adabiyot qoidalari (x.umurov)

PDF 236 pages 11.5 MB Free download

236 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 11.5 MB

File type PDF

Pages 236

Updated May 2026

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 236

k ir ish birinchibob adabiyotshunoslik - so‘z san’ati haqidagi ilm adabiyotshunoslik - fan tayanch tushunchalar pilologiya fani va uning sohalari. adabiyot. adabiyotshunoslik. adabiyotshunoslik metodi va metodologiyasi. adabiyotshunoslikning predmeti.* adabiyotshunoslik — fflologiya (grek. „phileo“ — sevaman va „lo gos'' — sop), ya’ni so'zshunoslik fanining katta bir sohasidir. uning ikkinchi sohasi fflshunoslik yoki lingvistika (lot. „lingua" — til)dir. ikkalasi ham o'ziga xos tarzda so'zshunoslikning tabiatini o'rganadi. adabiyotshunoslik — jahon adabiyoti durdonalarini o'rganish asosida badiiy adabiyotning qonun-doidalari, sir-u asrorlarini kashf dish bilan shug'ullansa, tilshunoslik — tilning grammatik qurilishi (morfologik va sintaksis)ni, ya’ni so'z shakllarini, ulaming hosil bo'lish yo'uarini, so'zlarning morfema tarkibini, so'z turkumlarini; su'/larning birikish yo'uarini, gapning tuzilishi va turlarini, gap bo'laklarini o'rganadi. birgina jumla bilan aytsak, adabiyotshunos lik — so'z san’atini, tilshunoslik — so'zning ma’nosini o'rganadi. bu fanlar doimiy aloqada bo'lib, hamisha bir-birlarining ka- moloti uchun xizmat qiladi. til va uning qonuniyatlari adabiyotning liig'ilishi va rivoji uchun qanchalik xizmat qilsa, adabiyotning po- …

2 / 236

ning, davrning badiiy, ilmiy, filosofik va boshqa asarlari majmui; opbek adabiyoti, antik adabiyot. ______________________________________________________ ^ ^ 2. san’atning so‘z, til vositasida badiiy obrazlar yaratuvchi so- hasi va shu sohada yaratugan asarlar majmui: she’r, proza, drama. 3. muayyan bir fan yoki soha, masalaga old kitoblar: siyosiy adabiyot, adabiyotshunoslikka oid kitoblar, terrorizmga qarshi kurashga baglshlangan asarlar. ,,adabiyot“ atamasi keng ma’noda qo‘llanilganda yozilgan barcha asarlarni qamraydi va tor (professional, maxsus) ma’noda ishlatil- ganda faqatgina badiiy asar (romanlar, g‘azallar, dostonlar, balla- dalar, komediyalar kabi)larni ko‘zda tutadi. ,,adabiyotshunosiik“ atamasi ,,adabiyot“ so‘ziga fors-tojikcha ,,shinohtan“ (bilish, tayin etish) fe ’lining va o ‘zbekcha -lik qo'shimcliasining qo‘shiluvidan yasalgan. ,,shinohtan“ singarmo- nizmga uchrab, ,,shunos“ shakliga kelib qolgan va u o‘zbek tilida ,,biluvchi“ , ,,o‘rganuvchi“ ma’nolarida ishlatiladi. bundan ko‘rinadiki, adabiyotshunoslikning o ‘rganish man- bayi, asosi - badiiy asarlar majmuidir. albatta, badiiy asarlar tabiatini o ‘rganish, o‘z navbatida, ijodiy jarayon qonuniyatlarini, adabiy muhit va sharoit xususiyatlarini, yozuvchi—obraz—kitob- xon muammolarini ham ohganishni …

3 / 236

7)ning vazifasiga kiradi. demak, bu muay yan muammoni o‘z predmeti, materiali vositasida tadqiq qilish yo‘lidir. metodologiya esa metod haqidagi ilm, metod nazariyasidir.' fan rivojini ta’minlovchi umumiy mezonlar ta’rifidir, ularning asosiy prinsiplari, ustuvor qoidalarini qamragan ilmiy tusluinchalardir. shunga binoan, adabiyotshunoslik doimo quyidagi asosiy muam- molarga javob izlagan: nega har bir xalqning, bar bir davrning ada- biyoti mavjud? u shu xalq hayotiga va ayni paytda, jalion xalqlariga qanchalikta’sir ko‘rsatgan? uning xususiyatlari, yuzaga kelisli sabab- lari, falsafasi nimada? nega har bir xalqning adabiyoti taraqqiyoti ' vvedenie v literaturovedenie, moskva, „visshaya shkola“ , 1988, 14- bet. 4 4 -------------- ---------------------------------------------------------------------- liar bir davrda o‘ziga xos bo‘ladi? davrlar adabiyotining farqli xu- susiyatlaii, mohiyati nimada? nega u tarixan o‘zgaradi va yangilik tomon rivojlanadi, nega aynan shunday?... adabiy rivojlanishning milliy-tarixiy, ijtimoiy-siyosiy, hayot va mafkura (g‘oya)lar bilan bogdiqligini yaxlit tushuntirish uchun jamiyatning tarixiy rivojla- nisliini asosli tushuntiruvchi nazariyaga tayanish talab etiladi. bu nazariyamilliy istiqlol mafkurasidir. u ,,o‘z mohiyatiga …

4 / 236

„alpomish“dajismoniykamolot, marduk va vatan- parvarlikdir. „temur tuzuklari“da esa adolat va qudrat, birlik va ezgulik yaratish kabi xislatlar bosh o‘lchov sanalgan... milliy istiqlol mafkurasi — milliy o'zlikni va umumbashariy fazilatlarni aniq anglatadigan nurdir. 0 ‘zligini anglagan insongina haqiqiy inson hisoblanadi. mehr-muruwat, adolat, or-nomus, iroda va matonat, poklik va go‘zallikning qadr-qimmatiga yetadi. doimo faoliyatda, hushyorlikda, ogohlikda bo‘ladi. eng asosiysi insoniy- ligini yo‘qotmaydi. barcha insonlami o ‘ziga do‘st tutadi, ulug'laydi, e’zozlaydi. va shu orqali o ‘zi ham e’zozlanadi, ulugianadi. demak, adabiyotshunoslik metodologiyasi milliy istiqlol maf- kurasining umuminsoniy asoslarini ishlab chiqqan „milliy istiqlol g‘oyasi: asosiy tushuncha va tam oyillar“ga va prezidentimiz 1. a. karimov asarlariga tayanadi. shu asosda hayot va adabiyot taraqqiyotini asosli tushuntira oladi. adabiyotshunoslikning predmeti tarixiy-ijtimoiy sharoit va ijodiy muhit bilan aloqadotiikda olingan adabiy asarlar va ularni yaratish jarayonidir. u tarixiy-adabiy jarayonni chuqur o ‘rganish asosida so‘z san’atining qonuniyatlarini ochadi. barcha yozuvchi san’at- korlarning faoliyati va ular yaratgan poetik asarlarining badiiyligini tahlil …

5 / 236

rini o‘z predmeti nuqtayi nazaridan o‘rganadi va barchasi so‘z san’ati xususiyatlarini tekshirgani uchun bir-biri bilan uzviy aloqada bo‘ladi, ya’ni bir-birini toldiradi, boyitadi, bir-biriga yangilik be- radi, xulosalarini asoslaydi va tasdiqlaydi. natijada adabiyotshu noslik ilmi yaxlitlik kasb etadi. badiiy adabiyot ikki shakldan iborat: og‘zaki (xalq og‘zaki ijodi) adabiyot va yozma adabiyot. ikkalasi harn hayotni badiiy tasvirlash bilan shug‘ullanadi. yozuv paydo bolganiga qadar xalq og'zaki ijodi rivojlangan va u yozma adabiyotning yuzaga kelishiga asos bo‘lgan. yozma adabiyotning hammajanrlari ibtidosini, negizini xalq og‘zaki ijodida ko‘rish mumkin. folklor asarlarida xalq ruhi- yati, ko‘p asrlik ijtimoiy-siyosiy kurash tarixi o ‘z ifodasini top- gan. xalq hayotining ko‘zgusi, qomusi, solnomasi sifatida rang- barang boyligi bilan, o‘ta ta’sirchan va donolikka ohangap oddiyligi bilan hamon kishilarni maftun etadi. folklor (inglizcha so‘z bo‘lib, „xalq og'zaki ijodi“ ma’nosini beradijning o‘ziga xos tabiatini, poetik xususiyatini, yozma adabi yot bilan munosabatlarini oyganuvchi fan folklorshunoslik deb yuritiladi. 0 ‘zbek folklorshunosligida hodi zarif, muzayyana alavi- …

Want to read more?

Download all 236 pages for free via Telegram.

Download full file

About "adabiyot qoidalari (x.umurov)"

k ir ish birinchibob adabiyotshunoslik - so‘z san’ati haqidagi ilm adabiyotshunoslik - fan tayanch tushunchalar pilologiya fani va uning sohalari. adabiyot. adabiyotshunoslik. adabiyotshunoslik metodi va metodologiyasi. adabiyotshunoslikning predmeti.* adabiyotshunoslik — fflologiya (grek. „phileo“ — sevaman va „lo gos'' — sop), ya’ni so'zshunoslik fanining katta bir sohasidir. uning ikkinchi sohasi fflshunoslik yoki lingvistika (lot. „lingua" — til)dir. ikkalasi ham o'ziga xos tarzda so'zshunoslikning tabiatini o'rganadi. adabiyotshunoslik — jahon adabiyoti durdonalarini o'rganish asosida badiiy adabiyotning qonun-doidalari, sir-u asrorlarini kashf dish bilan shug'ullansa, tilshunoslik — tilning grammatik qurilishi (morfologik va sintaksis)ni, ya’ni so'z shakllarini, ulaming hosil bo'lis...

This file contains 236 pages in PDF format (11.5 MB). To download "adabiyot qoidalari (x.umurov)", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiyot qoidalari (x.umurov) PDF 236 pages Free download Telegram