buddaviylik dini

DOCX 24.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1739162994.docx buddaviylik dini reja: 1. buddaviylik asoschisining hayoti va faoliyati. 2. buddaviylik manbalari. 3. buddaviylik ta’limoti. 4. markaziy osiyoda buddaviylik. tadqiqotchilar buddaviylik asoschisi real tarixiy shaxs ekanligini ta’kidlaydilar. bu ta’limot to’g’risida xabar beruvchi adabiyotlarda u siddxartxa – shaxsiy ism, gautama – urug’ nomi, shakyamuni – «shakya qabilasidan chiqqan donishmand», budda – «nurlangan», tadxagata – «shunday kelib, shunday ketgan», djina – «g’olib», bxagavan – «tantana qiluvchi» kabi ismlar bilan zikr etiladi. ular ichida eng mashhuri «budda» bo’lib, shundan ushbu dinga buddaviylik nomi berilgan. siddxartxa (topshiriqni bajaruvchi) gautama mil. avv. 563-yilda hindistonning shimoli-sharqiy qismida (hozirgi nepalning janubida) podsho xonadonida tug’ilgan. (ba’zi manbalarda mil. avv. 623-yilda tug’ilganligi ham qayd etilgan.) uning otasi suddxodan hindistonning shimoli-sharqiy qismida sakiylar sulolasi asos solgan kapi lavasta podsholigining hukmdori bo’lgan. siddxartxaning onasi mayya ismli ayol bo’lib, u siddxartxa tug’ilgach, 7 kundan so’ng vafot etgan. etim qolgan siddxartxani xolasi maxaprajpati tarbiyalagan. siddxartxa barcha shahzodalarga xos ta’lim-tarbiya olgan. podsho suddxodan …

boshlaydi. ayni paytda, u odamlarni hayot azob-uqubatlaridan qutqarish yo’llarini izlaydi. 7 yil davomida mavjud muqaddas kitoblarni o’rganadi. ular asosida mushohada yuritadi va nihoyat, najot yo’lini topadi. u bu yo’lni «hayot haqiqati» deb ataydi. siddxartxa shahar hamda qishloqlar kezib, bu yo’l mohiyatini targ’ib etishga kirishadi. siddxartxa o’z ta’limotining asosiy qoidalarini «to’rt oliy haqiqat» nomi bilan bayon etadi. u hindistonda birinchi monaxlik jamoasini tashkil etgan. bu jamoa yangi din - buddaviylik ta’limotini targ’ib etishda juda katta rol o’ynagan. budda 40 yil mobaynida hindistonning turli joylarida bo’ladi, odamlarga o’z g’oyalarini etkazadi, singdiradi va 80 yoshida kushtnagara degan joyda dunyodan o’tadi. buddaning hayoti haqida turli asotirlar paydo bo’ldi. ularda aytilishicha, budda ko’p yillar davomida er yuzidagi turli mavjudotlar qiyofasida qayta tug’ilgan: 84 marta ruhoniy, 58 marta shoh, 24 marta rohib, 13 marta savdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta g’oz, 6 marta fil, shuningdek, baliq, qurbaqa, kalamush, quyon qiyofalarida qayta tug’ilgan. jami …

cha berilgan. ularda mil. av. ix- iii asrlar oralig’idagi har xil muddatlar ko’rsatiladi. rasmiy hisobga ko’ra, budda mil.av. 623 yilda tug’ilib, 544 yilda vafot etgan. biroq ko’pchilik tadqiqotchilar uning tug’ilishi mil. av. 564 yilda, o’limi esa 483 yilda deb hisoblaydilar. ba’zan 560 va 480 deb yaxlit sonlar bilan ko’rsatadilar. aytish joizki, yuqorida zikr qilingan biografiyalarda buddaning haqiqiy hayoti bilan uning haqidagi afsonalar o’zaro qorishib ketgan. ularning barchasi budda vafotidan bir necha yuz yillar o’tgandan keyin tuzilgan, mazmuni afsonalashtirilgan hikoyalardan iborat. buddaviylik dinining asosiy muqaddas kitobi - «tripitaka» («uch savat donolik») deb ataladi. rivoyatlarga ko’ra, siddxartxa o’z ta’limotini mazmuniga ko’ra uchga ajratgan va uch savatga joylashtirgan. ularning har biriga alohida nom ham berilgan. bular: 1. vinoyapitaka (axloqiy me’yorlar). 2. suttapitaka (duolar). 3. abxidxammapitaka (diniy-falsafiy masalalar bayoni)dir. bu manbaning qo’lyozma nusxasi shri lankada saqlanib qolgan. u milodning boshlarida kitob shakliga keltirilgan. ular – budda targ’ibotining haqiqiy bayoni hisoblangan sutra matnlari – sutra-pitaka, …

imdir. budda yangi diniy qonun-qoidalar, rasm-rusumlar ishlab chiqmagan, balki har bir inson tug’ilish va o’lim mashaqqatlaridan qutilishi uchun amal qilishi lozim bo’lgan bir necha ko’rsatmalarni ishlab chiqdi. u vedalardagi gunohsizlik ta’limotini inkor qildi, hayvonlarni qurbon qilishni qoraladi, varna (kasta) tizimini va undagi ruhoniylarning boshqalardan ustunligini inkor qildi. budda «yaratuvchi oliy kuch»ning borligiga shubha va ishonchsizlik bildirgan. budda ta’limotining asosida «hayot – bu azob, uqubat» va «najot yo’li mavjud» degan g’oyalar yotadi. buddaviylik ta’limotiga ko’ra, inson o’ziga xos mavjudot bo’lib, tug’iladi, o’zini o’zi halok qiladi yoki qutqaradi. bu g’oyalar buddaning ilk da’vatida ta’birlangan to’rt haqiqatda o’z ifodasini topgan. birinchi haqiqat – «azob-uqubat mavjuddir». ikkinchi haqiqat – «qiynoqlarning sabablari mavjuddir». uchinchi haqiqat – «qiynoqlarni tugatish mumkin». to’rtinchi haqiqat – «qiynoqlardan qutilish yo’li mavjuddir». bu yo’l sakkizta narsaga amal qilish orqali egallanadi. buddaviylik ta’limoti uch qismdan iborat: i. axloq; ii. meditatsiya; iii. donolik. i. axloq normalari – «pancha shila» (buddaning besh nasihati): 1. …

akatlarni rivojlantirish; 6. to’g’ri hayot kechirish – noma’qul hayot tarzidan saqlanish; 7. to’g’ri fikr yuritish – kamolotning to’rt bosqichini ketma-ket bosib o’tish; 8. to’g’ri gapirish – yolg’ondan, tuhmatdan, haqoratdan va befoyda gaplardan saqlanish. iii. donishmandlik – bu buddaviylikning asosiy maqsadi bo’lib, narsalar tabiatini to’g’ri tushunishdan iborat. yuqorida ko’rsatilgan uch amaliyot bosqichini o’tagan inson oxir-oqibat oliy saodatga, ya’ni nirvana holatiga erishadi. nirvana so’zining lug’aviy ma’nosi – «o’chish, so’nish». unda hayotning har qanday ko’rinishiga intilish yo’qoladi. markaziy osiyoda mintaqasida boshqa qadimiy dinlar bilan bir qatorda buddaviylikning ham keng yoyilganligini kuzatamiz. bir guruh tadqiqotchilar mazkur din markaziy osiyoga kirib kelishini kushonlar shohi kanishka hukmronligi davriga taalluqli deb biladilar (i asrning oxiri-ii asrning boshlari). ikkinchi guruh esa bu jarayonning boshlanishini biroz ertaroq deb hisoblaydilar. tadqiqotchi b.a.litvinskiyning fikricha, buddaviylik shimoli-g’arbiy hindiston va janubiy afg’oniston (qandahor) orqali taxminan mil. av. iii asrda baqtriyaga (o’zbekistonning janubiy hududlari) tarqala boshlagan. hozirgi termizdagi qoratepa, fayoztepa, sayram, quva va boshqa …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dini"

1739162994.docx buddaviylik dini reja: 1. buddaviylik asoschisining hayoti va faoliyati. 2. buddaviylik manbalari. 3. buddaviylik ta’limoti. 4. markaziy osiyoda buddaviylik. tadqiqotchilar buddaviylik asoschisi real tarixiy shaxs ekanligini ta’kidlaydilar. bu ta’limot to’g’risida xabar beruvchi adabiyotlarda u siddxartxa – shaxsiy ism, gautama – urug’ nomi, shakyamuni – «shakya qabilasidan chiqqan donishmand», budda – «nurlangan», tadxagata – «shunday kelib, shunday ketgan», djina – «g’olib», bxagavan – «tantana qiluvchi» kabi ismlar bilan zikr etiladi. ular ichida eng mashhuri «budda» bo’lib, shundan ushbu dinga buddaviylik nomi berilgan. siddxartxa (topshiriqni bajaruvchi) gautama mil. avv. 563-yilda hindistonning shimoli-sharqiy qismida (hozirgi nepalning janubida) podsho xonadonida tug...

DOCX format, 24.0 KB. To download "buddaviylik dini", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dini DOCX Free download Telegram