kvant mexanika

PPTX 33 pages 557.5 KB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 557.5 KB

File type PPTX

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

mikrozarrachalarning dualistik tabiati mikrozarrachalarning dualistik tabiati yorug'likning modda bilan ta'siri. fotoeffekt. eynshteyn nazariyasi. de–broyl to'lqini. korpuskulyar to'lqin dualizmi elektronlarning tabiati, ularning harakat qonunlarini o'rganish masalasi kvant mexanika tomonidan to'la xal qilindi. de-broyl, geyzenberg, shredinger ishlari elektronning boshqa mikrozarrachalar qatori (fotonlar boshqa mikrozarrachalar kabi) dualistik tabiatga ega ekanligini elektrondan turli maqsadlarda juda keng foydalanish mumkinligini ko'rsatdi. elektronografiya, elektron mikroskopiya, elektron tezlatkichlar, rentgen nurlari kashf qilinishi va boshkalar. shu sababdan mikrosistemalarning xolatini ifoda qiluvchi to'lqin funktsiyasini tuzish, uni o'z ichiga olgan shredinger tenglamasini echish va undan kelib chiqadigan xulosalar bilan tanishish muxim xisoblanadi. korpuskulyar (zarra) nazariya 1675 yil isaak nyuton tomonidan qirol jamiyatiga qilingan axborotida talif qilingan bo'lib, butun dunyoda tan olingan. gyuygens nyutondan avvalroq yorug'likning to'lqin nazariyasini taklif qilgan va bu nazariyani guk quvvatlagan. 1800 yil tomas yung korpuskulyar nazariyaga qarshi o'zining birinchi ilmiy ishini chop etgan 1801 yilda yung interferentsiya xodisasini va xodisa yordamida nyuton halqalarini tushuntirib berdi monoxromatik yorug'lik …

2 / 33

t o'tgandagina tan olindi. 19 asr davomida to'lqin nazariyasini isbot qiluvchi yana bir qancha tajriba asosida olingan dalillar paydo bo'ldi va 20 asrning boshiga kelib, olimlar dunyosida yorug'lik to'lqin tabiatiga egaligi haqida fikr xech kim tomonidan inkor etilmagan, xuddi bundan 100 yil avval yorug'likning korpuskulyar tabiatga ega ekanligini tan olgani kabi. 1985 va 1898 yillar oralig'ida rentgen x – nurlarni, bekkerl – radioaktivlikni va tomson – elektronni kashf etdi. bu kashfiyotlar bilan birgalikda elektromagnit nurlanishning tabiatini to'la tushuntirish xam kirib keldi. elektronning elektr zaryadining qiymatini amerikalik fizik milliken topgan (1909-1917 yillardagi tajribalar asosida). (1.6*10-19kl.) bu zaryadni elementar zaryad birligi deb ataladi. elektron zaryadini va tomson topgan e/m nisbatni bilgan xolda elektronning massasini aniqlash mumkin. 9.11*10-31 kg yoki vodorod atomi massasining 1/1849 qismini tashkil qiladi. xix asrning oxirida ko'p olimlar tajribada olingan energiya zichligining taqsimlanish egri chiziqlarini, nazariy tushuntirishda 1-bo'lib stefan-boltsman qonunining o'rganilishi bo'ldi. bu qonunni 1879 yilda stefan taklif qildi …

3 / 33

ekin eng asosiy xulosa tenglamani o'zini keltirib chiqarish emas, balki bu tenglamani keltirib chiqarish chastotaning uzluksiz o'zgaruvchi kattalik bo'lishini xulosa qilishni talab qilgandadir. lekin chastotaning plank doimiysi bilan ko'paytmasi hv bizga energiya birligini beradi, bu esa o'z navbatida energiya xam uzlukli (diskret) kvantlangan kattalik bo'lishini taqozo etadi. eynshteynning 1905 yildagi fotoelektrik effekt va debay bilan qilingan qattiq jismlarning issiqlik sig'imlari bo'yicha qilgan ishlari bunday fikrlar asossiz ekanligini isbotladi. mutlaqo qora jismning nurlanishiga umuman bog'liq bo'lmagan xatto bir-biri bilan xam bog'liq bo'lmagan bu xodisalarni tushuntirishda energiyaning kvantlanishi asosida ishlab chiqilgan nazariyalar taklif qilindi. agar mutlaqo qora jismda energiya taqsimlanishining egri chizig'ini plank chastotalar uchun xoxlagan sonlarni qo'yib to'g'irlab qo'ygan va bunday to'g'irlash fizik ma'noga ega bo'lmasdan sun'iy matematik usul deb hisoblashga xuquqimiz bo'lsa, 3 ta bir-biriga bog'lanmagan xodisalarni nazariy tushuntirish uchun energiyaning kvantlanishining talab qilinishi albatta bunda fizik ma'no borligin taqozo etadi. xozirgi zamon fanida energiyaning kvantlanganligi e=hv ga tengligi xech …

4 / 33

. bu teshikdan idish ichiga kirgan nurlar uning ichki devorlariga urilib, shu erda qoladi, ya'ni “mutlaqo qora jism” ideal yutuvchi sistemadir, shu bilan birga u ideal nurlanuvchi jism xam bo'la oladi. ma'lum temperaturagacha qizdirilgan jism ichida “mutlaqo qora jism” eng ko'p nur tarqatadi. nurlanish jismning qanday materialdan yasalganligiga bog'liq bo'lmasdan, faqat temperaturagagina bog'liqdir. bu xol stefan – boltsmanning tajribaviy yo'l bilan kashf qilingan qonuniga ko'ra quyidagicha ta'riflanadi: mutlaqo qora jism nurlanishning to'liq energiyasi absolyut temperaturaga ko'tarilgan sari uning 4-darajasiga proportsional ravishda osha boradi, ya'ni bu birinchi xususiyat ikkinchi xususiyat vin tomonidan topilgan bo'lib, u vinning siljish qonuni deb ataladi. vinning siljish qonuni yuqori chastotalarda, ya'ni kichik to'lqin uzunliklarida, tajribada topilgan ma'lumotlar bilan a'lo darajada mos keladi va elektromagnit spektrning qarama-qarshi tomonida tajriba bilan bunday mos kelish kuzatilmaydi fotoeffekt hodisasi 1887 yil gerts tomonidan kashf qilingan va stoletov tomonidan chuqur o'rgangan; yorug'lik ta'sirida metallar sirtidan (yoki yarim o'tkazgichlar) elektron uchib chiqadi. …

5 / 33

'lik energiyasi hv kvantlardan fotonlardan iboratdir va shu fotonlar tarzida mavjuddir. eynshteyn fotoeffekt xodisasini nur energiyasini uning korpuskulyar tabiatini aks ettiruvchi paketning energiyasiga uning aylanishi bilan bog'liqligini ko'rsatdi a – kollektor b – emitter g – galvonometr v – voltmetr s – intensivligi va to'lkin uzunligi o'zgarmas yorug'lik manbai yorug'lik ta'sirida moddadan elektronlarning chiqish hodisasiga fotoeffekt deyiladi. uni mukammal o'rganish (stoletov) natijasida quyidagi qonuniyatlar aniqlanadi. katod monoxromatik nur bilan yoritilgan to'yinish toki, ya'ni ajralib chiqayotgan elektronlarning maksimal soni katodga tushayotgan yorug'likning ravshanligiga proportsional. katodda ajralib chiqayotgan elektronlarning tezligi unga tushayotgan yorug'likning chastotasi ortishi bilan ortadi ammo yorug'lik ravshanligiga bog'liq emas. xar bir modda uchun mutlaqo aniq maksimal to'lqin uzunligi mavjudki, bu to'lqin uzunlikda fotoeffekt xodisasini kuzatsa bo'ladi. fotoeffekt yorug'lik tushurilgan ondayoq boshlanadi. yorug'lik enegiyasi hv ga teng bo'lgan yorug'lik tezligida xarakat qiluvchi kvantlardan fotonlardan iboratdir va u shu fotonlar tarzida tarqaladi, yutiladi, ya'ni fotonlar tarzida mavjuddir. portsiyaning bo'laklarga ajralishi mumkin …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kvant mexanika"

mikrozarrachalarning dualistik tabiati mikrozarrachalarning dualistik tabiati yorug'likning modda bilan ta'siri. fotoeffekt. eynshteyn nazariyasi. de–broyl to'lqini. korpuskulyar to'lqin dualizmi elektronlarning tabiati, ularning harakat qonunlarini o'rganish masalasi kvant mexanika tomonidan to'la xal qilindi. de-broyl, geyzenberg, shredinger ishlari elektronning boshqa mikrozarrachalar qatori (fotonlar boshqa mikrozarrachalar kabi) dualistik tabiatga ega ekanligini elektrondan turli maqsadlarda juda keng foydalanish mumkinligini ko'rsatdi. elektronografiya, elektron mikroskopiya, elektron tezlatkichlar, rentgen nurlari kashf qilinishi va boshkalar. shu sababdan mikrosistemalarning xolatini ifoda qiluvchi to'lqin funktsiyasini tuzish, uni o'z ichiga olgan shredinger tenglamasini echish va...

This file contains 33 pages in PPTX format (557.5 KB). To download "kvant mexanika", click the Telegram button on the left.

Tags: kvant mexanika PPTX 33 pages Free download Telegram