buddaviylik dinining tarixi va falsafasi

DOCX 21 pages 8.9 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 8.9 MB

File type DOCX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

4-mavzu. buddaviylik dini tarixi va falsafasi 1. buddaviylik dinining paydo bo’lishi tarixi, asosiy ta’limotlari 2. buddaviydikning markaziy osiyoga kirib kelishi buddaviylik– uchta dunyo dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, miloddan avvalgi vi-v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubiy-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlarida, shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kambodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit’alarida, rossiyaning buryatiya va qalmiqiya o’lkalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda dunyoda buddaviylar soni 510 million bo’lib, ulardan 1 millionga yaqini monaxlardir. buddaviylik eng avval vujudga kelgan jaxon dinidir. buddaviylik osiyo xalklari tarixida juda katta rol tutgan va tutmokda. uzining 2,5ming yillik tarixi davomida diniy tasavvurlar, marosimlar, falsafani emas, madaniyat, san’at, ta’lim tizimi-boshkacha aytganda uziga xos tsivilizatsiyani yaratdi va rivojlandi. buddaviylik bundan 2500 yildan avvalroq hindistonda diniy-falsafiy ta’limot sifatida vujudga kelib, unda ko’plab diniy manbalar va diniy yo’nalishlar mavjud. buddaviylik turli milliy va …

2 / 21

abar beruvchi folklor va badiiy adabiyotlar uni siddxartxa gautama, shakyamuni, budda, tadxagata, djipa, bxagavan kabi ismlar bilan zikr etadilar. bu ismlarning ma’nolari quyidagicha: siddxartxa - shaxsiy ismi, gautama - urug’ ismi, shakyamuni - shaklar yoki shakiya qabilasidan chiqqan donishmand, budda - nurlangan, tadxagata - shunday qilib, djina - g’olib, bxagavan - tantana qiluvchi. bu ismlar ichida eng mashhuri budda ismi bo’lib, uning ismidan dinga buddaviylik nomi berilgan. siddxartxa shakya qabilasining podshohlaridan biri shuddxodananing o’g’li edi. uning saroyi himolay tog’lari etagida kapilavasti degan shaharda bo’lgan (hozirgi nepal hududida). onasi – malika mayya. diniy rivoyatlarga ko’ra gautama hind qabilasi hukmdorlaridan birining o’g’li bo’lib, u befarzand bo’lgan, ammo uning xotini g’oyibdan homilador bo’lib, 45 yoshida o’g’il tuqqan. bola tug’ilganda mo’’jiza yuz bergan. tabiiy hodisalar - er qimirlab, chaqmoq chaqib, momaqaldiroq gumbirlab turgan. uning ovozini koinotdagi ilohiy kuchlardan tashqari barcha tirik mavjudodlar ham eshitib turganlar. chaqaloqqa sidxartxa (topshiriqni bajaruvchi) deb nom qo’yganlar. u 7 …

3 / 21

ko’pchilik tadqiqotchilar uning tavalludi mil. av. 564 yilda, vafoti esa 483 yilda deb hisoblaydilar. ba’zan 560 va 480 deb yaxlit sonlar bilan ko’rsatadilar. aytish joizki, yuqorida zikr qilingan biografiyalarda buddaning haqiqiy hayoti bilan uning haqidagi afsonalar o’zaro qorishib ketgan. buddaning hayoti haqida turli afsonalar ham to’qilgan. bu afsonalarda aytilishicha, budda ko’p yillar davomida er yuzidagi turli mavjudotlar qiyofasida qayta tug’ilgan: 84 marta ruhoniy, 58 marta podshoh, 24 marta rohib, 13 marta savdogar, 18 marta maymun, 12 marta tovuq, 8 marta g’oz, 6 marta fil, shuningdek, baliq, qurbaqa, kalamush, quyon kabi qiyofalarda qayta tug’ilgan. jami 550 marta qayta tug’ilgan. u doimo qaerda, qay qiyofada tug’ilishini o’ziga o’zi belgilagan. so’nggi marta uni xudo insoniyatni to’g’ri yo’lga boshlashi uchun inson qiyofasida yaratgan. bu afsonalarning ba’zilariga ko’ra, er yuzida gautamaga qadar 6 ta budda o’tgan. shuning uchun buddaviylikning ba’zi muqaddas joylarida 7 ta ibodatxona barpo etilgan.7 ta botxa daraxti o’tkazilgan. ba’zi afsonalar 24 ta …

4 / 21

o’p vaqt bu rohiblarga hamrohlik qilib, ularning yo’llarida ma’lum maqsad yo’qligini, bu yo’l o’z oldiga qo’ygan maqsadi – insoniyatni azob uqubatdan qutqarishga olib bormasligini anglaydi va rohiblar jamoasidan ajraladi. u chakalakzor o’rmonlarda kezib, charchab bir daraxtning tagida dam olish uchun o’tiradi va o’zicha, to haqiqatni topmaguncha shu erdan turmaslikka qaror qiladi. bu o’tirishning 49-kuni uning qalbidan "sen haqiqatni topding" degan sado keladi. shu paytda uning ko’z oldida butun borliq namoyon bo’ladi. u hamma joyda shoshilinch qayoqqadir intilishni ko’radi, hech bir joyda osudalik yo’q edi. hayot nihoyasiz uzoqlikni ko’zlab o’tib ketayotgan edi. inson aqli etmas bir kuch, trishna - yashash, mavjud bo’lish umidi barchani tinchini buzar, halok qilar va yana qayta yaratardi. mana endi budda kimga qarshi kurashish kerakligini angladi. shu ondan u budda – "nurlangan" deb ataladi. u tagida o’tirgan daraxt esa – "nurlangan daraxt" - botxa deb atala boshladi. budda o’zining birinchi da’vatini varanasi yaqinidagi rishipatana bog’ida, o’zining besh …

5 / 21

ga oddiy xalq, xizmatkor, cho’rilar kiritilar edi. buddaviylik quldorlik jamiyatida braxmanlik mazhablaridan biri sifatida paydo bo’lgan. u braxmanlikni jonning ko’chib yurishi, jannat va do’zax haqidagi aqidalarni saqlab qolgan. buddaviylik braxmanlikni jamiyatning tabaqalarga bo’linishi to’g’risidagi ta’limotga qarshi chiqib, barcha kishilar e’tiqodda teng huquqli deb e’tirof etgan. buddaviylikning diniy tenglik haqidagi g’oyasi odamlarning kastalarga bo’linib ketishiga qarshi kurashda ijobiy rol o’ynagan. ayni paytda buddaviylik kishilar "azob-uqubat" chekishda va undan xalos bo’lishda ham tengdirlar deb hisoblangan. buddaviylik qadimiy hind diniy-falsafiy ta’limotlari asosida vujudga kelgan, o’ziga xos nazariyot va amaliyotdan iborat bo’lgan diniy tizimdir. budda yangi diniy qonun-qoidalar, rasm-rusumlar ishlab chiqmagan, balki har bir inson tug’ilish va o’lim mashaqqatlaridan qutilishi uchun amal qilishi lozim bo’lgan bir necha ko’rsatmalarni ishlab chiqdi, xolos. uning ta’limoti insonning xayolida, ishlarida va o’zini tutishida samimiy oliyjanoblik g’oyasini ilgari suradi. u vedalardagi gunohsizlik ta’limotini inkor qildi, hayvonlarni vahshiyona qurbon qilishni qoraladi, varna (kasta) tizimini va undagi ruhoniylarning boshqalardan ustunligini inkor …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddaviylik dinining tarixi va falsafasi"

4-mavzu. buddaviylik dini tarixi va falsafasi 1. buddaviylik dinining paydo bo’lishi tarixi, asosiy ta’limotlari 2. buddaviydikning markaziy osiyoga kirib kelishi buddaviylik– uchta dunyo dinlari ichida eng qadimiysi hisoblanib, miloddan avvalgi vi-v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e’tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubiy-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlarida, shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, vetnam, yaponiya, kambodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit’alarida, rossiyaning buryatiya va qalmiqiya o’lkalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda dunyoda buddaviylar soni 510 million bo’lib, ulardan 1 millionga yaqini monaxlardir. buddaviylik eng avval vujudga kelgan jaxon dinidir. buddaviyl...

This file contains 21 pages in DOCX format (8.9 MB). To download "buddaviylik dinining tarixi va falsafasi", click the Telegram button on the left.

Tags: buddaviylik dinining tarixi va … DOCX 21 pages Free download Telegram