nutqiy xatolarni bartaraf etish

PDF 10 pages 448.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 448.5 KB

File type PDF

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

бойматова дилноза бахтиёровнанинг 10 4-ma’ruza mavzu: nutqiy xatolar va ularni bartaraf etish yo‘llari reja: 1.o‘quvchilar yo‘l qo‘yadigan nutqiy xatolarning asosiy turlari. 2.ularni to‘g‘rilash va oldini olish yo‘llari. 3.nutqiy xatolar va ularni bartaraf etish yo‘llari. nutqiy xatolarga noto‘g‘ri (noo‘rin) tanlangan so‘zlar, noto‘g‘ri tuzilgan gaplar, morfologik shakllarni noto‘g‘ri ishlatish kiradi. boshlang‘ich sinflarda bunday xatolar ustida ishlash ancha qiyin, chunki ularni to‘g‘rilash va oldini olish uchun ona tili dasturida berilgan qisqa nazariy ma’lumot yetarli emas. bolalar nutqini takomillashtirish ustida rejali, muntazam ish olib borish uchun asosiy nutqiy xatolar turini bilish zarur. bunday nutqiy xatolarni o‘rganish, shuningdek, ularning kelib chiqish sabablarini tekshirish xatolarni to‘g‘rilash va oldini olish uchun zamin hozirlaydi. nutqiy xatolar uch turga ajratiladi: lug‘aviy-uslubiy, morfologik- uslubiy, sintaktik-uslubiy. boshlang‘ich sinflarda lug‘aviy-uslubiy xatolar ko‘proq uchraydi. bunday xatolarga quyidagilar kiradi: 1.bir so‘zni qayta-qayta ishlatish. bunday xatoning kelib chiqishiga sabab, birinchidan, o‘quvchi so‘zni ishlatishga kam e’tibor beradi va faol lug‘atidagi so‘zdan takroriy foydalanadi; ikkinchidan, o‘quvchining so‘z …

2 / 10

n tushunchalarni shakllantirish asosida shevaga xos so‘zlarni ishlatmaslik ko‘nikmasi hosil qilinadi. leksik xatolar xilma-xil bo‘lgani uchun uni to‘g‘rilash va tushuntirish usullari ham turlicha, ammo bunday xatolarning oldini olishning umumiy yo‘li bor: bu yaxshi nutqiy sharoit yaratish, o‘qilgan va qayta hikoya qilingan matnni til tomondan tahlil qilish, matndagi so‘zlarning ma’no qirrasini tushuntirishdir. morfologik-uslubiy xatolarga so‘z shaklini, so‘z o‘zgartuvchi va so‘z yasovchi qo‘shimchalarni noto‘g‘ri qo‘llashdan kelib chiqadigan xatolar kiradi. sintaktik-uslubiy xatolarga so‘z birikmasi va gap tuzishga oid xatolar kiradi. bunday xatolar juda xilma-xildir. kompozitsion, mantiqiy va dalillarni noto‘g‘ri bayon qilish nutqiy xato hisoblanmaydi. tipik kompozitsion xatoga insho, hikoya, bayonning tuzilgan rejaga mos kelmasligi, ya’ni voqea, kuzatishlarni bayon etishda izchillikning buzilishi kiradi. inshoga tayyorgarlik vaqtida o‘quvchilar kuzatish, material to‘plash, dalillarni tanlashda tartibsiz, rejasiz ish tutsalar, hikoyani qanday boshlash, keyin nimalar haqida yozish va uni qanday tugatishni aniq ko‘z oldilariga keltira olmaydilar, natijada kompozitsion xatoga yo‘l qo‘yadilar. bunday xato hikoya mazmunini to‘liq qamrab ololmaslik, …

3 / 10

eradi. bunday mantiqiy xatolarni o‘quvchilar matnni qayta o‘qish va tahlil qilish jarayonida oson to‘g‘rilaydilar. xatolarni to‘g‘rilash va ularning oldini olish o‘quvchilar yo‘l qo‘ygan xatolarni guruhlash, ularning turlarini aniqlash va har bir xatoning kelib chiqish sabablarini o‘rganish asosida nutqqa oid xatolarni to‘g‘rilash va ularning oldini olish tizimi ishlab chiqiladi: 1) nutqqa oid xatolarni o‘quvchilar daftarida to‘g‘rilash; 2) sinf o‘quvchilari uchun umumiy bo‘lgan nutqqa oid xatolar ustida sinfda ishlash (buning uchun darsning 15-20 minutlik qismi ajratiladi va tekshirilgan insho va bayon tahlil qilinadi, o‘quvchilarning yo‘l qo‘yilgan xatoni mustaqil ravishda topishga va uni to‘g‘rilashga imkon beriladi); 3) ayrim individual xatolar ustida darsdan tashqari vaqtda ishlash, xatoni topish, tushuntirish va to‘g‘rilash; 4) yo‘l qo‘yilishi mumkin bo‘lgan nutqiy xatolarning oldini olishga qaratilgan uslubiy mashqlar tizimi (o‘qish va grammatika darslarida matnni til tomonidan tahlil qilish o‘quvchilar yo‘l qo‘ygan xato ustida ishlash uchun asos bo‘lib xizmat qiladi); 5) o‘quvchilarni tuziladigan matn leksikasidan, ayrim sintaktik qurilmalardan foydalanishga tayyorlash …

4 / 10

sin, imkoni bo‘lsa, xatoning kelib chiqish sababini tushunsin. xatoni to‘g‘rilashning eng foydali usuli yo‘l qo‘ygan xatosini o‘quvchining o‘zi to‘g‘rilashi hisoblanadi, agar o‘quvchi xatosini to‘g‘rilay olmasa, uni o‘qituvchi to‘g‘rilaydi. xato turiga qarab to‘g‘rilanadi: gap yoki so‘z birikmasi qayta tuziladi, so‘z boshqasi bilan almashtiriladi, zarur so‘z qo‘shiladi, ortiqchasi ustidan chiziladi. insho yoki bayonni tahlil qilish darsida xatolar ustida ishlash maqsadi uchun darsning ikkinchi qismi – 20-25 minuti ajratiladi. o‘qituvchi o‘quvchilar insho yoki bayonni qanday yozganlari haqida qisqa tushuncha berib, eng yaxshi yozilgan matnni o‘qib beradi, mazmundagi, mavzuni yoritishdagi kamchiliklar, imloviy va nutqiy xatolar aniqlanadi. yo‘l qo‘yilgan xatoni to‘g‘rilash yo‘li tushuntiriladi. shundan so‘ng xato ustida birgalikda ishlanadi: o‘qituvchi yo‘l qo‘yilgan xatoning bir turini to‘g‘rilash yuzasidan topshiriq beradi: noo‘rin ishlatilgan so‘zni boshqasi bilan almashtiring. xatosi bor matnni o‘qib yoki yozib beradi, o‘quvchilar yo‘l qo‘yilgan xatoni topadilar, maqsadga muvofiq so‘z bilan almashtirib, uni to‘g‘rilaydilar va tushuntiradilar. ayrim o‘quvchilar yo‘l qo‘ygan individual xatolar darsdan tashqari vaqtda, …

5 / 10

q: 1) so‘zga e’tibor bilan munosabatda bo‘lish, o‘quvchilarning ko‘p mutolaa qilishi, atrofidagi kishilarning to‘g‘ri va ifodali nutqi, ya’ni nutqiy sharoit; 2) bolalarning nutqiy tajribasi qanday tashkil etilishi; 3) nutq o‘stirishda o‘qituvchining til nazariyasiga, grammatikaga, leksikologiya va stilistika elementlariga asoslanish ko‘nikmasi. boshlang’ich sinflarda bunday xatolar ustida ishlash ancha qiyin, chunki ularni to’g’rilash va oldini olish uchun ona tili dasturida berilgan qisqa nazariy ma’lumot yetarli emas. bolalar nutqini takomillashtirish ustida rejali, muntazam ish olib borish uchun asosiy nutqiy xatolar turini bilish zarur. bunday nutqiy xatolarni o’rganish, shuningdek, ularning kelib chiqish sabablarini tekshirish xatolarni to’g’rilash va oldini olish uchun zamin hozirlaydi. nutqiy xatolar uch turga ajratiladi: lug’aviy-uslubiy, morfologik- uslubiy, https://azkurs.org/qarshi-davlat-universiteti-pedagogika-fakulteti-boshlangich-ta-v3.html https://azkurs.org/1-badiiy-matnning-morfologik-xususiyatlari-ijobiy-va-salbiy-bo.html sintaktik-uslubiy.boshlang’ich sinflarda lug’aviy-uslubiy xatolar ko’proq uchraydi. bunday xatolarga quyidagilar kiradi: 1. bir so’zni qayta-qayta ishlatish. bunday xatoning kelib chiqishiga sabab, birinchidan, o’quvchi so’zni ishlatishga kam e’tibor beradi va faol lug’atidagi so’zdan takroriy foydalanadi; ikkinchidan, o’quvchining so’z boyligi kam, sinonimlarni bilmaydi, takrorlanadigan so’zlar …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutqiy xatolarni bartaraf etish"

бойматова дилноза бахтиёровнанинг 10 4-ma’ruza mavzu: nutqiy xatolar va ularni bartaraf etish yo‘llari reja: 1.o‘quvchilar yo‘l qo‘yadigan nutqiy xatolarning asosiy turlari. 2.ularni to‘g‘rilash va oldini olish yo‘llari. 3.nutqiy xatolar va ularni bartaraf etish yo‘llari. nutqiy xatolarga noto‘g‘ri (noo‘rin) tanlangan so‘zlar, noto‘g‘ri tuzilgan gaplar, morfologik shakllarni noto‘g‘ri ishlatish kiradi. boshlang‘ich sinflarda bunday xatolar ustida ishlash ancha qiyin, chunki ularni to‘g‘rilash va oldini olish uchun ona tili dasturida berilgan qisqa nazariy ma’lumot yetarli emas. bolalar nutqini takomillashtirish ustida rejali, muntazam ish olib borish uchun asosiy nutqiy xatolar turini bilish zarur. bunday nutqiy xatolarni o‘rganish, shuningdek, ularning kelib chiqish sabablarini tekshirish...

This file contains 10 pages in PDF format (448.5 KB). To download "nutqiy xatolarni bartaraf etish", click the Telegram button on the left.

Tags: nutqiy xatolarni bartaraf etish PDF 10 pages Free download Telegram