suvni radiotsion ifloslanish muommolari va oqibatlarni bartaraf etish masalalari

DOC 37 стр. 199,5 КБ Бесплатная загрузка

37 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 199,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 37

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (8 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 37

mavzu.suvni radiotsion ifloslanish muommolari va oqibatlarni bartaraf etish masalalari. reja. kirish i.bob. asosiy qism. 1.1.suvning ifloslanish turlari 1.2.suvning radiotsion ifloslanish sabablari va oqibatlari 1.3.suvning radiotsion ifloslanishini oldini olish va bartaraf etish yõllari. suv muhiti 1.4.tabiiy suvlarning ifloslanishi. suvlarning kimyoviy ifloslanishini oldini olish. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish suv — barcha tirik organizmlar uchun eng muhim tabiiy resursdir. u nafaqat ichimlik suvi sifatida, balki qishloq xo‘jaligi, sanoat, energiya ishlab chiqarish va ekologik muvozanat uchun ham zarur. shu bilan birga, suv manbalari atrof-muhitdagi ifloslanishlardan ta'sirlanishi mumkin, ularning orasida radiatsion ifloslanish muammosi alohida ahamiyatga ega. radiatsion ifloslanish — yadro faoliyatining natijalaridan biri bo‘lib, suvlarda radioaktiv moddalarning to‘planishiga olib keladi. bu esa o‘z navbatida inson salomatligi va ekologik tizimlarga xavf tug‘diradi. radiatsion ifloslanish, asosan, yadro elektr stansiyalari, atom sinovlari, yadro chiqindilari, shuningdek, tibbiy va sanoat jarayonlarida ishlatiladigan radioaktiv moddalar natijasida yuzaga keladi. bu ifloslanish juda uzoq vaqt davomida suvlarda saqlanishi mumkin, bu esa uning xavfini …

2 / 37

ngdek, bu muammoni hal qilish uchun amalga oshirilishi lozim bo‘lgan asosiy choralar haqida umumiy ma'lumotlar keltirilgan. kelgusi bo‘limlarda radiatsion ifloslanishning oldini olish va bartaraf etish bo‘yicha konkret usullar va tavsiyalar taqdim etiladi. 1.1.suvning ifloslanish turlari suv resurslarining ifloslanishi, uning asosiy sabablari suv – tirik organizmlarning mavjudligi va hayotiy faoliyati jarayonlarini ta‘minlaydigan xossalarga ega bo‘lgan bebaho mineral va noorganik birikmadir. suv har qanday tirik mavjudotning xujayralari va to‘qimalari tarkibiga kiradi; ularning organizmlarida suv bo‘lgandagina murakkab reaktsiyalar kechadi. suv bor joyda hayot bor, suv yo‘q joyda hayot ham bo‘lmaydi. binobarin, suv hayot demakdir. suv hayotning mavjudligini ta‘minlagan holda, uning asosini ham tashkil etadi. zero, hayvonlar tanasining 60 – 85% ini suv tashkil etadi. tirik organizmlarning suvga bo‘lgan ehtiyojini suvdan boshqa hech narsa bilan qondirib bo‘lmaydi. tirik organizmlar tanasidan suvning 10 – 20% ini yo‘qotsa halok bo‘ladi. odamda ovqat hazm qilish jarayoni bir kunda kamida 9 – 10 l suv ishtirokida kechadi. shuningdek, …

3 / 37

ek, aksariyat kimyoviy unsurlar migratsiyasining (lotincha migratio – ko‘chish) va turli relef (frantsuzcha relef – qavariq) xillarining vujudga kelishining asosiy omillaridan bir suvdir. uzoq geologik davrlar davomida va hozirgi paytda ham suv qoyalarni asta - sekin nuratadi, noorganik birikmalarni eritadi, organizmlar ishtirokida tuproq hosil bo‘lishi jarayonini faollashtiradi. suv uyushgan suyuqlik bo‘lganligi tufayli sayyoramizdagi juda katta energiya manbaidir. boshqa moddalardan farq qilgan holda suv issiqlik ta‘sirida torayadi. suvning bu fizikaviy xossasi, ayrim olimlarning fikriga ko‘ra, hayotning paydo bo‘lishi va rivojlanishida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. quyosh ta‘siri ostida har daqiqada 2 mln. t suv bug‘ga aylanadi, bug‘ning har grammida 539 kal quyosh energiyasi bo‘ladi. pirovardida atmosfera quvvati 1 mlrd. kvt bo‘lgan 40000 elektr stantsiyasi ishlab chiqargan energiya miqdoriga teng bo‘lgan issiqlik oladi. issiqlik energiyasining suvda katta miqdorda to‘planish imkoniyati yilning turli davrlarida va bir kun davomida yer yuzasida haroratlarning keskin o‘zgarishiga yo‘l qo‘ymaydi. o‘zining bunday xususiyati tufayli suv sayyoramizda issiqlikning taqsimlanishini boshqarib …

4 / 37

k kauchuk 2100 - 3500 nikel 4000 kapron tola 5600 hozirgi issiqlik stansiyalari ham katta miqdordagi suvni iste‘mol qiladi. quvvati 300 000 kvt bo‘lgan issiqlik stantsiyasi 1 yilda 300 mln. m3 suvni sarf qiladi (yoki 3 l suv sarfi hisobiga 1 kilovatt elektr energiya ishlab chiqariladi). jahondagi barcha elektr stansiyalarining (jumladan aeslarning) tubogeneratorlarini sovitish uchun yiliga 320 – 350 km3 suv sarflanadi. qishloq xo‘jaligi suv resurslarini eng ko‘p iste‘mol qiladigan tarmoqdir (2 – jadval). x. penmen (1972) ma‘lumotlariga ko‘ra, o‘simliklar 1 t quruq massa yetishtirish uchun issiqlik va namlik sharoitlariga bog‘liq holda transpiratsiyaga (lot. trans – orqali; spirare – nafas olmoq) 150 – 200 dan 800 – 1000 m3 gacha suv sarflaydi. deyarli shuncha miqdordagi suv bemahsul bug‘lanishga sarflangan holda, bu ko‘rsatkichning choragiga teng miqdordagi suv biomassaning o‘zida saqlanib qoladi. shu narsani ta‘kidlash lozimki, suv nafaqat sug‘oriladigan yerlar, balki lalmikor maydonlar uchun ham foydalaniladi. sug‘oriladigan yerlarda yetishtiriladigan qishloq xo‘jalik mahsulotlari …

5 / 37

1900 y. 1980 y. 2000 y. jami iste‘mol qilingan suv 400 3000 3710 4150 sanoat 30 630 720 750 qishloq xo‘jaligi 350 2100 2800 3100 kommunal xo‘jalik 20 150 190 300 jahon aholisining soni, mln. kishi 1670 4000 4400 6100 hozirgi sharoitlarda maishiy – xo‘jalikda foydalaniladigan suvga ham insoniyatning ehtiyojlari yildan – yilga ortib bormoqda. sayyoramizning hozirgi paytda 1 yil davomida 1 odam o‘rtacha 45 – 50 m3 (1 kunda o‘rtacha 125 – 130 l) suv iste‘mol qiladi. maishiy – xo‘jalikda foydalaniladigan suv miqdori jahonda 1 yilda taqriban 270 – 300 mln. m3 ni tashkil etadi. ammo, shu narsani ta‘kidlash lozimki, jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining ma‘lumotlariga ko‘ra, jahonning 2 mlrd. aholisi gigiyenik talablar darajasidagi sifatli suv bilan ta‘minlanmagan. suv ta‘minotidagi bu nuqson bir qator rivojlanayotgan mamlakatlarda yuqumli kasalliklarning tarqalishiga sabab bo‘layotir. suv resurslari daryo va dengiz transporti, elektr energiyasi olish, baliqchilik xo‘jaligi, yog‘och oqizish uchun ham foydalaniladi. xo‘jalikning bu tarmoqlari …

6 / 37

im ahamiyatga ega. suvning aylanma harakati jarayonida u chuchuklashadi, yer yuzasida taqsimlanadi, tirik organizmlarni ta‘minlaydi, tabiiy jarayonlarni sodir bo‘lishini boshqaradi. suvning aylanma harakati jarayonida uning agregat holatlarining o‘zgarishi ro‘y beradi. aylanma harakat natijasida atmosfera, gidrosfera, biosfera, litosfera o‘rtasida bog‘liqlik tarkib topadi. shuning uchun geografik qobiqlar orasida o‘zaro bog‘liqlik suvning aylanma harakati natijasida yanada kuchayadi. yil davomida sayyoramizda 525 ming km3 suv aylanma harakatda bo‘ladi. odatda hidrosferaga tavsif berishda yer yuzasining 361,2 mln. km2 maydoni suv bilan qoplangan deyishdan boshlanadi. ammo bu raqam okeanlar va dengizlar band etgan akvatoriya maydonini ifodalaydi. butun gidrosfera band etgan maydon ancha ko‘proqdir. muzliklar 16,3 mln.km2 yoki quruqlik maydonining 11% ini qoplaydi; ko‘llar va daryolar band etgan maydon 2,3 mln. km2 (1,7%), botqoqlar va o‘rta sernam yerlar maydoni 3 mln. km2 ga teng. shunday qilib, gidrosferaning maydoni 380 mln km2 dan ortiqroq bo‘lib, quruqlikning 75% idan ortiqrog‘ini tashkil etadi (losev, 1989). ozod (birikmagan holdagi) suvning zahiralariga …

7 / 37

ha muzliklar erisa, dunyo okeanining suv sathi 64 m ga ko‘tarilgan, maydoni esa 1,5 mln. km2 ga kengaygan bo‘lar edi (quruqlikning maydoni esa 1% ga kamayadi). biosferadagi suv massasi 1,1 x 1018 g ni yoki jahondagi barcha daryolar o‘zanlaridagi suvning yarmiga yaqini tashkil etadi (losev, 1989). ozod suvning paydo bo‘lishi mantiyaning gazsizlanishi – yer bag‘irlarining sayyora massasining umumiy zichlashuvi va uning ichki qismlarida radioaktiv unsurlarning parchalanishi natijasida qizishi bilan bog‘liq. mantiya moddalarining tabaqalanishida kimyoviy jihatdan birikkan holdagi suvlarning bir qismining ajralishi va ozod suvga aylanishi sodir bo‘lgan. yerning mantiyasida 0,5% suv bor (13 – 15 mlrd. km3 yoki dunyo okeanidagi suvlarga nisbatan taqriban 10 – 12 baravar ko‘proq). mantiyadagi minerallar va tog‘ jinslari bilan kimyoviy va fizikaviy jihatdan bog‘liq bo‘lgan bu suvlar yer po‘sti va yer yuzasidagi suvlarning to‘yinish manbai bo‘lib xizmat qiladi. suvning aylanma harakatida atmosfera, okean va materik bo‘linmalari ajratilishi mumkin. suvning aylanma harakatining global miqyosida katta va …

8 / 37

yil dunyo okeani 1370 323 93.96 3000 yer osti suvlari, jami 60000 4.12 5000 jumladan faol suv almashuvi zonasi 4000 0.27 330 muzliklar 24000 1.65 8000 ko‘llar 280 0.019 7 tuproq nami 85 0.006 1 atmosferaning suv bug‘lari 14 0.001 0.027 daryo suvlari 1.2 0.0001 0.031 jami: 1454 193 100 2 800 4 – jadval. hidrosferaning miqdoriy tavsifi hajmi, 106 km3 vazni, 1015 t ± % hidrosfera 2460 2530 100 yer po‘stining okean tipi 1500 1550 61 yer po‘stining kontinental tipi 960 980 39 yuza suvlari 1410 1460 58 dunyo okeani 1370 1420 muzlar 30 30 daryolar va ko‘llar 10 10 yer bag‘iridagi suvlar 1050 1070 42 cho‘kindili qatlam 190 190 kristalli jinslar 860 880 suvning kichik aylanma harakati (bug‘lanish – yog‘inlar – infiltratsiya – oqim) ancha tez sodir bo‘ladi. suvning kichik aylanma harakati tufayli materiklardan okeanlarga uzluksiz yuza va yer osti oqimi hosil bo‘ladi, yer osti suvlarining zahiralari to‘ldirilib …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 37 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "suvni radiotsion ifloslanish muommolari va oqibatlarni bartaraf etish masalalari"

mavzu.suvni radiotsion ifloslanish muommolari va oqibatlarni bartaraf etish masalalari. reja. kirish i.bob. asosiy qism. 1.1.suvning ifloslanish turlari 1.2.suvning radiotsion ifloslanish sabablari va oqibatlari 1.3.suvning radiotsion ifloslanishini oldini olish va bartaraf etish yõllari. suv muhiti 1.4.tabiiy suvlarning ifloslanishi. suvlarning kimyoviy ifloslanishini oldini olish. xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish suv — barcha tirik organizmlar uchun eng muhim tabiiy resursdir. u nafaqat ichimlik suvi sifatida, balki qishloq xo‘jaligi, sanoat, energiya ishlab chiqarish va ekologik muvozanat uchun ham zarur. shu bilan birga, suv manbalari atrof-muhitdagi ifloslanishlardan ta'sirlanishi mumkin, ularning orasida radiatsion ifloslanish muammosi alohida ahamiyatga ega. radiatsion iflosl...

Этот файл содержит 37 стр. в формате DOC (199,5 КБ). Чтобы скачать "suvni radiotsion ifloslanish muommolari va oqibatlarni bartaraf etish masalalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: suvni radiotsion ifloslanish mu… DOC 37 стр. Бесплатная загрузка Telegram