torli-mizrobli musiqa asboblar guruhi

DOC 16 pages 162.5 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 162.5 KB

File type DOC

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

1481462489_66531.doc torli-mizrobli musiqa asboblar guruhi reja: 1. ud 2. udning tuzilishi 3. udning sozlanishi 4. rubob 5. rubobning sozlanishi 6. afg’on rubobi 7. tanbur 8. tanburning yasalishi va sozlanishi 9. dutor 10. dutorning yasalishi 11. dutor prima 12. dutor sekunda 13. dutor-bas 14. dutor-kontrabas 15. qonun 16. qonunning tuzilishi ud ud juda qadimiy musiqa asbobidir. uning bizga ma’lum bo’lgan dastlabki shakli ayritomdan topilgan. eramizning birinchi asrlariga oid ajoyib madaniyat yodgorligida o’z aksini topgan. ud arabcha so’z bo’lib, uning lug’aviy ma’nosi turlichadir. u birinchidan, yog’ochi qora tusli daraxatning nomidir. ud dastlab shu daraxtdan yasalgan bo’lishi kerak. ikkinchidan, ud iborasi bayram, to’y-tomosha, xursandchilikni ifodalaydigan «iyd» iborasining ma’lum shaklidir. bu o’rinda xushchaqchaqlik kayfiyatni bag’ishlovchi soz ma’nosida ham kelishi mumkin. udning dastlabki nomi «barbad» bo’lganligini ba’zi manbalarda ko’rsatib o’tiladi. barbad ikki so’zdan iborat bo’lib bar-qomat, bad-o’rdak ma’nolarda keladi. barbad qorni katta va dastasi kalta musiqasi asbobidir. unga o’rdak qomatiga o’xshagani uchun barbad nomi berilganmish. …

2 / 16

imlar ijodlarining bir qancha mavzularini musiqa faniga bag’ishlaganlar. bizning davrimizga kelib, hozirda ud cholg’usi kavkaz xalqlarida, arablarda, eron, turk va boshqa xalqlarda iste’moldan chiqmagan holda qo’llanilib kelinmoqda. yaqin yillar davomida o’zbek va tojik xalqlari orasida ham sozandalarda qiziqish uyg’ondi, qolaversa, respublikamiz musiqa san’atining jonkuyarlari tashabbusi bilan ud cholg’usini mukammalroq o’rganib ya’ni, xalqimizning qadimiy musiqa asboblari qatoriga qo’shishdek xayrli ishlar olib borilmoqda. yuqorida aytib o’tganimizdek, buyuk olimlar, mumtoz adabiyotimizning ulkan shoirlari, musiqa san’atini chuqur tahlil qilgan holda, inson salomatligi-yu ruhiga, tarbiyasiga ijobiy ta’sir ko’rsatishi, qolaversa, inson hayoti go’zalligini ajralmas bo’lagi va ramzi, deb o’qtirganlar. qadimiy udlar, avvalo ikki torli bo’lib, ular «zir» va «bam» deb nomlangan. bam-pastdagi, zir-yuqoridagi ingichka tor. keyinchalik uch-to’rt torli bo’lgan. al-forobiy esa unga beshinchi torni o’rnatgan. ana shundan buyon ud cholg’usining asosiy torlari beshta juft tordan iborat. oltinchi tori (bitta tordan iborat) esa ayrim kuylar ijro etilganda qo’shib chalinadi. qadimda udning torlari ipakdan ishlanganligi ayrim musiqa risolalaridan …

3 / 16

bosh qismi bilan dasta tutashgan yerda shayton xarrak joylashgan. u ochiq torlarni tayanchi hisoblanadi. udning ishchi qismi ana shu yerdan boshlanadi. udning sozlanishi san’atshunos olimlar va musiqa nazariyotchilarning ilmiy risolalariga qaraganda ud sozining birinchi, ikkinchi, uchinchi, to’rtinchi juft torlari oralig’ining sozlanishi sof kvartadir. faqat eng pastki torlari ya’ni to’rtinchi bilan beshinchi va beshinchi bilan oltinchi torlarining oralig’i katta sekunda intervalida sozlangan. oltinchi tor «sol» kichik oktava, beshinchi «lya» kichik oktava, to’rtinchi «si» kichik oktava, uchinchi «mi» birinchi oktava, ikkinchi «lya» birinchi oktava, birinchisi «re» ikkinchi oktava. udning umumiy ijrochilikdagi imkoniyati keng bo’lishiga qaramasdan, bizning an’anaviy ijrochilikdagi uslubimizga har bir pardasidan kuy jumlasini boshlaverish to’g’ri kelmasligi, amaliy o’zlashtirishimizda o’z ifodasini topdi. ana shu imkoniyatlarni va ko’pgina maqom kuylarimizning diapozon jihatidan kengligini inobatga olgan holda, ud soziga biroz o’zgartirish kiritdik. ud torlarning yuqoridan birinchi, ikkinchi, uchinchi, to’rtinchi juft torlar oralig’idagi sozini saqlagan holda, to’rtinchi bilan beshinchi tor oralig’ini sof kvartaga, beshinchi bilan …

4 / 16

lab, barcha o’zbek musiqa cholg’ularimiz qatori rubob ham takomillashtirilib, xromatik tovushqatorga ega bo’ldi. bu esa butun dunyo xalqlari musiqa asarlarini, shuningdek g’arbiy ovropa klassik asarlarini ham ijro etish imkoniyatini berdi. o’z rubobi bilan xalq hurmatiga sazovor bo’lgan marhum sozandalarimizdan: muhammadjon mirzayev, ergash shukrullayev, abbos bahromov, nusrat inoqovlardir. ular ijro etgan kuylardan bahramand bo’lib turish shu sinfda tahsil ko’rayotgan har bir bo’lg’usi rubobchining eng asosiy burchi hisoblanadi. hozirgi kunda ijro etib kelayotgan rubobchilar: qobil usmonov, tohir rajabov, rahmatjon tursunov, husan nabiyev, anvar inoqov, rifatilla qosimov, rustam karimov, ari boboxonov, olimboy rahmonov, ravshan hamroqulovlardir. rubobning sozlanishi rubobning kosasiga asosan baliq terisi ba’zi hollarda buzoqning yurak terisi ham qoplanadi. rubob notasi yozilishidan ko’ra bir oktava past sozlanadi (ovoz beradi). rubob besh tordan iborat. uning birinchi tori juft bo’lib, fortepianoning yoki changning birinchi oktavadagi lya pardasiga va ikkinchi tori ham juft bo’lib, mi pardasiga, oxirgi ichakdan eshilgan yo’g’on tori bitta bo’lib, u chalinadigan kuyining …

5 / 16

gan. ushbu afg’on rubobi cholg’usi to’g’risida musiqashunos olim al-forobiy, darvish ali o’zlarining risolalarida ta’riflab o’tganlar. afg’on rubobining mayin tovushi xuddi ud cholg’u asbobining tovushiga o’xshaydi, shakli esa boshqacharoq. o’zbekistonda ushbu cholg’u asbobini afg’on rubobi deb yuritiladi. bu cholg’u asbobi o’ziga xos shaklga ega bo’lib, chertib chalinadigan torli-mizrobli cholg’ular guruhiga kiradi. ushbu cholg’uning yasalishiga kelsak, usti teri bilan qoplangan katta va chuqur o’yma kosasining toraytirilgan yon tomonlaridan yuqori qismiga yupqa qopqoq yelimlangandir. odatda korpus bilan bir butun yo’niladigan yo’g’on dastasida ichakdan atigi to’rt parda bog’langan bo’lib, qolganlarining yog’och qopqog’i ustiga cho’p qalamchalar yopishtiriladi. odatda afg’on rubob beshta chalinadigan asosiy pay tor (shu jumladan, unison sozlanadigan 1-2-juft va 3-4 juft torlar) hamda yon quloq (go’shak) larga tortiladigan 10-11 ta aks sado beruvchi sim torlarga ega bo’lib, asosiy kuychan torlar o’zaro kvartaga sozlanadi. aks sado beruvchi simlar esa, pog’onama-pog’ona ko’tariluvchi sekundalarni tashkil etadi. afg’on rubobining diapozoni ikki oktava bo’lganiga qaramay, deyarli professional xalq …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "torli-mizrobli musiqa asboblar guruhi"

1481462489_66531.doc torli-mizrobli musiqa asboblar guruhi reja: 1. ud 2. udning tuzilishi 3. udning sozlanishi 4. rubob 5. rubobning sozlanishi 6. afg’on rubobi 7. tanbur 8. tanburning yasalishi va sozlanishi 9. dutor 10. dutorning yasalishi 11. dutor prima 12. dutor sekunda 13. dutor-bas 14. dutor-kontrabas 15. qonun 16. qonunning tuzilishi ud ud juda qadimiy musiqa asbobidir. uning bizga ma’lum bo’lgan dastlabki shakli ayritomdan topilgan. eramizning birinchi asrlariga oid ajoyib madaniyat yodgorligida o’z aksini topgan. ud arabcha so’z bo’lib, uning lug’aviy ma’nosi turlichadir. u birinchidan, yog’ochi qora tusli daraxatning nomidir. ud dastlab shu daraxtdan yasalgan bo’lishi kerak. ikkinchidan, ud iborasi bayram, to’y-tomosha, xursandchilikni ifodalaydigan «iyd» iborasining ma’lum sha...

This file contains 16 pages in DOC format (162.5 KB). To download "torli-mizrobli musiqa asboblar guruhi", click the Telegram button on the left.

Tags: torli-mizrobli musiqa asboblar … DOC 16 pages Free download Telegram