urma zarbli musiqa cholg’u asboblari guruhi

DOC 512.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1481462352_66529.doc urma zarbli musiqa cholg’u asboblari guruhi reja: 1. doyraning tuzilishi 2. nog’ora 3. nog’oraning tuzilishi 4. safoyil. 5. qayroq 6. chang 7. changning tuzilishi doira xalq cholg’u asboblarinnng paydo bo’lish tarixi uzoq o’tmishga borib taqaladi. musiqachilikda dastlab urma zarbli cholg’ular paydo bo’lgan. bular nog’ora, chindovul, childirma, dovul va doyralardir. qadim zamonlardan to hozirgi davrimizgacha bizga yetib kelgan doyra cholg’u asbobi o’zgarmagan holda saqlanib kelmoqda. musiqa sohasida, o’rta osiyo va sharq xalqlari qatori, o’zbek usullari, ya’ni ritmik yo’llari va ularning rivojlanish usullari alohida o’rin egallaydi. usullar qoida bo’yicha urib chalinadigan musiqa asboblari ijrosida qo’llaniladi. eng ko’p tarqalgan urma zarbli musiqa asboblaridan, o’zbekistonda, tojikistonda va uyg’ur xalqlari, shu bilan bir qatorda, sharqda o’zining shirali ovoziga ega bo’lgan, musiqa cholg’u asbobi doyra hisoblanadi. doyra iborasi ba’zan «dapp», «childirma», «chirmanda» deb yuritiladi. xorazmda dapp, childirma ijrochini esa “dappchi”-childirmachi deb aytadilar, buxoroda doyradast, farg’onada chirmandachi, samarqanda esa doyrachi deb yuritiladi. o’zbek xalqi qadimdan doyra …

i acp) da mavjud bo’lgan cholg’u ansambllari va ularning ijrochilari haqida ma’lumot bergan. saroyda 60 cholg’uchidan iborat ansambl bo’lgan. «nog’ora xona» deb atalgan 60 kishilik cholg’uchilar ansamblni nog’orachi boshqargan. darvish ali misol tariqasida shunday dalilni keltiradi: «sulton husayin saroyida ansamblning rahbar-mehtar vazifasini nog’orachi sayid ahmadbin mehtariy miroqiy bajargan. «nog’ora xona» nog’ora va damli musiqa cholg’ularida kuy chalayotgan paytda ijrochilar joylashgan xona ko’zda tutiladi. bizning jumhuriyatimizda doyra ritmik usullarini dunyoga mashhur qilishda o’z hissasini qo’shgan usta olim komilovning boy merosi avlodlar uchun katta maktab vazifasini o’tamoqda. mashhur doyrachilar g’ofur azimov, g’ofur inog’omov, rahim isaxo’jayev, evner barayev, qahramon dadayev, ravshan akbarbekov, odil kamolxo’jayev, dadaxo’ja sottixo’jayev, to’ychi inog’omovlar ustaning ananalarini davom ettirdilar. shuningdek, toshkent davlat konservatoriyasi dosenti a.xliviyev ham "doyra uchun etyudlar" to’plamini yaratgan edi. sam.du. musiqa fakulteti dosenti ya.haqqulov "doyra uchun pyesalar" to’plami yaratganlar. a.rasulov nomidagi sam. dsbyu katta o’qituvchisi asliddin sirojev "doyra uchun pyesalar» yaratdilar, a.ashrafxo’jayev "doyra sinfi bo’yicha xrestomatiya yozganlar". …

di. ketma-ket kelgan ikkita qisqa tovush "bakko" yoki «bakka» (tak-tak) yoki (bak-bak) "taka" deb yuritiladi. ilgarilari bum (gup) 1ta chorak notaga teng bo’lgan. bak (tak) ham 1ta chorak nota hisoblangan. bak-bak (tak-tak) 2 ta-choraktalik notaga teng. bakka (taka) esa 2 ta 8 talik notaga teng. agar taktlar o’rtasida pauza kelsa "ist" so’zi qo’llanilgan. masalan: bakka bum bak ist baka bak. 30 yillardan so’ng doyra usullari, ya’ni "bum" chiziq ostiga "bak" esa chiziq ustiga yozilib, ijro etiladigan bo’ldi. bu doyra usullarini a.eyxgorn, v.leysok, n.mironov, v.uspenskiylar bir nota chiziq oralig’ida nota yo’lida yozganlar. doyrani tovush balandligi noaniq, ya’ni uning terisi qanday tortilganiga qarab sado beradi, aniq bir nota, ya’ni tovush, ovoz bir xil chiqmaydi. bum bilan bak oralig’i kvarta intervaliga yaqinroq. ijro har xil usul bilan kelishi, barmoqlar harakatida tovushlar o’zgarishiga olib keladi. doyra ijrosi, o’ng qo’l bilan chap qo’l harakatiga bog’liq, doyrani qaysi yeriga, gardish o’rtasiga yo chetiga yoki bo’lmasa gardishdan …

dilmurod, elmurod, xolmurod islomovlar, rahmatullo samadov, abbos qosimov va boshqalar. nog’ora nog’ora-urib chalinadigan o’zbek xalq musiqa asbobi hisoblanadi. halq cholg’ularining paydo bo’lish tarixi esa eramizdan avvalgi ii ming yillikda dunyoga kelgan, deb taxmin qilinadi. musiqachilikda dastlab urma zarbli cholg’u asboblarn paydo bo’lgan. chunki eng qadimgi mehnat qo’shiqlari, shuningdek, ovga chiqishlar ritmik tuzilishi bilan bevosita bog’liq bo’lgan. nog’oraga o’xshash cholg’ular bilan shovqinli cholg’ular ham o’sha paytda paydo bo’lgan. xv-xvii asr yozma yodgorliklari, tasvrfiy san’atda va adabiy merosimizda ildizlari uzoq o’tmishga borib taqaluvchi musiqa cholg’ularining asosiy tiplarini barqarorligini tasdiqlovchi boy manba berilgan. ikki guruhga bo’lingan cholg’u ansambli mavjudligi ko’rsatilgan. birinchi doyra va nay jo’rligida, ansambl (xonaki tipdan) ikkinchi damli va urma zarbli cholg’ular (karnay, surnay, bo’laman, doyra, nog’ora) ansambli. ansamblning ikkinchi tipi ko’proq harbiy orkestr sifatida foydalanilgan. buni quyidagi satrlar tasvirlaydi: "karnay va nog’oralar chalindi, saf tortgan sipohlar bir ovozda uch karra harbiy xitobni takrorlaydilar". (boburnoma toshkent., 1948 yil 100 bet) nog’oraning …

rada asosan ikkita tovush (bak va bum) bulganligi uchun, buning notalari bir chiziqda quyidagiga yoziladi. chiziq tagidagi notalar bum, ustidagi notalar esa bak tovushini bildiradi. nog’ora o’zbekistondan tashqari tojikiston, qirg’iziston va halqlarda ham qo’llaniladi. surnay chalganda usulni nog’ora bilan saqlaydilar. nog’ora usullaridan biri "shodyona" usulidir. safoyil. safoyil- musiqa asbobi xitoy, uyg’ur xalš cholg’u asbob sifatida keng tarqalgan musiqa cholg’usidir. safoyil cholg’usining ko’pincha raqsona, marshona kuylarda uchratish mumkin. uyg’ur xalq raqslarida ham keng qo’llaniladigan musiqa cholg’usi hisoblanadn. o’zbekiston va tojikistonda bu cholg’u asbobi keng qo’llanilib kelmoqda. safoyil musiqa asbobi, tuzilishidan shiqildoqli urma zarbli cholg’u asbobi guruhiga kiradi. safoyil ikki bo’lak kattiq yog’och kaltakchasidan iborat bo’lib, bu kaltakcha mayda temir halqachalar taqilgan katta temir xalqachaga o’rnashtiriladi. safoyilni silkitib yelkaga urib shovqinli, turli xil murakkab tovush chiqarishadi. ikkita kaltakchasini uzunligi 400 mm ni tashkil etadi. safoyil cholg’uchisi yelkaga urib va havoda tebratib har xil kerakli usullarni chiqaradi. "soqiynoma" va "qashqarcha" kuylarida ham safoyil …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "urma zarbli musiqa cholg’u asboblari guruhi"

1481462352_66529.doc urma zarbli musiqa cholg’u asboblari guruhi reja: 1. doyraning tuzilishi 2. nog’ora 3. nog’oraning tuzilishi 4. safoyil. 5. qayroq 6. chang 7. changning tuzilishi doira xalq cholg’u asboblarinnng paydo bo’lish tarixi uzoq o’tmishga borib taqaladi. musiqachilikda dastlab urma zarbli cholg’ular paydo bo’lgan. bular nog’ora, chindovul, childirma, dovul va doyralardir. qadim zamonlardan to hozirgi davrimizgacha bizga yetib kelgan doyra cholg’u asbobi o’zgarmagan holda saqlanib kelmoqda. musiqa sohasida, o’rta osiyo va sharq xalqlari qatori, o’zbek usullari, ya’ni ritmik yo’llari va ularning rivojlanish usullari alohida o’rin egallaydi. usullar qoida bo’yicha urib chalinadigan musiqa asboblari ijrosida qo’llaniladi. eng ko’p tarqalgan urma zarbli musiqa asboblaridan, o’zbek...

DOC format, 512.0 KB. To download "urma zarbli musiqa cholg’u asboblari guruhi", click the Telegram button on the left.

Tags: urma zarbli musiqa cholg’u asbo… DOC Free download Telegram