puflab chalinadigan musiqa cholg’u asboblari

DOC 41,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1481462530_66532.doc puflab chalinadigan musiqa cholg’u asboblari reja: 1. nay 2. surnay 3. surnayning tuzilishi 4. qo’shnay 5. qo’shnayning tuzilishi 6. karnay 7. balabon. nay o’zbek halq cholg’u asboblaridan yana biri naydir. nay asbobining paydo bo’lishi ham qadim o’tmishga borib taqaladi. qadimgi sharq madaniyati quchog’ida o’zbek halq cholg’ulari shakllandi. ular ko’p asrli taraqqiyot davomida, o’ziga xos xususityalarini, tovush tusini saqlab qoldi. tuzilishlari o’zgarmagan holda nay, surnay, karnay, bo’lamon va boshqa puflab chalinadigan musiqa asboblari an’anaviy shakllarda bizgacha yetib keldi. nay cholg’usi nafaqat o’zbekiston va tojikistonda, balki buryati, mangoliya respublikasi, xitoyda ham keng tarqalgan. bu cholg’u turli mamlakatlarda turlicha nomlanadi. masalan: o’zbekiston va tojikitonda nay, buryat va mangoliyada limba, xitoyda li deb yuritiladi. nay musiqa asbobi yakka cholg’u, ansambl va orkestrlarda chalinadi. ovoz hajmi kengligidan, xalq kuylarida, maqomlarda, ansamblda ko’proq yetakchi vazifasini bajaradi. tuzilishiga ko’ra barmoqlar bilan berkitiladigan olti teshikcha, diotonik tovushqatorga ega bo’lib, umumiy ovoz hajmi birinchi oktava lya dan to’rtinchi …

o’ngi yillarda nayni kichraytirilib ishlangan turi qo’llanila boshladikim, bu kichik nay «nay pikkola» deb ataladi. nayning ovozi juda yoqimli. bu asbob ikki holatda, ya’ni o’tirib va tik turgan holatda ijro etiladi. nay fortepianoning yoki chang asbobining lya notasiga sozlanadi. nay asbobida o’zining mohirona ijrosi bilan shinavandalar qalbidan chuqur o’rin olgan marhum ijrochilar: abduqodir ismoilov, saidjon kalonov, dadaali soatqulov, jamil kamolov, isoq qodirov, mahmud muhamedov, rabbim hamdamov, yusufjon dadajonov, uzoq mahmudov va yashin haqqulovlar. nay chalish sabog’ini olayotgan har bir yosh talabalarimiz yuqorida nomlari tilga olingan ustozlar hayotini va ular ijro etgan dilrabo ohanglardan bahramand bo’lishlari lozim. hozirgi kunda xizmat qilib kelayotgan mashhur naychilar: mirza toyirov, halimjon jo’rayev, shukrullo ahmadjonov, ahmadjon sobirov, abdulahad ergashev, ilhomjon javdotov, halimjon sharipov, mansur jomurodov va boshqalar. surnay surnayning paydo bo’lishi ham eramizdan oldingi asrlarga borib taqaladi. ix asr oxirida samoniylar mahalliy feodal sulolasi o’rta osiyoni katta qismini birlashtirishga erishdi. davlatning poytaxti buxoro yirik madaniy markazga …

gan. xix asrning ikkinchi yarmida avgust fedorovich eyxgorn (1844 yil tug’ilgan) o’zbek halq cholg’ularini to’plagan, muallif surnayni qamish puflagichli qadimiy cholg’u, qo’shnayni qo’sh qamishli cholg’uga o’xshatgan. bunday qo’shnay, surnaylarga ham o’zbeklar, qo’shiqqa mohirona jo’r bo’lganidek, jo’r bo’lishgan. to’rt damli va urma cholg’udan ya’ni karnay, surnay, doira, nog’oralardan tuzilgan ansambllar toshkent, qo’qon, farg’ona, andijon, buxoro, xorazm va o’zbekistonnnng boshqa shaharlarida turmushga keng qo’llanilgan. ular, ya’ni surnaychilar halqning ijtimoiy hayotida, umumhalq, an’anaviy bayramlarda va oilaviy hayotda faol ishtirok etib kelmoqdalar. ayni paytda yakka cholg’u asbobi-surnayning imkoniyatlarini hisobga olib, maxsus ijrochilik dasturlari ("surnay irog’i", "surnay dugohi", "surnay qalandariy", “surnay navosi”, "shodiyona" “miskin") kabi o’zbek xalq kuylari anchagina o’rin olgan. mashhur karnay-surnaychilardan qo’qonda qo’shnay va surnaychi ashurali mahram, ahmadjon umurzoqov, xudoyberdi surnay xorazmdan bo’lganlar. 1927 yilga kelib surnaychilar soni anchaga ortdi. xx asrning ikkinchi yarmiga kelib, o’zbek halq cholg’ularida ijrochilikning rivojlanishi bilan bir qatorda halq cholg’ulariga ham qiziqish kuchaydi. shunga qaramay surnay sinfini takomillashtirish …

bo’lish tarixi ham uzoq o’tmishga borib taqaladi. qo’shnayning ilk namunalari to’g’risida al-forobiy o’zining musiqiy risolasida ta’riflab o’tgan. qo’shnay iborasi, fors tilidan olingan bo’lib, qo’sh-juft yoki ikki nay degan ma’noni bildiradi. qo’shnay musiqa cholg’usini yakka tartibda, ansambl jo’rligida va orkestr jo’rligida ijro etadilar. xix asr boshlarida o’zbek xalq cholg’u ansambllari tarkibiga g’ijjak, tanbur, dutor, chang, rubob, nay, qo’shnay, va doyralar kiritilgan. 1926 yilda tuzilgan 21 ijrochidan iborat bo’lgan truppani atoqli davlat arbobi muhiddin qoriyoqubov tuzgan va bevosita unga rahbarlik qilgan. truppada ahmadjon umurzoqov qo’shnay chalgan. qo’shnayda xromatik tovush qatordan foydalanish va muayyan diapozonni aniqlash imkonini beradigan aplikatura ishlab chiqilishi bilan konservatoriyada qo’shnay ixtisosligi bo’yicha ta’lim berish zarurati tug’ildi. toshkent davlat konservatoriyasida 1948 yil qo’shnay sinfi ochilgan bo’lib, uning ilk bor bitiruvchilari n.nig’matov va k.odilovlar bo’lganlar. 1970 yildan boshlab qo’shnay sinfini avval a.odilov (changchi) boshqardi, endilikda esa m.toyirov (naychi) boshqarib kelmoqda. qo’shnayning tuzilishi qo’shnayning tuzilishiga kelsak: ikki qamish naychadan iborat bo’lib, ularga …

ikkinchi respublika maqom ijrochilari konkursining sovrundori birinchi mukofot), bahrom sobirov (1945 yil tug’ilgan «bahor» ansamblining sozandasi) yo’ldosh tojiyev (1960 yil) urgenchda o’qituvchi va boshqalar. karnay karnay-qadimiy damli ya’ni puflab chalinadigan musiqa cholg’ular guruhiga kiradi. karnayning tuzilishi asosan ikki, uch bo’lakdan iborat bo’ladi. uzunligi esa ikki metrdan ortiqroq, puflab chalinadigan qismi oxirida mayda teshikcha bor. karnay cholg’u ijrosida tovushlar sekunda intervaliga o’xshaydi va ikki xil intervaldan hosil bo’lgan tuvushlar chiqadi. karnayda asosiy tovushdan yuqori sof kvinta yoki kichik septima intervali chalinadi. karnay ijrosi asosan bayramlarda, tantanali marosimlar, sayillarda, to’y-hashamlarda, surnay va nog’ora ba’zan esa doyra jo’rligida chalinadi. karnayning ovozi juda baland bo’ladi, shu sababli bo’lsa kerak, «navro’z» bayramlari va har xil mavsumiy sayillarda xalqni yig’ilishlarga chorlaydi. karnay musiqa asbobida kuy ijro etadigan sozanda «karnaychi» deb yuritiladi. balabon. bo’laman balabon, bolaman-qadimiy o’zbek halq cholg’u asboblaridan hisoblanadi. ushbu cholg’uning ham paydo bo’lish tarixi uzoq qadimiy davrlarga borib taqaladi. o’rta osiyoning qadimiy xorazm vohasida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "puflab chalinadigan musiqa cholg’u asboblari"

1481462530_66532.doc puflab chalinadigan musiqa cholg’u asboblari reja: 1. nay 2. surnay 3. surnayning tuzilishi 4. qo’shnay 5. qo’shnayning tuzilishi 6. karnay 7. balabon. nay o’zbek halq cholg’u asboblaridan yana biri naydir. nay asbobining paydo bo’lishi ham qadim o’tmishga borib taqaladi. qadimgi sharq madaniyati quchog’ida o’zbek halq cholg’ulari shakllandi. ular ko’p asrli taraqqiyot davomida, o’ziga xos xususityalarini, tovush tusini saqlab qoldi. tuzilishlari o’zgarmagan holda nay, surnay, karnay, bo’lamon va boshqa puflab chalinadigan musiqa asboblari an’anaviy shakllarda bizgacha yetib keldi. nay cholg’usi nafaqat o’zbekiston va tojikistonda, balki buryati, mangoliya respublikasi, xitoyda ham keng tarqalgan. bu cholg’u turli mamlakatlarda turlicha nomlanadi. masalan: o’zbekiston ...

Формат DOC, 41,5 КБ. Чтобы скачать "puflab chalinadigan musiqa cholg’u asboblari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: puflab chalinadigan musiqa chol… DOC Бесплатная загрузка Telegram