hozirgi o’zbek adabiy tilida lug’aviy sinonimiya

DOCX 19 pages 62.4 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 62.4 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: hozirgi o’zbek adabiy tilida lug’aviy sinonimiya reja: 1. sinonimiya haqida ma’lumot. 2. sinonimlarning turli ko’rinishlari (leksik sinonimiya, frazeologik sinonimiya) 3. sinonimiyalarning manbalari. 4. sinonimiyaning polisemiyadan farqi. 5. sinonimlar – stilistik vosita sifatida 6. xulosa. sinonimlarning o’zbek tili lug’atida tutgan o’rni kirish ma’lumki, oliy o’quv yurtlarida malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini har taraflama yaxshilashning eng muhim shartlaridan biri bo’lajak kadrlarga mustaqil fikrlash, o’z fikr-mulohazalarini mustaqil bayon qila olish ko’nikmalarini singdirishdan iboratdir. talabaning «hozirgi o’zbek adabiy tili» predmetidan bajaradigan kurs ishi jarayoni talabalarning kelgusida tilshunoslik muammolari bo’yicha olib boradigan ilmiy tadqiqot ishi bilan uzviy bog’liqdir. chunki bakalavr talabalar bajaradigan referatlar, ilmiy ma’ruzalar, kurs va bitiruv malakaviy ishlarida o’quv jarayoni bilan ilmiy-tadqiqot elementlari ma’lum darajada uyg’unlashgan bo’lishi talab qilinadi. «hozirgi o’zbek adabiy tili» kursi o’zbek filologiyasi fakultetlarida birinchi – uchinchi kurslarda o’qitiladi. respublika oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi tasdiqlagan namunaviy o’quv rejasiga muvofiq talabalar “hozirgi o’zbek adabiy tili”ning «kirish», «fonetika va fonologiya», …

2 / 19

era olmay qolganligini nazarda tutib, mazkur uslubiy tavsiyalar tuzildi. bu ishda «hozirgi o’zbek adabiy tili» o’quv kursining har bir bo’limi uchun nazariy va o’quv-uslubiy adabiyotlar ro’yxati ilova qilindi. 1 sinonimiya haqida ma’lumot.sinonimiya muammolari bilan shug‘ullanishda o‘zbek tilshunosligi katta tajriba to‘plagan va bu borada turli hajmdagi tadqiqotlar yuzaga kelgan. o‘zbek tilidagi sinonimiya hodisasi va bu hodisa jarayonida yuz beradigan til birliklari o‘rtasidagi o‘zaro ma’no munosabatlari haqidagi ilk qarashlar o‘zbek tilining leksikologiya yo‘nalishini yoritishga bag‘ishlangan hamda ta’limning turli bosqichlarida foydalanish uchun yaratilgan darslik va qo‘llanmalarda o‘z ifodasini topgan. fahri kamolning «o‘zbek tili leksikasi» (т., 1954) va «hozirgi zamon o‘zbek tili» (т., 1957), ya. d. pinxasovning «hozirgi zamon o‘zbek tili leksikasi» (т., 1960) va «hozirgi o‘zbek adabiy tili» (т., 1969), m. mirzayev va boshqalarning «o‘zbek tili»(т., 1962), mualliflar jamoasining «hozirgi o‘zbek adabiy tili, ikki tomlik. 1 tom» (т., 1966), u.tursunov va boshqalarning «hozirgi o‘zbek adabiy tili» (т., 1965,1992), u.tursunov va n.rajabovlarning «o‘zbek tili …

3 / 19

640, 734, 749, 751, 752, 855, 980, 1093 hamda s. karimov va t. jo‘rayevlar tomonidan tartib berilgan «o‘zbek tiliuslubshunosligi va nutq madaniyati» (samarqand, 2001) bibliografik ko‘rsatkichida 61, 111,273, 315, 360, 428-raqamlarda qayd etilgan adabiyotlarni eslatib o‘tamiz. bular orasida m. rahmatullayevaning «alisher navoiy tilidagi sinonimlarni o‘rganish masalasiga doir» (т., 1965) mavzusida yozilgan nomzodlik dissertatsiyasi diqqatga sazovor. sanab o‘tilgan adabiyotlarning ko‘pchiligida sinonimlar sifatida leksik birliklar va ular o‘rtasidagi ma’no munosabatlari qaralib, ularga ma’nolari bir xil yoki ma’nolari bir-biriga yaqin so‘zlar deb baho beriladi. ammo o‘zbek tilidan olingan qator misollar tahlili shuni ko‘rsatadiki, keltirilgan bu ta’riflarning birontasi ham sinonimiya deb ataladigan lingvistik hodisaning mohiyatini to‘liq qamrab ololmaydi. birinchidan, tabiat va jamiyatda bir-biriga aynan o‘xshash narsa va hodisaning o‘zi bo‘lmagani singari ularning aynan mohiyatini aks ettiradigan ikki yoki undan ortiq so‘zlarni topish qiyin. tilimizda respublika-jumhuriyat} universitet-dorilfunun, arxitektura-me’morchilik, lingvistika-tilshunoslik, stilistika-uslubshunoslik singari dubletlar yashab kelmoqda. garchi dublet sanalsa ham, nutqda biri o‘rnini ikkinchisining bosa olmasligi ularning …

4 / 19

yuzaki qaraganimizdagina bu so‘zlarning ma’nosini bir deb xulosa chiqarishimiz mumkin. matnlar esa aslida bunday emasligini tasdiqlaydi. ular, hech bo‘lmaganda, vazifaviy uslublararo chegaralanishi bilan, ya’ni uslubiy nuqtai nazardan farqlanadi. ikkinchidan, ma’nolari bir xil sinonimlar tilda bo‘lganda ham ularning barchasi baravar ravishda, doimiy holda yashay olmaydi. tilning amalda bo‘lish qonuniyatlariga ko‘ra, aytaylik, parallellikni xush ko‘rmasligidan kelib chiqib, vaqt o‘tishi bilan ularning biri ikkinchisiga o‘z o‘rnini bo‘shatib berishga majbur bo‘ladi. masalan: partiya-firqa, grajdanin-fuqaro, agitatsiya-tashviqot, propaganda-targ‘ibot, komitet-qo‘mita, soldat-askar, intelligent-ziyoli, leksiya-ma’ruzo, programma-dastur, student-talaba, ekonomika-iqtisodiyot, internatsional-baynalmilal, sotsial-ijtimoiy, satirik-hajviy, sekretar-kotib, simvol-ramz kabi birliklar o‘rtasidagi qo‘llanish nisbatini olib qaraylik. agar o‘zbek tilining mustaqillikkacha bo‘lgan davrida ularga leksik dubletlar, variantlar sifatida qarab, baravar qo‘llab kelgan bo‘lsak, mustaqillikdan keyingi davrda bu so‘zlarga bo‘lgan munosabat va ana shu munosabatdan kelib chiqib, ularning qo‘llanilishidagi muvozanat ikkinchisining foydasiga tubdan o‘zgardi. yuqorida ta’kidlaganimizdek, gap faqat ma’nolarning bir xilligida bo‘lganda edi, ular tilimizda baravar yashayverishi mumkin edi. ammo vaziyatdan kelib chiqib, ular ham tilimizning umumiy …

5 / 19

irlashadigan, ayni paytda, ma’no nozikliklari bilan bir-biridan farqlanadigan til elementlari majmuini anglashimiz to‘g‘ri bo‘ladi, deb o‘ylaymiz. tildagi sinonimik munosabatlar faqat leksik birliklar o‘rtasidagina emas, balki fonemalarning talaffuz variantlarida, turg‘un birikmalar, morfologik vositalar va sintaktik qurilmalar o‘rtasida ham mavjud. sinonimiyaga oid umumiy qoida va talablar ularning hammasiga tegishli hamda barchasida amal qiladi. afsuski, yuqorida sanab o‘tilgan tadqiqotlarning mavjudligidan qat’i nazar o‘zbek tilshunosligida sinonimlar vazifaviy-uslubiy yo‘nalishda atroflicha tahlil qilingan emas. vaholanki, bunday kuzatishlar milliy til uslubshunosligi taraqqiyoti uchun nihoyatda zarurdir.o‘rni kelganda ta’kidlash lozimki, so‘z va evfemizm, so‘z va perifraza o‘rtasidagi sinonimik munosabatlar tadqiqi ham uslubshunosligimiz uchun qiziqarli materiallar berishi mumkin. badiiy ijod jarayonida yuzaga kelgan individual muallif sinonimlari yuzasidan olib boriladigan kuzatishlar ham ona tilimiz boyligini namoyish etishda g‘oyatda qimmatlidir. shunday qilib, yunon tilidagi «sinonim» so‘zi «bir xil» degan ma’noni bildiradi va bu tushuncha atrofida matnda mazmunan bir-biriga mos keladigan so‘z va iboralar, so‘z birikmalari va gap qurilmalari tarzida shakllanadigan til birliklari …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hozirgi o’zbek adabiy tilida lug’aviy sinonimiya"

mavzu: hozirgi o’zbek adabiy tilida lug’aviy sinonimiya reja: 1. sinonimiya haqida ma’lumot. 2. sinonimlarning turli ko’rinishlari (leksik sinonimiya, frazeologik sinonimiya) 3. sinonimiyalarning manbalari. 4. sinonimiyaning polisemiyadan farqi. 5. sinonimlar – stilistik vosita sifatida 6. xulosa. sinonimlarning o’zbek tili lug’atida tutgan o’rni kirish ma’lumki, oliy o’quv yurtlarida malakali mutaxassislar tayyorlash sifatini har taraflama yaxshilashning eng muhim shartlaridan biri bo’lajak kadrlarga mustaqil fikrlash, o’z fikr-mulohazalarini mustaqil bayon qila olish ko’nikmalarini singdirishdan iboratdir. talabaning «hozirgi o’zbek adabiy tili» predmetidan bajaradigan kurs ishi jarayoni talabalarning kelgusida tilshunoslik muammolari bo’yicha olib boradigan ilmiy tadqiqot ishi bilan uzv...

This file contains 19 pages in DOCX format (62.4 KB). To download "hozirgi o’zbek adabiy tilida lug’aviy sinonimiya", click the Telegram button on the left.

Tags: hozirgi o’zbek adabiy tilida lu… DOCX 19 pages Free download Telegram

hozirgi o’zbek adabiy tilida lug’aviy sinonimiya

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "hozirgi o’zbek adabiy tilida lug’aviy sinonimiya"

Similar files