туркий адабиётларни даврлаштириш масаласига доир

DOCX 27,4 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1497257725_68494.docx туркий адабиётларни даврлаштириш масаласига доир (халқаро туркология конгрессидаги нутқ) адабиётни даврлаштириш муҳим назарий-амалий аҳамиятга эга эканлиги ҳаммамизга маълум. шу жумладан, туркий адабиётларни ҳам. гап шундаки, ҳар қандай даврлаштириш ўша адабиётнинг тарихий тараққиёт босқичларини белгиламокдир. тараққиёт босқичларини белгиламоқ эса, хос жиҳатларини аниқламоқдир. булар эса, ўз навбатида, уни ўрганиш ва ўргатишнинг асосий омилларини ташкил қилади. шу жиҳатдан олиб караганда, туркий адабиётларнинг босиб ўтган йўли ғоят сермазмун ва бениҳоя ибратлидир. иккинчи томондан эса, бугун туркшуносликнинг, шу жумладан, адабиётларимизнинг тарихи ва тақдирини биргалашиб ўрганишга жуда катта эҳтиёж бор. эҳтиёж билан бирга жуда катта имконият ҳам бор. негаки, бизни биргина тил эмас, дил эмас, динэътиқодгина эмас, бутун кечмиш, муштарак тарих, бахтлар-бахтсизликлар боғлаб келади. орзулар ва армонлар бирлиги боғлаб келади. ниҳоят, ҳамкорлик учун яна бир омил бор. бу — ҳаммамиз-даги буюк истакдир. бизни бугун бу ерга йиққан нарса ҳам мана шу. аввало, тарихи узоқ асрларга бориб тақаладиган туркий халқлар адабиётини, бугун айрим ҳамкасабаларимиз риоя этаётганлари …
2
осабат билан айрим қардош ҳамкаса-баларимизнинг бу масалани қандай ёритишларини кўздан кечирдим. академик ориф дадашзода 1979 йидда москвада нашр этган «азербайджанская литература» китобида мазкур адабиётни шундай даврлаштиради: халқ оғзаки ижоди, xi-xii асрлар адабиёти, xiii—xiv асрлар адабиёти, xvii-xviii асрлар адабиёти, xix аср адабиёти, xx аср адабиёти, совет даври адабиёти. профессор x. короглининг «туркменская литература» (москва, 1972) китобида бу ада-биёт асосан уч даврга бўлинади: 1) xiii асргача бўлган адабиёт; 2) xiii—xix асрлар адабиёти; 3) совет даври адабиёти. xx асрнинг 80-йиллари ўрталарида чоп этилган 6 жилдлик «татар адабиёти тарихи»да даврнинг ижтимоийсиёсий, этник белгиларини умумлаштиришга мойиллик сезилади. масалан, татар ҳамкасабаларимиз ёзма адабиётнинг илк даври ix—xiii асрларни «булғор даври» деб атайдилар ва қул алининг «киссаи юсуф»ини шу давр адабиёти маҳсули сифатида ўрганадилар. бошқирд дўстла-римизда бу деярли тамойил(тенденция) ҳолида кўринади. чунончи, 90-йилларнинг бошида чиққан «бошқирд адабиёти тарихи»нинг 6 жилдлигида адабий тарих асосан уч даврга бўлинади: 1) булғор даври (xi—xiii асрлар); 2) кипчоқ даври (xiii—xiv асрлар); 3) русия …
3
тасаввуф обзори ва юсуф хос ҳожиб, махмуд кошғарий, аҳмад югнакий, аҳмад яссавий, низомий ганжавий жой олди. «xii— xiv асрлар»га юнус эмро, қози бурҳониддин, кодекус куманикус, носириддин рабғузий, насимий, сайфи саройи киритидди. «xv аср» алишер навоий, қайғусиз абдол, сулаймон чалабий, асан қайғи ижодидан ташкил топди. «xvi асрга» фузулий, байрамхон, шоҳ исмоил ҳатоий, бобур киритилди. «xvii асрдан» нобий, қорачаўғлон, машраб, авлиё чалабий, абулғози жой олдилар. «xviii аср» махтумқули, бухор жиров, воқиф, андалиб, ҳувайдо, қурбонали маърупий асри деб келишилди. «xix асрга» дадалўғлу, молда ниёз, жамбул, тўхтағул, огаҳий, нодира, номиқ камол, тавфиқ фикрат, мирзо фатҳали охундзода, исмоилбек гаспрали, юсуф оқчура, абай, камина, мулла напас, сейидий киритилди. «xx аср адабиёти» мамлакатлар принципи билан ҳал қилинди. чунончи, озарбойжондан а. собир, ж. мамадқулизода, ҳусайн жовид, самад вурғун, м. ҳ. шаҳриёр, б. ваҳобзода ижоди олинди. қозоғистондан шокарим, мағжон, м. авезов, ў. сулаймон танланди. қирғизистондан б. алиқулов, қ. тинистиули, а. тўқомбоев, а. усмонов, ч. айтматов ижоди олинди. ўзбекистондан а. …
4
мадиларми? алишер навоийнинг агар бир қавм, гар юз, йўқса мингдир, муайян турк улуси худ менингдур. олибмен тахти фармонимға осон, черик чекмай хитодин то хуросон, — деган сатрлари адабиетларимизнинг ҳамкорлигига, адабий тилнинг буюк бирлаштирувчилик ролига далил эмасми? лекин, очиғини антганда, умумтурк адабиётини яхлит бир жилд остида тўплаш ғоят қийин кечди. ўртада кечган кўп асрлик замон ва макон ихтилофлари, турли сиёсий тизимлар тазйиқи остида турли томонга сочилиб кетган қардошларимиз маънавий меросини бир ерга тўплашда ва, айниқса, яхлит умумий бир қараш асосида жойлаштириш ва баҳолашда талай мушкулотлар бор эди. шулардан энг жиддийси «мулк жанжали» эди. шу сабабли мумтоз адабиётимиз намояндаларининг қайси халққа мансублигини белгилашда баҳслар кўп бўлди. сирасини айтганда, бу баҳслар бугун пайдо бўлгани йўқ. кўпдан келади. масалан, биз бир вактлар қутбни етарли далил келтирмасдан қутб хоразмий деб тахаллус нисба билан эълон қилдик. менинг татаристонлик дўстим академик хатиб минигулов у ҳақца монография езди ва шоирни тахаллусидан келиб чиқиб, қутбдан - шимолдан, шу сабабли …
5
хаммед ал хорезми - узбек, и каждый из них как буд то получил соответствующую метрику. при чём, при этом делении между учёными то возникают, то утихают ожесточенные споры. и если история наших народов начинается с сакской эпохи и народы эти до определенного периода назывались тюрками, то наши великие предки и их научные и творческие наследия являются общими для народов средней азии и казахстана. поскольку предки наши жили в общем доме, говорили и писали на одном языке, то почему мы сейчас делаем из этого проблему на пустом месте? почему никто из нас не скажет, что пришло время это богатое и сложное наследие тщательно, всем вместе изучать, систематизировать, не растаскивать по разным углам, а собрать все в единое место, разработать канонические тексты этих трудов, опубликовать их как общее наследие всех тюркских народов и внести их в нашу же общую историю как составную часть! или это следствие прошлой имперской политики «разделяй и властвуй», …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "туркий адабиётларни даврлаштириш масаласига доир"

1497257725_68494.docx туркий адабиётларни даврлаштириш масаласига доир (халқаро туркология конгрессидаги нутқ) адабиётни даврлаштириш муҳим назарий-амалий аҳамиятга эга эканлиги ҳаммамизга маълум. шу жумладан, туркий адабиётларни ҳам. гап шундаки, ҳар қандай даврлаштириш ўша адабиётнинг тарихий тараққиёт босқичларини белгиламокдир. тараққиёт босқичларини белгиламоқ эса, хос жиҳатларини аниқламоқдир. булар эса, ўз навбатида, уни ўрганиш ва ўргатишнинг асосий омилларини ташкил қилади. шу жиҳатдан олиб караганда, туркий адабиётларнинг босиб ўтган йўли ғоят сермазмун ва бениҳоя ибратлидир. иккинчи томондан эса, бугун туркшуносликнинг, шу жумладан, адабиётларимизнинг тарихи ва тақдирини биргалашиб ўрганишга жуда катта эҳтиёж бор. эҳтиёж билан бирга жуда катта имконият ҳам бор. негаки, бизни бир...

Формат DOCX, 27,4 КБ. Чтобы скачать "туркий адабиётларни даврлаштириш масаласига доир", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: туркий адабиётларни даврлаштири… DOCX Бесплатная загрузка Telegram