sinonimiya
Предварительный просмотр (4 стр.)
Прокрутите вниз 👇![prezentatsiya powerpoint elektron lug'atlarda leksemaning sememik maydoni leksik birliklar lisonda turli semantik munosabat asosida har xil paradigma hosil qilgan holda mavjud bo’ladi. sinonimik, antonimik, graduonimik, partonimik, giponimik munosabatlardir. sinonimiya. shaklan har xil, ammo bir tushunchani turli bo’yoq va ottenka bilan ifodalaydigan leksemalar sinonim deyiladi. sinonim leksema orasidagi munosabat sinonimiya yoki sinonimik munosabat deb yuritiladi. sinonim leksema sememalaridagi atash va vazifa semasi aynan bir xil bo’lib, ifoda semasi farqlanadi. masalan: [yuz]-[bet]-[aft]-[bashara]-[turq]. 4 ma’nodoshlik qatoridagi leksemalarning ifoda semasi turli-tuman. ulardan ayrimlari quyidagilar: 1) ijobiy yoki salbiy baho yoxud munosabat sema; 2) leksemaning qo’llanish davrini ko’rsatuvchi sema: «eskirgan», «yangi», «o’ta yangi», «arxaik», «tarixiy». 3) leksemaning qo’llanilish doirasini ko’rsatuvchi sema: «shevaga xos», «so’zlashuvga xos», «kitobiy», «ko’tarinkilik» va h. ma’nodoshlik qatoridagi leksemaning bittasi dominanta (bosh) leksema bo’lib, boshqalari shu leksema atrofida birlashadi, ma’nodoshlik qurshovi hosil qiladi. dominanta leksemaning yuqorida sanalgan barcha ifoda semasi neytral, betaraf. masalan, [katta]-[ulkan]-[bahaybat] sinonimik qatori «kitobiylik», «ko’tarinkilik» ifoda semalari asosida tashkil …](/media/previews/pages/p1_280547.webp "sinonimiya - Страница 1")
![ira oladi; 4) ma’nodoshlik qatori mansub bo’lgan katta tizimga faqat dominanta leksema kiradi. masalan, «kishi tanasi a’zolari» lug’aviy ma’noviy guruhiga [yuz] dominanta leksemasi kirib, [quloq], [burun], [lab], [qosh], [peshona] leksemalari bilan paradigma hosil qiladi. ma’nodoshlik paradigmasi doimo ochiq. jamiyat, davr talabi asosida keraksizi iste’moldan chiqib, qator yangilari bilan boyib boraveradi. nutqda ma’nodoshlik qatorlari nutqning atash birliklari, iboralar, mustaqil leksema sememalarining turi, yasama so’z, so’z birikmasi, nutqiy ko’chma so’z bilan to’lib, kengayib boradi. bular kontekstual sinonim sifatida nutqning go’zalligi va boyligini ta’minlovchi vosita sanaladi. omonimiya omonimlar shakli bir xil, ma’nolari har xil (o‘zaro bog‘lanmagan) leksemalardir. ya’ni, leksemalarning ifoda planidagi (talaffuzi va yozilishidagi) tenglik hodisasi. masalan, o‘t («olov») -o‘t («maysa»), kamar («qayish, ko‘ndan ishlangan belbog‘»)–kamar («daryo, tog‘larda suv o‘yib ketgan chuqur joy») kabi. omonimlar turli so‘z turkumlariga mansub bo‘lishi ham mumkin. masalan, tabiiy (sifat) va tabiiy (modal so‘z): 1) u tabiiy fanlarga ko‘proq qiziqadi. (bu gapda tabiiy - sifat, aniqlovchi); 2) co‘zamol, …](/media/previews/pages/p2_280547.webp "sinonimiya - Страница 2")
![rshi hodisaning in’ikosi bo’lgan qarama-qarshi tushuncha yotadi. antonim leksemalar bir turga kiruvchi giponim leksemalar: [issiq]-[sovuq] (harakat), [katta]-[kichik] (hajm), [erkak]-[ayol] (jins) va hokazolar. antonimlarning mantiqiy asosini ikki tur qarama-qarshilik tashkil etadi b)komplementar qarama-qarshilik. a) kontrar qarama-qarshilik graduonimiya. lug’aviy birliklar o’zaro ma’noviy munosabatiga ko’ra ma’lum bir darajalanish qatorini hosil etishi fanga qadimdan ma’lum va uning eng yorqin namunasi - [o’rta] so’zini o’z ichiga olgan so’zlar qatori. masalan: [katta]-[o’rta]-[kichik] [yosh]-[o’rta]-[qari] [uzoq]-[o’rta]-[yaqin] [baland] –[o’rta]-[past] [uzun]-[o’rta]-[qisqa]. ma’lumki [o’rta] so’zi bilan ifodalangan belgi-xususiyat tom ma’noda o’rtalik, oraliq, ya’ni ikki bir-biriga zid belgi oralig’idagi holatni ko’rsatadi. [o’rta] leksemasi antonimlar oralig’idan o’rin olsa, (katta-o’rta-kichik) darajalanishi kam seziladi. lekin [o’rta] leksemali birliklarni zid belgi asosida emas, ma’lum bir belgining kamayishi yoki o’sishi asosida idrok etilsa, ma’noviy darajalanish yaqqol anglashiladi. graduonimik lug’aviy qatorni ajratishning lisoniy omili quyidagilar a) ma’noviy omil b) so’zlararo paradigmatik munosabat graduonimik qatorni ajratishdagi ma’noviy omilning mohiyati shundaki, bir qator leksemalar sememasida ma’lum bir belgining oz-ko’pligi, turli …](/media/previews/pages/p3_280547.webp "sinonimiya - Страница 3")
![chkina) va (eshikcha) so’zlari, [darvoza] leksemasi izohidagi [katta] so’zi. giponimiya. leksemalararo semantik munosabatning yana bir turi giponimiya (gipo-giperonimiya), ya’ni tur-jins munosabati. giponimik munosabatda giperonim (jins) va giponim farqlanadi. giperonim jins belgisini bildirgan predmetning nomini ifodalovchi ko’pgina ma’noni semantik jihatdan umumlashtiruvchi mikrotizimning markaziy leksemasi, dominantasi sifatida namoyon bo’luvchi lug’aviy birlik. giponim esa ma’lum jins turining nomini hamda o’zining semantik tarkibida implisit tarzda jins ma’nosini ham ifodalovchi, semantik jihatdan giperonimga nisbatan boy bo’lgan lug’aviy birlik. giponim va giperonim orasidagi aloqa mantiqiy asosga ega. bu esa obyektiv borliqdagi umumiylik tushunchasi bilan bog’liq. masalan, [daraxt] giperonimi jins ma’nosini ifodalovchi leksema sifatida daraxtning barcha turini ifodalovchi leksemalarni leksik-semantik munosabat asosida birlashtirib, leksik-semantik guruh hosil qiladi. shu boisdan [daraxt] leksemasi giperonim sifatida giponimi bilan leksik-semantik aloqaga kirisha oladi. masalan, [daraxt]-[qayin], [daraxt]-[terak], [daraxt]-[dub], [daraxt]-[ archa]. giponimlar teng huquqli bo’lib, giperonimga munosabati bir xil. o’z navbatida, bu munosabat polisemiya va omonimiya hodisasi bilan ham bog’lanadi. masalan, o’zbek tilidagi …](/media/previews/pages/p4_280547.webp "sinonimiya - Страница 4")
О "sinonimiya"
prezentatsiya powerpoint elektron lug'atlarda leksemaning sememik maydoni leksik birliklar lisonda turli semantik munosabat asosida har xil paradigma hosil qilgan holda mavjud bo’ladi. sinonimik, antonimik, graduonimik, partonimik, giponimik munosabatlardir. sinonimiya. shaklan har xil, ammo bir tushunchani turli bo’yoq va ottenka bilan ifodalaydigan leksemalar sinonim deyiladi. sinonim leksema orasidagi munosabat sinonimiya yoki sinonimik munosabat deb yuritiladi. sinonim leksema sememalaridagi atash va vazifa semasi aynan bir xil bo’lib, ifoda semasi farqlanadi. masalan: [yuz]-[bet]-[aft]-[bashara]-[turq]. 4 ma’nodoshlik qatoridagi leksemalarning ifoda semasi turli-tuman. ulardan ayrimlari quyidagilar: 1) ijobiy yoki salbiy baho yoxud munosabat sema; 2) leksemaning qo’llanish davrini ko’...
Этот файл содержит 18 стр. в формате PPTX (2,7 МБ). Чтобы скачать "sinonimiya", нажмите кнопку Telegram слева.
DOC
DOC
DOC
PDF
DOCX
DOC
DOCX
PPT
DOCX
DOC
DOCX
DOCX