укиш дарсларида бадиий асарларни жанрий хусусиятларига кура урганиш

DOCX 47,8 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663884615.docx укиш дарсларида бадиий асарларни жанрий хусусиятларига кура урганиш режа: 1. эртакни ўқиш методикаси 2. кумуш қиш ўқув материали. рангин қорлар. оллоёр. 3. хикояни укиш методикаси бошланғич синфларнинг ўқиш дарсларида гарчи илмий жиҳатдан бўлмаса-да, амалий жиҳатдан турли жанрга мансуб асарлар ўқиб ўрганилади. ўқиш дарсликларга, асосан, ҳикоя, шеър, эртак, масал, мақол, достон, ривоят ва топишмоқ каби жанрдаги асарлар киритилган. булардан ташқари, илмий-оммабоп асарлар ҳам ўқитилади. турли жанрдаги бадиий асарлар қурилиши, услуби жиҳатидан ўзига хос хусусиятларга эга бўлиб, уларнинг ўқувчиларга таъсири ҳам ҳар хил бўлади. табиийки, ҳар бир жанрга оид асар матни лингвистик жиҳатдан ҳам ўзига хос хусусиятларга эга. масалан, шеърий асарлар матни ҳикоя матнидан, эртак матни шеър матнидан, илмий-оммабоп мақола матни масал жанрига таалуқли асарлар матнидан тубдан фарқ қилади. топишмоқ предмет, воқеа-ҳодисалар ўртасидаги ўхшашликни таққослаш орқали ўзлаштирилса, мақоллар мазмуни ҳаётий мисоллар воситасида шарҳлашни тақозо этади. шунга кўра, турли жанрдаги бадиий асарларни ўқишда ўқитувчидан унга мос усуллар танлаш талаб этилади. эртакни ўқиш …

и бўлган ёвуз, бахил, очкўз образларга бўлинади. эртакнинг педагогик қиймати шундан иборатки, ўқувчилар унда тўғрилик, ҳалоллик ғалаба қилганидан, камбағал кишилар қийинчиликдан қутилганидан, яъни яхшилик, эзгулик рўёбга чиққанидан ва ёмонлик, ёвузлик маҳкумликка учраганидан қувонадилар. улар ҳаётда ҳам доимо шундай бўлишини истайдилар. масалан, «ҳалоллик» эртагида (3-синф) асосий фикр камбағалларга ёрдам кўрсатиш, ўз меҳнати билан ҳаёт кечириш бўлиб, бу ҳатто бутун халқ истаги эканлиги ғояси илгари сурилган бўлса, «ҳийлагарнинг жазоси» эртагида (4-синф) соддадилнинг тўғрилиги ҳийлагарнинг макри устидан ғолиб келиши, хиёнат жазосиз қолмаслиги ғояси илгари сурилган. ҳар икки эртак ҳам тўғрисўзлиликнинг ғалабаси билан якунланади. бундай ғалаба маиший эртаклардан ташқари, сеҳрли эртакларда ҳам ифодаланган. эртак болаларда қаҳрамонларнинг хатти-ҳаракатини муҳокама қилиб, баҳолаш кўникмасини ўстириши билан бирга яхшиликнинг доимо ғалаба қозонишига ишонч уйғотади. ўқувчилар эртакни таҳлил қилиш жараёнида «кишилардаги қандай сифатлар сизга ёқди? (ёки ёқмади?) нима учун?», «... нима учун жазоланди? (ёки рағбатлантирилди?)», «нима учун эртакдаги баъзи қаҳрамонларга ҳатто табиат кучлари ҳам ёрдам беради? (ёки баъзиларидан юз …

шдаги ўқувчилар эртакдаги ҳайвонлар гапирмаслигини, тулки ва турна бир-бириникига меҳмонга бормаслигини яхши биладилар, аммо эртаклар дунёсини ҳаётий ҳикоя каби қабул қиладилар. эртакни ўқиб таҳлил қилганда, барча ишлар унинг мазмунини яхши идрок этишга, сюжет ривожини, қатнашувчи персонажларнинг хатти-ҳаракати, ўзаро муносабатларини тўғри тасаввур этишга йўналтирилади. бунда танлаб ўқиш ва қайта ҳикоялашнинг аҳамияти катта. масалан, «одобли бўлиш осонми?» (а. обиджон) эртагининг мазмунини ўзлаштириш учун қуйидаги топшириқлардан фойдаланиш мумкин: 1. сичқончанинг онаси билан қилган суҳбатини ўқинг. сичқончанинг «одобли бўлиш учун нималар қилиш керак?» деган саволига онаси қандай жавоб қайтарганлигини сўзлаб беринг. 2. сичқончанинг мушук билан учрашган ҳолати акс эттирилган ўринни топиб ўқинг. нима учун «шум бароқ» кўзидаги ёвузлик бирданига сўнади? 3. эчки нима учун сичқончани «кам бўлма» деб дуо қилади? шу ўринни топиб ўқинг. эртакни таҳлил қилишнинг охирги босқичида «эртакда сизга жуда ёққан жойини топиб ўқинг», «нима учун айнан шу жойи ёққанини айтинг», «ҳаётингизда эртакдаги воқеаларга ўхшаш воқеалар бўлганми?» каби савол-топшириқлар ёрдамида ўқувчиларнинг эртак …

ўқишга тайёрлаш учун ота-боболаримиз атрофни, табиатни, борлиқни қандай тасаввур этишлари ҳақида суҳбат ўтказилади. бундай суҳбат эртакдаги бадиий образларни, уларнинг ўзаро муносабатларини, хулқ-атворлари, характерларини тўғри тушунишга ёрдам беради. «давлат» эртаги матни устида ишлаш жараёнида ўқувчилар «деҳқоннинг хонадони қандай ҳаёт кечирар экан?», «нима учун давлат деҳқоннинг хонадонидан кетишни истамайди?» каби саволларга жавоб топиш орқали эртак қаҳрамонларини баҳолайдилар, аҳил ва иноқ бўлиб, ҳалол меҳнат қилиш лозим деган хулосага келадилар. эртак устида ишлашда болаларни эртакни ўқишгагина эмас, балки уни айтиб беришга ўргатиш ҳам муҳимдир. эртак айтиш оғзаки нутқни ўстиради, болалар нутқини янги сўз ва иборалар билан бойитади. ўқувчиларни 1-синфдаёқ эртак тилидан эркин фойдаланишга ўргатиш учун эртак билан биринчи таништиришда уни ўқитувчи айтиб бериши мумкин. ўқувчи эртак мазмунини ўзлаштириб олгандан сўнг, унинг тили устида ишлашга алоҳида аҳамият қаратилиши зарур. эртак мазмунини қайта ҳикоялашда, қаҳрамонларга тавсиф беришда ўқувчиларнинг ўз нутқида тил воситаларидан ўринли фойдаланиш талаб қилинади. тил воситаларидан фойдаланиш учун талаб ва вазият, эҳтиёж яратиш зарур. …

ри гапир» мақоли билан ифодаланган. ўқувчилар ушбу мақол мазмунини тушуниб олишса, ўзлари ҳам юқоридаги каби эртак тузиб, ҳикоя қилиб беришлари мумкин. сўз маънолари устида ишлашда бошланғич синф ўқувчиларига мос бўлган усуллардан бири расмдан фойдаланишдир. масалан, 2-синфда «кўнгилчан ўтинчи» эртагида қайин, эман, шумтол, заранг, зирк, тоғтерак, қарағай, қайрағоч, чинор каби дарахт номлари келтирилган. уларни бола кўз олдига келтира олмайди. эртакни ўқишдан олдин шу дарахт расмларини кўрсатиб, унинг ўзига хос хусусиятларини изоҳлаш ва номларини айтиш лозим. шундан сўнг дидактик ўйин ўтказилади: «дарахт расмлари болаларга бўлиб берилади. ҳар бир ўқувчи ўзига берилган расмдаги дарахтнинг номини айтиши ва эртакдаги шу дарахтнинг сўзини ўз сўзлари билан айтиб бериши керак бўлади». шу эртакни ўқиб, мазмуни билан таништирилгач, ўқувчилардан шайланиб, рўпарасида, шарбат, хайрли иш, хивчин, муҳайё сўзларининг маъноси сўралади. жавоблар тўлдирилади, умумлаштирилади. юқоридаги барча фикрларни ҳисобга олганда, эртакни ўрганиш дарсларининг қурилиши қуйидагича бўлиши мумкин: 1. ўқувчиларни эртакни идрок этишга тайёрлаш; 2. ўқитувчининг эртакни ифодали ўқиши, ёд айтиб …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "укиш дарсларида бадиий асарларни жанрий хусусиятларига кура урганиш"

1663884615.docx укиш дарсларида бадиий асарларни жанрий хусусиятларига кура урганиш режа: 1. эртакни ўқиш методикаси 2. кумуш қиш ўқув материали. рангин қорлар. оллоёр. 3. хикояни укиш методикаси бошланғич синфларнинг ўқиш дарсларида гарчи илмий жиҳатдан бўлмаса-да, амалий жиҳатдан турли жанрга мансуб асарлар ўқиб ўрганилади. ўқиш дарсликларга, асосан, ҳикоя, шеър, эртак, масал, мақол, достон, ривоят ва топишмоқ каби жанрдаги асарлар киритилган. булардан ташқари, илмий-оммабоп асарлар ҳам ўқитилади. турли жанрдаги бадиий асарлар қурилиши, услуби жиҳатидан ўзига хос хусусиятларга эга бўлиб, уларнинг ўқувчиларга таъсири ҳам ҳар хил бўлади. табиийки, ҳар бир жанрга оид асар матни лингвистик жиҳатдан ҳам ўзига хос хусусиятларга эга. масалан, шеърий асарлар матни ҳикоя матнидан, эртак матни шеъ...

Формат DOCX, 47,8 КБ. Чтобы скачать "укиш дарсларида бадиий асарларни жанрий хусусиятларига кура урганиш", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: укиш дарсларида бадиий асарларн… DOCX Бесплатная загрузка Telegram