neyropsixologiya-asoslari.-umumiy-malumotlar

PDF 7 стр. 531,2 КБ Бесплатная загрузка

7 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 531,2 КБ

Тип файла PDF

Страницы 7

Обновлено Май 2026

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 7

pol brok (1824–1880) neyropsixologiya asoslari. umumiy ma`lumotlar neyropsixologiya tarixi neyropsixologiya tarixiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, u bosh miya katta yarim sharlari po‘stlog‘ida oliy ruhiy funktsiyalar markazlarini aniqlashga urinishlardan boshlangan. 1836 yili frantsiyaning kichik bir shahrida tibbiy jamiyat yig‘ilishlaridan birida oddiy vrach mark daks jamiyat raisidan o‘zining kuzatuvlari to‘g‘risida ma’lumot berishga ruxsat so‘raydi. uning nutqida quyidagi jumlalar bor edi: «men bosh miyaning chap yarim shari zararlangan bemorlarning barchasida nutq buzilishlarini kuzatdim, lekin o‘ng yarim shar zararlangan bemorlarning birortasida ham nutq buzilishi uchramadi. demak, aynan bosh miyaning chap yarim shari nutq uchun mas’ul, ya’ni u erda nutq markazlari joylashgan». bu paytgacha nutq uchun bosh miyaning ikkala yarim shari ham javob beradi, deb faraz qilinardi. lekin u o‘z mulohazalarini anatomik tekshiruvlar bilan tasdiqlamagan (bunga imkoniyat bo‘lsa-da) va chop qildirmagan. shuning uchun ham m.daksning og‘zaki aytgan ma’lumotiga o‘sha kuni olimlar e’tibor ham qilmadi va ushbu to‘g‘ri fikr tez orada unutildi. 1861 yili yosh frantsuz olimi …

2 / 7

. d. jekson (1835–1911) 1876 yili ferrier chakka bo‘lagida eshituv markazini, 1881 yili munk itlarning bosh miyaning ensa qismi olib tashlanganda «narsalarni ko‘rsa-da, tanimasligini», o‘sha yili eksner o‘rta peshona pushtasining orqa qismi zararlanganda yozish buzilishini aniqlaydilar. albatta, bu kashfiyotlar o‘sha davrdagi olimlarni hayratga soladi, ya’ni ular bosh miyada turli markazlar, hatto ong, xotira, tafakkur markazlarini izlay boshlashadi. shu davrdan boshlab fanda «lokalizatsionizm» degan yo‘nalish yuzaga keladi. “lokalizatsiya” iborasi frantsuzchada «joy» degan ma’noni anglatadi. 1870 yili finkelnburg lokalizatsionchilarga qarshi chiqib, bosh miya po‘stlog‘i zararlanganda «asimboliya» rivojlanadi, xolos, deydi. uning fikricha, simvollarni ishlatish qobiliyati buzilishi natijasida nutq faoliyati, narsalarni tanish va turli ongli harakatlarni bajarish buzilar ekan. lokalizatsionchilar nuqtai nazarini 1864–1874 yillari o‘zining kuzatuvlariga asoslanib, mashhur ingliz nevrologi d. jekson tanqid qiladi. d. jekson, asosan, nutqning dinamik tomonlari bilan qiziqdi. u «bosh miyada nutq buzilishiga sababchi bo‘lgan zararlanishni joylashtirish» va «nutqning o‘zini joylashtirish» ikki xil narsa, degan edi. d. jekson afaziyada nutq …

3 / 7

arining murakkab tuzilishi to‘g‘risidagi g‘oyani ilgari surdi. uning fikriga ko‘ra, har bir funktsiya 3 bosqichdan iborat: «quyi» (orqa miya, miya ustuni), «o‘rta» (bosh miya po‘stlog‘ining harakat va sezgi markazlari) va «oliy» (bosh miyaning peshona bo‘lagi). «oliy» markazlar zararlanganda nafaqat patologik simptomlar paydo bo‘ladi, balki ijobiy o‘zgarishlar ham kuzatiladi: «quyi» markazlar «oliy» markazlar nazoratidan xalos bo‘lib, o‘z faoliyatini kuchaytiradi. bunga markaziy piramidal yo‘llar zararlanganda spinal reflekslarning kuchayishini misol qilib ko‘rsatadi. agar afaziyada so‘zlash, o‘qish va yozish qobiliyatlarining buzilishi salbiy alomatlar bo‘lsa, hissiy nutq saqlanib qolishi va birovning so‘ziga tushunish ijobiy xislatlardir, degan edi d. jekson. u 1868 yili afaziya nafaqat bosh miyaning chap yarim shari, balki o‘ng yarim shari zararlanganda ham kuzatilishini e’lon qilgan. bu bemorlar chapaqay bo‘lgan. d. jeksonning bu xulosalari bosh miyaning funktsional asimmetriyasini o‘rganishga turtki bo‘ldi. keyinchalik bosh miya katta yarim sharlari po‘stlog‘ida bir qancha markazlar kashf qilindi. shuning uchun olimlar d.jeksonni “miyaning funktsional asimmetriyasi” haqidagi ta’limotni birinchi …

4 / 7

psixologik simptom – aniq bir psixologik funktsiyaga javob beruvchi markazning bevosita zararlanishi sababli yuzaga kelgan simptom. 4. ikkilamchi neyropsixologik simptom – birlamchi neyropsixologik simptom paydo bo‘lganligi sababli yuzaga kelgan boshqa oliy ruhiy funktsiyaning buzilishi. 5. neyropsixologik sindrom – kelib chiqish mexanizmi bir-biriga bog‘liq bo‘lgan bir nechta neyropsixologik simptomlar yig‘indisi. 6. neyropsixologik faktor – neyropsixologik sindromni yuzaga keltiruvchi etiologik omil. 7. sindrom analizi (faktor analizi) – morfofunktsional tuzilmalar zararlanishi sababli yuzaga kelgan neyropsixologik buzilishlarni aniqlash usuli. 8. neyropsixologik tashxis – bosh miyaning lokal va diffuz zararlanishlarida topik tashxisni aniqlash maqsadida o‘tkaziladigan neyropsixologik tekshiruvlar natijasida olingan xulosa. 9. oliy ruhiy funktsiyalar lokalizatsiyasi – bosh miyaning ma’lum bir sohasini aniq bir oliy ruhiy funktsiyaga mas’ulligini ko‘rsatib beruvchi tushuncha. 10. yarimsharlararo funktsional asimmetriya – bosh miyaning chap va o‘ng yarim sharlarida funktsiyalarning asimmetrik tarzda joylashuvi. 11. yarimsharlararo munosabatlar – ma’lum bir funktsiyalarni bajarishda ikkala yarim sharning o‘zaro ishtirokini ko‘rsatib beruvchi ibora. oliy ruhiy funktsiyalarning …

5 / 7

ilari p. flurans, f. xolts, k. leshli edi. keyinchalik bu ikkala ta’limot ham inqirozga uchradi. nima uchun? birinchidan, po‘stloqning lokal zararlanishlarida har doim ham neyropsixologik buzilishlar yuzaga kelavermadi. ikkinchidan, yuzaga kelgan neyropsixologik buzilishlar regressga uchraganda ham lokal buzilishlar saqlanib qolaverdi. bu, albatta, qiziqarli fenomen edi. ushbu ikkala ta’limotni o‘zaro solishtirib mukammal o‘rganishga urinishlar va klinikada qo‘lga kiritilgan yangi ma’lumotlar oliy ruhiy funktsiyalarning sistem dinamik joylashish qonuni yaratilishiga turtki bo‘ldi. orf po‘stloqning tor bir sohasida joylashishi mumkin emas, balki uning har biri uchun o‘zaro faoliyat ko‘rsatuvchi funktsional sistemalar javobgardir, ya’ni har bir oliy ruhiy funktsiyaning ta’minlanishida bosh miya katta yarim sharlari po‘stlog‘ining turli qismlari o‘z hissasini qo‘shadi. 3.bosh miya katta yarim sharlari po‘stlog‘i bosh miya katta yarim sharlari po‘stlog‘i (keyinchalik po‘stloq) ham filogenetik, ham ontogenetik jihatdan keyin paydo bo‘lgan tuzilmadir. po‘stloqning asosiy vazifalaridan biri – insonning ruhiy faoliyatini boshqarish. bir so‘z bilan aytganda, po‘stloq ongli faoliyatga mas’ul. po‘stloq kulrang tusga ega …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 7 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "neyropsixologiya-asoslari.-umumiy-malumotlar"

pol brok (1824–1880) neyropsixologiya asoslari. umumiy ma`lumotlar neyropsixologiya tarixi neyropsixologiya tarixiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, u bosh miya katta yarim sharlari po‘stlog‘ida oliy ruhiy funktsiyalar markazlarini aniqlashga urinishlardan boshlangan. 1836 yili frantsiyaning kichik bir shahrida tibbiy jamiyat yig‘ilishlaridan birida oddiy vrach mark daks jamiyat raisidan o‘zining kuzatuvlari to‘g‘risida ma’lumot berishga ruxsat so‘raydi. uning nutqida quyidagi jumlalar bor edi: «men bosh miyaning chap yarim shari zararlangan bemorlarning barchasida nutq buzilishlarini kuzatdim, lekin o‘ng yarim shar zararlangan bemorlarning birortasida ham nutq buzilishi uchramadi. demak, aynan bosh miyaning chap yarim shari nutq uchun mas’ul, ya’ni u erda nutq markazlari joylashgan». bu paytg...

Этот файл содержит 7 стр. в формате PDF (531,2 КБ). Чтобы скачать "neyropsixologiya-asoslari.-umumiy-malumotlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: neyropsixologiya-asoslari.-umum… PDF 7 стр. Бесплатная загрузка Telegram