kvant mexanika va kvant kimyo

PPT 28 pages 441.0 KB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 441.0 KB

File type PPT

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

powerpoint presentation kvant mexanika va kvant kimyo foydalaniladigan darsliklar va o’quv qo’llanmalar ro’yxati asosiy: meleshina a.m. kurs kvantovoy mexaniki dlya ximikov. m.: visshaya shkola, 1980, 380 s. zaradnik r, polak r. osnovi kvantovoy ximii. m.: mir, 1979, 504 s. xiasi n., baba r., rembaum a. kvantovaya organicheskaya ximiya. m.: mir, 1967, 379 s. 4. marrel dj., kettl s., tadder dj «teoriya valentnosti» m.: mir, 1968, qo’shimcha: akbarov x.i. «kvant mexanika va kvant kimyo»dan ma’ruzalar matni. toshkent: o’zmu, 2000, 111 bet. yulchiboev a.a. «kvant mexanika va kvant kimyosi» kursidan seminarlar. toshkent: toshdu, 1981, 1988, 1989 yillar. elektron: akbarov x.i. «kvant mexanika va kvant kimyo» (elektron versiya). toshkent: o’zmu, 2000, 111 bet. 2-ma'ruza. “kvant kimyosi” zamonaviy kimyoning nazariy asosi reja: kvant mexanika fani va uning usullari haqida umumiy tushuncha. kvant mexanika va klassik fizika o’rtasidagi munosabat. kvant mexanikaning asoslari. kvant mexanikaning paydo bo’lishi va rivojlanishi-ning tarixiy sabablari. 19-asrning oxiridagi fizikaning umumiy tavsifi. …

2 / 28

o’rtasidagi bog’lanishni topishga va ularni yagona nuqtai nazardan tushuntira oladigan nazariya yaratishga bo’lgan urinishlar oxir-oqibatda kvant mexanikasining tugilishiga sabab bo’ldi. 1900 yil oktyabr oyida nemis fizigi maks plank tomonidan klassik fizikaga yot bo’lgan kvantlar tushunchasi kiritildi. u absolyut qora jismlarning tajribaga mos keladigan nazariyasini ko’rish uchun osstillyator (muvozanat vaziyat atrofida tebranuvchi zarracha) energiyasi diskret (uzuquzuq) o’zgaradi, ya’ni kvantlashgan bo’ladi degan gipotezani ilgari surdi. klassik elektrodinamika va statistik fizika qonunlariga ko’ra qizdirilgan jismlar chiqaruvchi elektromagnit nurlanish intensivligi chastotaga qarab o’sib borishi kerak (ingliz fiziklari jon reley, jeyms jins), tajribada esa ma’lum xarakterli chastota qiymatidan so’ng intensivlik eksponenstial ravishda kamayib borishi ko’zatiladi. klassik fizika namoyandalaridan farqli ravishda m.plank osstillyator tomonidan nurlanayotgan energiya uzluksiz bo’lmasdan diskret bo’lsin deb qabul qildi. shuning uchun, osstillyator energiyasini quyidagicha olinadi: e = n·h·. bu yerda n = 1,2,3,… qiymatlarni oladi va kvant soni deb yuritiladi, - osstillyatorning tebranish chastotasi, plank doimiysi (h=6,62491·10-34j.s). shunday qilib, plank tomonidan klassik …

3 / 28

ini vujudga kelishidagi ikkinchi muhim qadamni 1905 yilda fizik albert eynshteyn qo’ydi. u plank g’oyalarini rivojlantira borib yorug’lik kvantlari gipotezasini o’rtaga tashladi: yorug’lik nurlanishi va yutilishi jarayonlarigina diskret bo’lib qolmasdan, uning o’zi ham alohida porstiyalar – yorug’lik kvantlari shaklida tarqaladi, ya’ni yorug’lik aloxida zarralar oqimidan iborat. yorug’lik kvanti keyinchalik foton (amerikalik fiziko-ximik gilbert lyuis, 1929 yil) deb nomlandi. foton energiyasi chastotaga proporstional bo’lib, tinchlikda massaga ega emas. eynshteyn bu gipoteziyaga tayanib, yorug’likning to’lqin nazariyasi doirasida muammo hisoblangan fotoeffektning tajribada topilgan qonuniyatlarini to’liq tushuntirib berdi. eynshteynning fotonlar nazariyasi 1922 yilda amerikalik fizik artur komptonning rentgen nurlarini erkin elektronlarda sochilishi bo’yicha o’tkazgan eksperimentlaridan so’ng to’liq g’alaba qozondi. foton ε=hv energiya bilan bir qatorda ρ= (chastota, to’lqin uzunlik, c-yorug’lik tezligi) impulsga ham ega bo’lishi isbotlandi. yorug’likning ikki yoqlamali: korpuskulyar- to’lqin tabiati uzil-kesil qabul qilindi. kompton effekti yorug’likning korpuskulyar xoassalari kompton effektida yorqin namoyon bo’ladi. fotonlar erkin elektronlar bilan to’qnashganda fotonlarning chastotasi o’zgargan holda …

4 / 28

bergan va tarqatgan foton impulslarining vektor yig’indisi eynshteyn 1907 yilda plank g’oyalarini umumlashtirib qattiq jismlar issiklik sig’imining 1-kvant nazariyasini ko’rdi . u quyidagi mulohazalarga tayandi: qattiq jismlarda issiqlik xarakati asosan atomlarning tebranishiga keltiriladi; shuning uchun issiqlik hodisalarini o’rganishda qattiq jism turli chastotalarda tebranayotgan osstillyatorlar to’plamiga dinamik ekvivalent, bunday osstillyatorlar energiyasi ham kvantlashgan. yuqori temperaturalarda molyar issiklik sig’im uchun eynshteyn nazariyasidan klassik fizikada ma’lum bo’lgan dyulong-pti qonuni, past temperaturalarda esa mashhur “eksponentsial“ qonuniyat kelib chiqadi. eynshteyn nazariyasini turli aniqliklar kiritish yo’li bilan rivojlantirib, 1912 yilda nemis fiziklari peter debay, maks born va t.karmanlar kristall qattiq jismlar issiqlik sig’imining tajribaga mos kelgan kvant nazariyasini yaratdilar. 1913 yilda 27 yoshli daniyalik fizik nils borning “atomlar va molekulalarning tuzilishi haqida“ nomli ilmiy maqolasi e’lon qilindi. bu ishda bor plankning osstillyator energiyasi qiymatlarini kvantlashishi haqidagi gipotezasini atomning 1911 yilda ingliz fizigi ernest rezerford taklif etgan planetiar modelini nazariy asoslashga tadbiq etdi. bu modelga ko’ra atomning …

5 / 28

lanish faqatgina elektronning bir orbitadan boshqasiga ya’ni bir energetik sathdan quyidagisiga o’tishi natijasida yo’z beradi. bor bu gipoteza asosida vodorod atomi va vodorodsimon ionlarning nurlanish spektral chiziqlarining chastotalarini yuqori aniqlik bilan hisoblab topishga imkon beruvchi formulani oldi. atomlar kvantlashgan energetik sathlarining mavjudligi 1913 yildayok frank-gerst tajribasida bevosita isbotlandi. 1915-1916 yillarda nemis fizigi arnold zommerfeld bor nazariyasini rivojlantirib, vodorod atomi spektrining nozik strukturasi nazariyasini ko’rdi (radial va azimutal kvant sonlari tushunchasini kiritdi),o’z vatandoshi peter debay bilan birgalikda zeeman effektini tushuntirishga fazoviy kvantlashish shartini qo’lladi va birinchi bo’lib, magnit kvant soni tushunchasidan foydalandi. a. eynshteyn atom sistemalarning spontan va majburiy nurlanish ehtimolliklari koeffistientlarini kiritdi va nazariy ravishda indukstiyalangan nurlanishni bashorat qildi: 1921 yilda n. bor ximiyaviy elementlar davriy sistemasining asosiy xususiyatlvrini tushuntirib berdi. franstuz fizigi lui de-broyl 1924 yilda bor postulatlarining mohiyatini tushuntirish maqsadida o’sha davr fiziklarini o’ta taajjubga solgan gipotezani o’rtaga tashladi: moddiy zarracha harakatiga ma’lum to’lqin tarqalishi mos keladi, masalan, …

6 / 28

fizik kattaliklar (masalan, nurlanish chastotalari va intensivliklari) va matristalar orasidagi bog’lanish uchun sodda qoidalar berildi. geyzenbergning bu ishlari vatandoshlari maks born va paskual iordanlar (1926) tomonidan rivojlantirildi. shunday qilib matristaviy mexanika vujudga keldi. 1926 yilda avstriyalik nazariyotchi fizik ervin shredinger faqat erkin mikrozarralarning to’lqin harakati (de-broyl to’lqinlari) nigina emas, balki ixtiyoriy tashqi maydon ta’siridagi zarracha harakatini ifodalovchi mashhur to’lqin tenglamasini berdi. to’lqin funkstiyasi uchun yozilgan bu tenglamani shredinger vodorod atomidagi elektron harakatiga qo’lladi. borning sirli tuyulgan kvantlashish qoidalari endilikda elektron harakatlarini ifodalovchi turg’un de-broyl to’lqinlarining mavjudlik shartlari sifatida tabiiy ravishda o’z-o’zidan kelib chiqdi. ana shunday yo’l bilan to’lqin mexanikasi yuzaga keldi. tez orada shredinger matristaviy va to’lqin mexanikalar matematik jihatdan ekvivalent ekanligini isbot qildi. mikrozarralar harakatini o’rganuvchi yangi mexanika umumiy nom bilan kvant mexanikasi deb atala boshladi. shredingerning to’lqin tenglamasi norelyativistik kvant mexanikasining asosiy tenglamasi hisoblanadi. 1928 yilda ingliz fizigi pol dirak shredinger tenglamasini umumlashtirib, maxsus nisbiylik nazariyasi talablarini qanoatlantiradigan …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant mexanika va kvant kimyo"

powerpoint presentation kvant mexanika va kvant kimyo foydalaniladigan darsliklar va o’quv qo’llanmalar ro’yxati asosiy: meleshina a.m. kurs kvantovoy mexaniki dlya ximikov. m.: visshaya shkola, 1980, 380 s. zaradnik r, polak r. osnovi kvantovoy ximii. m.: mir, 1979, 504 s. xiasi n., baba r., rembaum a. kvantovaya organicheskaya ximiya. m.: mir, 1967, 379 s. 4. marrel dj., kettl s., tadder dj «teoriya valentnosti» m.: mir, 1968, qo’shimcha: akbarov x.i. «kvant mexanika va kvant kimyo»dan ma’ruzalar matni. toshkent: o’zmu, 2000, 111 bet. yulchiboev a.a. «kvant mexanika va kvant kimyosi» kursidan seminarlar. toshkent: toshdu, 1981, 1988, 1989 yillar. elektron: akbarov x.i. «kvant mexanika va kvant kimyo» (elektron versiya). toshkent: o’zmu, 2000, 111 bet. 2-ma'ruza. “kvant kimyosi” zamonaviy...

This file contains 28 pages in PPT format (441.0 KB). To download "kvant mexanika va kvant kimyo", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant mexanika va kvant kimyo PPT 28 pages Free download Telegram