4_yer_magnit_maydoni_kuchlanganligining_gorizontal_tashkil_etuvchisini

PDF 5 sahifa 313,9 KB Bepul yuklash

5 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 313,9 KB

Fayl turi PDF

Sahifalar 5

Yangilangan May 2026

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 5

laboratoriya ishi № 5 yer magnit maydoni kuchlanganligining gorizontal tashkil etuvchisini aniqlash kerakli asbob va jihozlar: tangens-bussol asbobi, o‘zgarmas tok manbai, milliampermetr, reostat, kalit va ulash simlari. ishning maqsadi: tokning magnit maydoni mavzusini tajribada o‘rganish. yer magnit maydonining asosiy miqdoriy xarakteristikalari bilan tanishish va tangens-bussol asbobi yordamida yer magnit maydoni kuchlanganlik vektorining gorizontal tashkil etuvchisini tajribada aniqlash. qisqacha nazariya: yerni ulkan magnit sifatida tasvavvur etish mumkin. yerning magnit qutblari uning geografik qutblariga yaqin joylashgan. yerning shimoliy geografik qutbiga yaqin joyda uning s janubiy magnit qutbi, janubiy geografik qutbiga yaqin joyda esa n shimoliy magnit qutbi joylashgan (1-rasm). yer magnetizmining tabiati hali yaxshi o‘rganilgan emas, u haqda bir necha gipotezalar mavjud. shulardan biriga ko‘ra, yerning magnit maydoni yer yadrosi sirti bo‘ylab aylanuvchan toklar bilan, qisman tog’ jinslarining magnitlanishi va radiatsion belbog’lardagi toklar bilan bog’langan. yerning magnit maydonini yerning markazida joylashgan dipolning magnit maydoniga o‘xshatish mumkin. yerning magnit maydoni ekvatorda gorizontal, magnit …

2 / 5

orizontal tekislik orasida  burchak magnit og’ish burchagi deb, yer sirtining muayyan nuqtadan o‘tuvchi geografik meridian bilan magnit meridiani orasidagi  burchak enkayish burchagi deb ataladi. yer magnit maydoni kuchlanganligining ng gorizontal tashkil etuvchisi, magnit og’ish va magnit enkayish burchaklari yer magnetizmining asosiy miqdoriy xarakteristikalari hisoblanadi. vertikal o‘q atrofida erkin aylana oladigan magnit strelka yer magnit maydonining gorizontal tashkil etuvchisi ta’sirida gorizontal tekislikda og’ishi mumkin. magnit strelkaning bu xususiyatidan tangens-bussol asbobida yer magnit maydoni kuchlanganligining gorizontal tashkil etuvchisini aniqlash maqsadida foydalaniladi. tangens-bussol kvadrat yoki aylana shaklida bir nechta yassi vertikal sim o‘ramlar – g’altakdan iborat bo‘lib, uning markazida gorizontal tekislikda kompas (burchak graduslarda ifodalangan shkalali magnit strelka) joylashgan. 2-rasmda bussolning yuqoridan ko‘rinishi sxematik tasvirlangan. bunda n, s yer magnit maydonining yo‘nalishi va o‘ramning gorizontal tekislikdagi kesimi, n1, s1 g’altak markaziga joylashtirilgan kompasning magnit strelkasi, ng - yer magnit maydon kuchlanganlik vektorining gorizontal tashkil etuvchisi, 0n  - g’altakdan o‘tayotgan tokni …

3 / 5

r magnit maydonining ng gorizontal tashkil etuvchisi; 2) g’altakdan o‘tayotgan tokning hosil qilgan n1 magnit maydonining ta’sir etishi bilan tushuntiriladi. ikkala maydon ta’sirida magnit strelka shunday muvozanat holatni egallaydiki, bunda strelkaning bo‘ylama o‘qi yo‘nalishi bilan ikkala maydonning qo‘shilishidan hosil bo‘lgan n natijaviy maydon yo‘nalishi ustma-ust tushadi. tokning magnit maydoni kuchlan-ganligi n vektor o‘ramlar tekisligiga tik yo‘nalgan. 2-rasmdan ko‘rinib turibdiki, gh h tg 1 (1) aylanma tokning o‘ramlar markazida hosil qilingan magnit maydon kuchlanganligi, bio-savar-laplas qonuniga ko‘ra r in h 2 1  (2) bu yerda i-o‘ramdan o‘tayotgan tok kuchi, n - o‘ramlar soni, r - o‘ram radiusi. (2) dan n1 ning qiymatini (1) ga keltirib qo‘ysak, u holda grh in tg 2  (3) (3) munosabatdan ikki maqsadda foydalaniladi. berilgan asbob uchun n, r va er sirtining berilgan joyi uchun n o‘zgarmas kattalikdir. binobarin,  - burchakni o‘lchab, o‘ramda oqayotgan i tok kuchini topish mumkin. bu o‘rinda asbob tangens-bussol deb …

4 / 5

ning yo‘nalishini o‘zgartirib strelkaning 2 og’ish burchagini yozib olinadi. 1 va 2 larning o‘rtacha arifmetik qiymatini 1 = (1 + 1)/2 formula yordamida hisoblanadi. 5. reostat jilgichini siljitib, tok kuchining turli i2, i3,..in qiymatlariga mos keluvchi  burchakning qiymatlarini aniq yozib olinadi (strelkaning daslabki vaziyatiga nisbatan og’ish burchagi 45 0 dan ortib ketmasligi kerak). 6. tok kuchining har bir qiymatini va unga mos magnit strelkaning og’ish burchagi tangensini (4) formulaga qo‘yib, er magnit maydoni kuchlanganligining gorizontal tashkil etuvchisi ng hisoblab topiladi. 7. ng ning o‘rtacha qiymatini va tajriba xatoliklari hisoblanadi. 8. tajribada olingan natijalarni qo‘yidagi jadvalga kiritiladi. № i (ma) φ1 φ2 φo‘r ng a/m a/m δng a/m a/m ( / )100% 1 2 3 savollar: 1) bio-savar-laplas qonunini ifodalovchi formulani yozing va tushuntiring; 2) aylanma tokning magnit maydoni; 3) parallel toklarning o‘zaro ta’siri; 4) amper ta’rifini ayting 5) tangens-bussol asbobining tuzilishi va ishlash prinsipi; 6) magnit enkayish burchagi deb …

5 / 5

4_yer_magnit_maydoni_kuchlanganligining_gorizontal_tashkil_etuvchisini - Page 5

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 5 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"4_yer_magnit_maydoni_kuchlanganligining_gorizontal_tashkil_etuvchisini" haqida

laboratoriya ishi № 5 yer magnit maydoni kuchlanganligining gorizontal tashkil etuvchisini aniqlash kerakli asbob va jihozlar: tangens-bussol asbobi, o‘zgarmas tok manbai, milliampermetr, reostat, kalit va ulash simlari. ishning maqsadi: tokning magnit maydoni mavzusini tajribada o‘rganish. yer magnit maydonining asosiy miqdoriy xarakteristikalari bilan tanishish va tangens-bussol asbobi yordamida yer magnit maydoni kuchlanganlik vektorining gorizontal tashkil etuvchisini tajribada aniqlash. qisqacha nazariya: yerni ulkan magnit sifatida tasvavvur etish mumkin. yerning magnit qutblari uning geografik qutblariga yaqin joylashgan. yerning shimoliy geografik qutbiga yaqin joyda uning s janubiy magnit qutbi, janubiy geografik qutbiga yaqin joyda esa n shimoliy magnit qutbi joylashgan (1-rasm)....

Bu fayl PDF formatida 5 sahifadan iborat (313,9 KB). "4_yer_magnit_maydoni_kuchlanganligining_gorizontal_tashkil_etuvchisini"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: 4_yer_magnit_maydoni_kuchlangan… PDF 5 sahifa Bepul yuklash Telegram