaqanday g‘amgin, ma’yusdek ko‘rinadigan bo‘lsa, ta’bi chog‘ vaqtida gullar «kulib» turganday, hamma yoq «quvnoq» dek ko‘rinadi va hokazo. idrokning konstantligi idrokning konstantligi – (konstantlik — doimiy, o‘zgarmas) idrok qilinayotgan narsaning fizik holati o‘zgarsa ham, uni ko‘z to‘r pardasidagi obrazlarning o‘zgarmasligi yoki nisbiy turg‘unligidir. masalan, samolyotda ucha turib yerga qarasak, yerdagi uylar gugurt qutichasiga (odamlar esa umuman ko‘rinmaydi, ko‘rinsa ham juda kichkina) o‘xshab ko‘rinadi. lekin biz ularni gugurt quticha deb emas, balki 4–5 qavatli uylar deb, odamlarni rasman kishilardek idrok qilaveramiz. konstantlik 1) kata kichiklik konstantligi, 2) shakl konstantligi, 3) rang konstantligi bo‘lishi …

ishdagi tajribadan hosil bo‘lgan bog‘lanishlar sistemasidan va ularning yangi hosil bo‘layotgan muvaqqat bog‘lanishlarga ta’sir ko‘rsatishidan iborat. odamning aqli qanchalik yetuk, muayyan sohaga oid tasavvuri, fikri, tajribasi, bilimi qanchalik boy bo‘lsa, uning shu sohada idroki ham shunchalik murakkab, chuqur va sermazmun bo‘ladi. bu xususiyatlar moddiy buyumlarni idrok qilishdayoq namoyon bo‘ladi. masalan, alifbe va boshlang‘ich o‘qish kitoblari yirik harflar bilan bosiladi, chunki endi savod chiqarayotgan kishilarda (bola va katta yoshlilarda) hali kitob o‘qish tajribasi bo‘lmaydi. ko‘p o‘qigan, bu sohada kata tajribaga ega bo‘lgan kishilar mayda harf bilan bosilgan xatni ham (masalan, gazetani) jo‘ngina o‘qib ketaveradilar. bizda hosil bo‘lgan tajriba va bilim tufayli, biz chala yozilgan so‘zlarni, tushib qolgan harflarni payqamasdan, xato yozilgan bo‘lsa ham, baribir, to‘g‘ri o‘qiyveramiz. image2.png image3.png image4.png image5.png image6.jpeg

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va idrokning umumiy tushunchalari. sezgi va idrokni o’rganishga qaratilgan yondashuvlar"

1711535562.pptx /docprops/thumbnail.jpeg sezgi va idrokning umumiy tushunchalari. sezgi va idrokni o’rganishga qaratilgan yondashuvlar sezgi va idrokning umumiy tushunchalari. sezgi va idrokni o’rganishga qaratilgan yondashuvlar sezgi deb-atrofimizdagi narsa va hodisalarning sezgi a’zolarimizga bevosita ta’sir etishi natijasida ularning ayrim belgi va xususiyatlarini miyamizda aks ettirilishini aytamiz. sezish -oddiy psixik jarayon bo’lib, moddiy qo’zg’atuvchilarning tegishli repseptorlarga bevosita ta’sir etishi yuli bilan moddiy dunyodagi narsa va xodisalarning aloxida xususiyatlarini va shuning bilan birga organizm ichki xolatining aks ettirilishidan iboratdir. sezgilarni qayerda joylashganligiga qarab 3 ga ajratish mumkin: 1) ekstroretseptorlar — bular organizm sirtida boʻladi, ularga ...

PPTX format, 1.1 MB. To download "sezgi va idrokning umumiy tushunchalari. sezgi va idrokni o’rganishga qaratilgan yondashuvlar", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrokning umumiy tushu… PPTX Free download Telegram