ionlashtiruvchi nurlarni ochilish tarixi

PPTX 23 pages 7.1 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.1 MB

File type PPTX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

ionlashtiruvchi nurlarni ochilish tarixi. 1895 – yilning 8 – noyabrida ulug' nemis olimi v.k. rentgen inson ko'ziga ko'rinmaydigan x – nurni kashf qiladi. vilgelm konrad rentgen 1845 – yilning 27 martida lennen (germaniya) shaxrida tug'ilgan. 1865 – yili shveytsariyaning tsyurix shaxridagi politexnika institutiga attestatsiyasiz o'qishga kirgan va 1868 – yili institutni bitiradi. 1869 yili doktorlik darajasini olish uchun dissertatsiya yoqlaydi (24 yoshida). keyin berta lyudvigga uylanadi. rentgenni oilasi badavlat oilalardan bo'lgan. rentgen yunon va lotin tillarini mukammal bilgan. 1888 yili vyurtsburg universitetida kafedra mudiri va professorlik lavozimida ish boshlaydi, bu erda rentgen o'zining dunyoga mashxur kashfiyotini ochadi. vilgelm konrad rentgen rentgen ixtiro qilgan no'malum nurni x- nuri deb ataydi. x- nurini hamma xossalarini kashf etadi va xotinining panja suyaklarini rasmini plyonkaga tushiradi. 1896 yil 23 yanvarda rentgen vyurtsburg olimlar kengashida x-nur to'g'risida ochiq-oydin fikr bayon qiladi. bu kengashda raislik qilayotgan mashxur anatom kelliker x-nurni rentgen nuri deb atashni taklif qiladi …

2 / 23

shf qilinadi. 1896 yil 2 martda parij ilmiy akademiyasida “radioaktivlik” to'g'risida axborot beriladi. 1903 yil 10 dekabrda nobel mukofotiga sazovor bo'ladi. per kyuri (frantsuz) va xotini mariya skladovskaya kyurilar ham radio-aktivlik to'g'risida katta ilmiy ishlar qilishgan. 2 yil davomida 15 tonna “uran” rudasidan 1 gramm yangi kimyoviy element olishadi. uni radioaktivligi urandan million marta yuqori bo'lgan. bu elementga “radiy” deb nom beriladi. keyinchalik bu olimlar “toriy” va “ poloniy” ni ajratib olishgan. poloniyni radioaktivligi uranga nisbatan 10 milliard marta yuqori ekanligi aniqlangan. xx– asr boshlarida fiziklar radiyni “ulug' revolyutsioner” deb atashgan. shuning uchun ham radiy sharafiga atomdan tarqalayotgan nurlarga radioaktiv nurlar deb mariya skladovskaya kyuri bu so'zni ilm olamiga olib kirgan. er-xotin kyuriylar mislsiz hizmatlari, “radiy” elementini texnologiyasini ishlab chiqqanlari uchun 1903 yilda nobel mukofoti lauriyati bo'lganlar. mariya skladovskaya kyuri “radiy” elementini ximiyaviy hususiyatlarini o'rgangani uchun 1911 yilda ikkinchi marta nobel mukofotiga sazovor bo'lgan (olimlarni har bir fan bo'yicha bir …

3 / 23

r to'g'risidagipoteza berdi. rezerford 1911 yili atomning planetar modulini tuzib berdi, ya'ni yadro atrofida yadrodagi proton miqdorida elektronlar aylanishini isbotlab berdi. iren va frederik jolio kyurilar ham fizikaga katta xissa qo'shganlar. ular neytronni olish uchun har xil atom yadrosini α – zarrachalar bilan bombardirovka qildilar. shunda alyuminiy (al¹²⁷) dan fosfor (f¹³⁰) izotopini paydo bo'lganini va bu element o'zidan nur chiqayotganini aniqladilar. shunday qilib iren va fredrik jolio kyurilar “sun'iy radioaktivlik”ni kashf qildilar. bu juda katta ixtiro edi. 1934 yili nobel mukofoti bilan taqdirlandilar. shunday qilib yadro fizikasida ion hosil qiluvchi sun'iy radioaktiv nurlar kashf qilindi. rezerford yana yadrodan α,β,γ- nurlari chiqishini ham isbotlab bergan, ya'ni elektr magnit maydonidan “radiydan” chiqayotgan nurlarni o'tkazgan, “+” tomonga β nurlar, “-” tomonga α – nurlar va hech tomonga egilmasdan to'g'ri ketgani γ – nur bo'lgan. tabiiy radioaktiv elementlar ichida faqat “radiy” yadrodan 3 ta nur tarqatadi = α,β,γ; tabiiy radioaktiv elementlardan “rodon” esa 1 …

4 / 23

idan chiqarib ichki qavatga o'tadi. shu ortiqcha energiya xarakteristik nur deyiladi, va bu nur atrofni ionlashtirish uchun o'ta xavfli. xarakteristik nur rentgen nurlarini asosiy hususiyatlari yorug'lik tezligida to'g'ri chiziq bo'ylab tarqaladi. muxitni ichkarisiga kirish hususiyati. flyuorosentsiyalashtirish hususiyati (ba'zi bir ximiyaviy moddalar rentgen nuri ta'sirida shulalanadi, r°-skopiya shunga asoslangan). fotoximik hususiyati (ba'zi bir ximiyaviy moddalar nur ta'sirida parchalanadi r°-grafiya shunga asoslangan). ionlashtiruvchi hususiyati (nur ta'sirida ximiyaviy elementlar musbat va manfiy ionlarga aylanadi). biologik hususiyati. rentgendiagnostik usullar organizm ichiga organlarning bir butunligini buzmasdan, ichki organlarga og'riq etkazmay, organlarning funktsional xossalarini o'rgatadi. x – rentgen nuri, k - katod, a - anod, s – issiqlik o'tkazuvchi, uh –katod spiralini qizishi, ua – elektronlarning anodga yuborilishi , win – sovutish uchun suvning kirishi, wout - sovutish natijasida suvning chiqishi rentgen trubkani tuzilishi rentgenoskopiya rentgenografiya pozitiv negativ nur yordamida tekshirish usullari. 1) asosiy usullar: r°-skopiya, r°-grafiya, elektrorentgenografiya, flyuorografiya. 2) qo'shimcha usullar: tomografiya, termografiya, rentgenokimografiya elektrorentgenokimografiya, …

5 / 23

niqladi: agar kvarts plastinkani egsak uning qirralarida “+” va “-” zaryad hosil bo'ladi. bu bosim elektr toki deyiladi (pezo – bu bosim). bu yuqori tokda yuqori tebranish sodir bo'ladi. buni “rezonans” deyiladi. uzi usuli shunga asoslangan. v) kompyuter tomografiya – ichki organlarni qavatma-qavat tekshiradigan usul bo'lib, bu usul 1972 yili godfri xaunsfildom va allanom makleod kormak tomonidan ixtiro etilgan. godfri xaunsfild allanom makleod kormak kt – o'ta sezgir usul bo'lib, zichligi 1-2% farq qiladigan a'zo va to'qimalarni differentsiatsiya qila oladi. (r-grammada bu ko'rsatkich 15-20%ni tashkil qiladi). xar to'qima rentgen nurini o'zidan xar hil o'tkazadi. shunga asoslanib xaunsfild shkalasi tuzilgan. shu shkala bo'yicha suv koeffitsienti “0”ga teng qilib olingan. suyakning zichligi +1000ga, havoni zichligi -1000ga teng. parenximatoz organlarda bu kattalik 100 (xaunsfild birligi) atrofida. kesish qatlami qancha ko'p bo'lsa, bemor kompyuter tomografiyada shuncha ko'p nurlanish oladi. kompyuter tomografiya skt va mskt apparatlarida tekshirish vaqti qisqartirilgan, shuning uchun bemor oz nurlanish oladi. …

6 / 23

u xodisani “rezonans” sinxron tebranish bo'ladi. bu rezonans tebranish natijasida bemor tanasining tasviri monitorga plyonkaga olinadi. magnit maydonini kuchi “tesla” (te) bilan o'lchanadi. xozirgi davrda 0,1 dan 3,0 teslagacha kuchga ega mrtlar ishlatiladi. nikola tesla (1856-1943) magnit rezonans tomografiya mrt tasviridagi ichki organlar rentgen nurlaridan personal va bemorlarni ximoya qilish uch hilda amalga oshiriladi: 1. rentgen kabinetida himoyalanish (ekronirovanie): ekranni ximoyalash oynagi, rentgen nurini iloji boricha kichik teshikdan o'tkazish (diafragmi-rovanie), shirmalar, fartuklar, qo'lqoplar va boshqalar. 2. masofali himoyalanish (rentgen nuridan qancha uzoq bo'lsa bemor yoki ishchi xodimlar shuncha oz nurlanadi). 3. vaqtli himoyalanish (rentgen tekshirish qancha tez o'tkazilsa, shuncha nur kam ta'sir qiladi). nur bilan tekshiruvda qo'llaniladigan dozalar dozalar bo'yicha 1981 yilda yangi xalqaro sistema qabul qilingan. shunga binoan: ekspozitsion doza – rentgen nurini havodagi dozasi: 1 kulon/kg=3878 rentgen 1 rentgen=2,08*10ˉ⁴ kulon/kg. 1rentgen = 0°da 760 mm.simob ustunida 1sm³ havoda 2,1x10⁹ (2,100,000,000) juft ion hosil bo'lishiga aytiladi. bir ekspozitsion nurlanish …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ionlashtiruvchi nurlarni ochilish tarixi"

ionlashtiruvchi nurlarni ochilish tarixi. 1895 – yilning 8 – noyabrida ulug' nemis olimi v.k. rentgen inson ko'ziga ko'rinmaydigan x – nurni kashf qiladi. vilgelm konrad rentgen 1845 – yilning 27 martida lennen (germaniya) shaxrida tug'ilgan. 1865 – yili shveytsariyaning tsyurix shaxridagi politexnika institutiga attestatsiyasiz o'qishga kirgan va 1868 – yili institutni bitiradi. 1869 yili doktorlik darajasini olish uchun dissertatsiya yoqlaydi (24 yoshida). keyin berta lyudvigga uylanadi. rentgenni oilasi badavlat oilalardan bo'lgan. rentgen yunon va lotin tillarini mukammal bilgan. 1888 yili vyurtsburg universitetida kafedra mudiri va professorlik lavozimida ish boshlaydi, bu erda rentgen o'zining dunyoga mashxur kashfiyotini ochadi. vilgelm konrad rentgen rentgen ixtiro qilgan no'malum ...

This file contains 23 pages in PPTX format (7.1 MB). To download "ionlashtiruvchi nurlarni ochilish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: ionlashtiruvchi nurlarni ochili… PPTX 23 pages Free download Telegram