qadimda qabul qilingan metrologik o‘lchovlar

DOCX 8 pages 74.6 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 74.6 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

3 - amaliy mashg'ulot qadimda qabul qilingan metrologik o‘lchovlar reja: 1. antik rivojlanish davr 2. stixiyali rivojlanish davr 3. metrologiya xizmatlarining integratsiyalashish davri 4. o'zbekistonnning mustaqillik davridagi rivojlanish. o'lchashlar haqidagi fanning tarixi minglab yillarni tashkil etadi. ushbu rivojlanish davrini uning mazmuni va mohiyatiga asoslangan holda quyidagi bosqichlarga bo'lish mumkin: antik rivojlanish davri. o'lchashlarga bo'lgan ehtiyoj qadim zamonlarda yuzaga kelgan. «o'lchash» atamasining tom ma'nosi bo'yicha tahlil etadigan bo'lsak, qadimgi davrda insoniyat asosan «organoleptik o'lchashlar» - ya'ni, o'zining his etish a'zolari orqali u yoki bu fizikaviy xossa bo'yicha taxminiy ma'lumotlar olgan. bunda mana shu his etish organlari o'lchash vositasi vazifalarini bajargan. garchand bu kabi o'lchashlarda aniq bir qiymat olinmasa ham, har bil o'lchashda, aniqrog'i baholashda muayyan bir o'lchovga nisbatan solishtirish amalga oshirilgan. dastlab, solishtirish o'lchovi moddiy bo'lmagan, balki insonning o'z tajribasi, zakovati va atrof-muhitni bilish darajasiga qarab individual tarzda belgilangan. keyinchalik ish va ozuqa topish qurollari amalda qo'llana borgan sari solishtirish o'lchovlari …

2 / 8

n holda kelib chiqqan. masalan: qarich - qo'l kafti yoyilgan holda bosh barmoq va jimjiloq orasidagi masofa, quloch - qo'llar ikki tomonga yoyilganda orasidagi masofa, qadam - balog'at yoshidagi odamning sokin odimlashidagi yurish birligi, tirsak - kaft va tirsak orasidagi masofa, chaqirim - ochiq dala sharoitida birining tovushini ikkinchisi eshita olishi mumkin bo'lgan masofa, ladon- bosh barmoqni hisobga olmaganda qolgan to'rttasining kengligi; fut- oyoq tagining uzunligi; pyad- yozilgan bosh va ko'rsatkich barmoqlar orasidagi masofa, va hokazolar. metrologiyaning tarixida bu kabi birliklarni joriy etishda yirik fan yoki davlat arboblarining antropometrik o'lchamlarini asos qilib olish hollari ham uchraydi. masalan, ingliz qiroli genrix i (12-asrning boshi) yard o'lchash birligini (91,44 sm) joriy etgan. bunda namunaviy o'lchov sifatida qirolning burni uchidan oldinga cho'zilgan qo'lning o'rtancha barmog'i uchiga bo'lgan masofa olingan. antropometrik o'lchash birliklari bilan bir vaqtda tabiiy o'lchash birliklari ham paydo bo'la boshlagan. bu birliklar sifatida tabiatdagi ba'zi doimiy, o'zgarmas hisoblangan ob'ektlarning hususiyatlari olingan. …

3 / 8

biz o'rganib qolgan minutga aylangan. keyinchalik tabiiy «o'lchovlar» turmushda keng qo'llana boshlandi. shunday o'lchovlardan biri erning o'z o'qi atrofida aylanishini vaqt birligi sifatida ishlatilishidir. jamiyatning rivojlanishi, savdo va dengiz sayohatining rivojlanishiga, sanoatning paydo bo'lishiga, fanning rivojlanishiga olib kelgan bo'lsa, shu bilan birga maxsus texnika va o'lchash vositalarini bunyod etishga ham sababchi bo'ldi. insoniyat taraqqiyot rivojlanishining ilk davrlaridanoq "moddiy" o'lchashlar va o'lchash birliklarining katta ahamiyatini tushunib etishganlar. stixiyali rivojlanish davri. metrologiya xizmati va metrologik ta'minot masalalarining dastlabki kurtaklari turli davlatlarda turlicha tarzda vujudga kela boshlagan. masalan, rus knyazi svyatoslav yaroslavich belidagi oltin kamaridan uzunlikning namunaviy o'lchash vositasi sifatida foydalangan. tarixiy ma'lumotlarga ko'ra knyaz davriy ravishda bozor rastalarini oralab yurib, turli mato sotuvchilarining uzunlik o'lchovlarini kamari bilan taqqoslab turgan. agar ular orasidagi tafovut belgilanganidan ortib ketsa, sotuvchini shafqatsiz jazolagan. italiyada ham bu borada muayyan tartib belgilangan edi (o'rta asrlarda). cherkov va butxonalarda aniq sondagi marvarid donalari saqlanib, ulardan sochiluvchan (dispers) moddalarning hajm …

4 / 8

i iboralar bu ta'limotning isbotidir. tarixiy yozishmalarda davlatlar orasida urushlarning kelib chiqishlarida ba'zan o'lchashlardagi kelishmovchilik ham sabab bo'lganligi kabi ma'lumotlar ham keltirilgan. garchand, o'lchashlar nazariyasining, bundagi yondoshuvlarning turli davlatlardagi rivojlanishi turlicha uslub va usullarda, muayyan ma'noda stixiyali tarzda bo'lgan bo'lsada, barcha hollarda quyidagi umumiylik printsiplari saqlanib qolgan: - o'lchovning o'z xossalarini uzoq muddat saqlab qolishi; - o'lchov qiymatining takrooriy o'lchashlarda o'zgarmasligi (doimiyligi); - o'lchanayotgan kattalikning turli qiymatlarini xosil qilish imkoniyatini mavjud bo'lishi. bu davrdagi o'lchashlarning asosiy kamchiligi sifatida o'lchov birliklarining o'zaro mutanosibligi bo'lmaganligi hamda asosiy kattaliklarning birliklarini bir-biriga bog'liq emasligini ko'rsatish mumkin. metrik tizimning joriy etilishi. vaqt o'tishi bilan savdo-sotiq va o'zaro iqtisodiy aloqalarning rivojlanishi mobaynida o'lchovlarga aniqlik kiritish, yangilarini hosil qilish, o'zaro solishtirish va qiyoslash usullari shakllanib, o'nlab yangi va mukammalroq o'lchash birliklari hosil bo'la boshlagan. bu birliklarning o'zaro bog'liqligi masalalari esa tobora muhim ahamiyat kasb eta boshlagan. shu bois olimlar bir asosiy kattalikning o'lchash birligini boshqa asosiy kattalikning …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimda qabul qilingan metrologik o‘lchovlar"

3 - amaliy mashg'ulot qadimda qabul qilingan metrologik o‘lchovlar reja: 1. antik rivojlanish davr 2. stixiyali rivojlanish davr 3. metrologiya xizmatlarining integratsiyalashish davri 4. o'zbekistonnning mustaqillik davridagi rivojlanish. o'lchashlar haqidagi fanning tarixi minglab yillarni tashkil etadi. ushbu rivojlanish davrini uning mazmuni va mohiyatiga asoslangan holda quyidagi bosqichlarga bo'lish mumkin: antik rivojlanish davri. o'lchashlarga bo'lgan ehtiyoj qadim zamonlarda yuzaga kelgan. «o'lchash» atamasining tom ma'nosi bo'yicha tahlil etadigan bo'lsak, qadimgi davrda insoniyat asosan «organoleptik o'lchashlar» - ya'ni, o'zining his etish a'zolari orqali u yoki bu fizikaviy xossa bo'yicha taxminiy ma'lumotlar olgan. bunda mana shu his etish organlari o'lchash vositasi vazifala...

This file contains 8 pages in DOCX format (74.6 KB). To download "qadimda qabul qilingan metrologik o‘lchovlar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimda qabul qilingan metrolog… DOCX 8 pages Free download Telegram