mulk huquqining vujudga kelishi va uning bekor bo‘lishi

DOC 30 pages 146.5 KB Free download

30 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 146.5 KB

File type DOC

Pages 30

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 30

mulk huquqi mulk huquqining vujudga kelishi va uning bekor bo‘lishi mundarija kirish 1. mulk va mulk huquqi tushunchalari 2. mulk huquqining ma’naviyat bilan o’zaro aloqadorligi 3. mulk huquqining vujudga kelish va bekor bo`lish asoslari 4. mulk huquqining asosiy tamoyillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish jamiyatning iqtisodiy negizi – mavjud mulkchilik munosabatlariga asoslanadi. shu sababli mulk nafaqat yuridik mazmunga, balki iqtisodiy ma'noga ham ega. kishilar mehnati bilan yaratilgan yoki tabiat tomonidan insonlarga o`ziga xos tarzda “taqdim etilgan” boyliklar har doim mulk bo`lib kelgan. mulk egasi bo`lish yoki bo`lmasligiga qarab, kishilarning jamiyatdagi mavqei, aniqrog`i ijtimoiy-iqtisodiy maqomi vujudga keladi. mulkiy munosabatlarsiz. iqtisodiy munosabatlar, ishlab chiqarish jarayoni o`z mazmuniga ega bo`lmaydi. mulkiy munosabatlar – jamiyatdagi boyliklarni o`zlashtirish xususidagi iqtisodiy munosabatlardir. mulkchilik, birinchidan insonning boyligi bo`lmish ashyo, buyum yoki boshqa narsaga nisbatan egalik his-tuyg`usi bilan bog`liq munosabat, ikkinchidan, ana shu boylik, ne'mat xususida kishilar o`rtasida vujudga kelgan munosabatdir. kishilar buyumlarni, ne'matlarni o`ziniki qilib olgandagina o`zlashtirishlari mumkin, …

2 / 30

chiqishni taqozo etadi. shaxsni mulkdan begonalashuviga asoslangan ijtimoiy alohida imtiyozli mavqega barham berildi. o`zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 53-moddasida bozor munosabatlarini rivojlantirishga qaratilgan mamlakatimiz iqtisodiyotining negizini xilma-xil shakllardagi mulk tashkil etishi mustahkamlab qo`yildi mulk ishlab chiqarish vositalari va ishlab chiqarilgan mahsulotlarni egallash, foydalanish va ularni tasarruf etish sohasida bo`ladigan ijtimoiy munosabatlarning majmui sifatida ham ta'riflanishi mumkin. yuridik ma'nodagi “mulk” tushunchasi to`g`risida to`xtalib shuni aytish kerakki, shaxslar tomonidan tabiat boyliklarini, ashyolarini o`zlashtirishda bo`ladigan ijtimoiy munosabatlarni tartibga soladigan va mustahkamlaydigan huquqiy normalar tizimi – yuridik ma'nodagi “mulk” tushunchasida qo`llaniladi. bu ma'nodagi mulk mulk huquqi (subyektga tegishli sof ma'nodagi subyektiv huquq sifatida emas, balki muayyan huquq sohasi) sifatida ko`riladi. mulk huquqi tushunchasining yuridik ta'rifi fkning 104-moddasida berilgan. unga muvofiq, mulk huquqi shaxsning o`ziga qarashli mol-mulkka o`z xohishi bilan va o`z manfaatlarini ko`zlab egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish, shuningdek o`zining mulk huquqini, kim tomonidan bo`lmasin, har qanday buzishni bartaraf etishni talab qilish huquqidan …

3 / 30

larini ijtimoiy o`zlashtirishning mavjud zahiralarini, usullarini belgilash, tartibga solish va mustahkamlash uchun xalq manfaatlarini ko`zlab belgilangan tadbirlarni ifodalovchi huquq normalari yig`indisi nazarda tutiladi. chunonchi, mulk to`g`risidagi umumiy qoidalar obyektiv huquq normalari hisoblanadi. subyektiv ma'nodagi mulk huquqi deb, ayrim shaxslar, ya'ni huquq subyektlarining (davlat, yuridik shaxslar va fuqarolarning) obyektiv huquq normalari asosida kelib chiqadigan mulkni egallash, undan foydalanish va uni tasarruf qilish huquqlariga aytiladi. mulkni o`z xohishiga ko`ra va o`z manfaatini ko`zlab egallash, undan foydalanish va uni tasarruf etish, shuningdek mulk huquqini har qanday buzilishlardan bartaraf etishni talab qilish huquqi tushunchalari mulk huquqining mazmunini tashkil etadi. subyektiv mulk huquqining mazmunini tashkil etadigan bu elementlar mulk egasiga qonun bilan belgilangan doiralarda beriladi. o`zbekiston respublikasining mulkchilik to`g`risidagi qonuni va fkning 164-moddasida belgilanishicha, mulkdor o`ziga tegishli mol-mulkka o`z ixtiyoriga ko`ra, o`z xohishi va manfaatlarini ko`zlab egalik qiladi, undan foydalanadi va uni tasarruf etadi. shu ma'noda mulkdor o`z mulkiga bo`lgan huquqlarini ixtiyoriy ravishda, o`z xohishiga …

4 / 30

bankka omonat pul mablag`i qo`yganda ham, garchi bunda uchinchi shaxsning manfaati ko`zlaganday bo`lsa ham, aslida mulkdorning harakati zamirida ota-ona sifatidagi burchi yotadi. mulkdorning o`zi xohishiga ko`ra yoki manfaatiga zid ravishda mulkiy bitimlar tuzishiga majbur qilish, umumiy qoida bo`yicha bunday bitimlar haqiqiy sanalmasligiga sabab bo`ladi. yuqorida aytganimizdek, mulk huquqi uch unsur (element) – mulkka egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etishdan tashkil topadi. mulkni egallash huquqi mulkni qo`lda yoki unga nisbatan o`z huquqlarini amalga oshirishga imkon beruvchi biron joyda saqlab turishdir. mulkni qonunga muvofiq ravishda o`z qo`lida yoki o`z erki-irodasi ta'siri ostida saqlab turgan shaxs mulkni egallash huquqiga ega. bunday huquq, avvalo, mulk egasiga tegishli bo`ladi. avvalo deganimizning boisi shundaki, mulkni egallash huquqi qonun yoki shartnomaga asosan boshqa shaxsda ham bo`lishi mumkin. masalan, mulk shartnoma bo`yicha ijaraga berilganida, vaqtincha tekin foydalanish uchun topshirilishida, omonat qo`yilishida yoki ma'muriy dalolatnomalarga binoan vaqtincha saqlash uchun biron tashkilot yoki fuqarolarga o`tkazilishida egalik huquqi mulk …

5 / 30

o`zda tutilgan tartibda topshiradi. topshirish bilan bir vaqtda ijaraga oluvchida mulkka nisbatan egalik qilish huquqi ham vujudga keladi va u shundan so`ng ijaraga berilgan mol-mulkdan foydalanishi mumkin. mulkdan ishlab chiqarishda yoki kundalik hayotda foydalanishda bu mulk butunlay iste'mol qilinadi yoki muayyan vaqt davomida asta-sekin eskiradi. agar birovning mulkidan foydalanish qonun yoki shartnoma bilan belgilangan asoslar bo`lmay turib amalga oshirsa, bunday foydalanish qonunsiz foydalanish hisoblanadi. masalan, o`g`irlangan yoki yo`qotilgan mulkdan foydalanish. mulkni tasarruf etish huquqi – mulkning yuridik taqdirini belgilash, ya'ni mulk yuzasidan boshqa shaxslar bilan bo`ladigan huquqiy munosabatni belgilash, o`zgartirish yoki bekor qilishga qaratilgan huquqdir. mulk egasi tasarruf etish huquqiga binoan mulk yuzasidan xilma-xil bitimlar, shartnomalar, chunonchi, ashyoni sotish, hadya qilish, ijaraga qo`yish to`g`risida shartnomalar tuza oladi. agar ashyo butunlay keraksiz bo`lib qolsa, mulk egasi bunday ashyoni tashlab yuborishi, o`zidan biron-bir usul bilan soqit qilishi mumkin. bu huquq mulkdorga o`z mol-mulkiga nisbatan qonunga zid bo`lmagan har qanday harakatlarni amalga oshirish, …

6 / 30

`lsa ham, egalik huquqini qonunda belgilangan hollarda va muddatlarda o`zi saqlab turadi. fuqaroga tegishli mulk o`g`irlatilganida uning kimning qo`lida bo`lishligi aniqlanganidan so`ng qonun bilan belgilangan uch yillik da'vo muddati davomida talab qilib olinishi mumkin. aks holda mulkka nisbatan bo`lgan egalik huquqi yo`qoladi. umuman olganda mulkni tasarruf etish elementi kimda bo`lsa, shu shaxs (garchi mulkning qo`lida, ya'ni egaligida yoki foydalanishida bo`lmasa ham) mulkdor hisoblanadi. zero, tasarruf etish elementi mulkning shakli va huquqiy maqomiga qarab muayyan hujjatlar (order, tilxat va h.k.) bilan tasdiqlanadi. mulk egalari o`zlariga tegishli mulk huquqidan g`ayriqonuniy maqsadlarda, birovning zarariga foydalanishga yo`l qo`yilmaydi. mulkdor huquqlari va vakolatlarining chegarasi o`zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 54-moddasida bayon qilingan bo`lib, unga asosan mulkdor o`z huquqlarini amalga oshirishda ekologik muhitga zarar yetkazmasligi, fuqarolar, yuridik shaxslar va davlatning huquqlarini hamda qonun bilan qo`riqlanadigan manfaatlarini buzmasligi shart. bu konstitutsiyaviy norma fkning 172-moddasida batafsil talqin qilingan. ushbu moddaga asosan mulkdor o`z mulkiy huquqlarini amalga oshirishdan quyidagi shartlariga amal …

7 / 30

kasida servitut belgilanishi yer egasini mulk huquqidan aslo mahrum qilmaydi. servitutdan foydalanuvchi bilan yer uchastkasi egasi o`rtasida servitut haqida bitim tuzilib, u ko`chmas mulkka oid bitimlar kabi ro`yxatdan o`tkaziladi. servitut belgilangan uchastkaning egasi agar qonunda boshqa tartib nazarda tutilmagan bo`lsa, servitut kimning foydasini ko`zlab belgilangan bo`lsa, o`sha shaxsdan uchastkadan foydalanganlik uchun mutanosib haq talab qilishga haqlidir (fkning 173-moddasi); 3. mulkdor o`zining ustunlik mavqeini suiiste'mol qilishga, boshqa shaxslarning huquqlarini va qonun bilan qo`riqlanadigan manfaatlarini kamsitadigan o`zga harakatlarni qilishga haqli emas; 4. mulkdor o`z huquqini amalga oshirganda fuqarolarning sog`lig`iga va atrofmuhitga zarar yetkazishning oldini olish choralarini ko`rishga majbur. mulk huquqining mazmunida nafaqat mulkdorning huquqlari, balki mol-mulkni saqlab turish burchi ham yotadi. fkning 174-moddasiga asosan, o`ziga qarashli mol-mulkni saqlash, agar qonun hujjatlarida yoki shartnomada boshqacha tartib nazarda tutilgan bo`lmasa, mulk egasining zimmasida bo`ladi. agar mulkdor bu majburiyatni bajarmasa, ba'zi hollarda uning mulkiy huquqlari chegaralab qo`yilishi yoki mol-mulk undan olib qo`yilishi haqida da'vo oldindan …

8 / 30

a vujudga keladi. mulk huquqining dastlabki asosda vujudga kelishi: birinchidan, tabiat ne'matlarini o`zlashtirish; ikkinchidan, ishlab chiqarish va tadbirkorlik faoliyatini amalga oshirish natijasida yangi ashyolarni vujudga keltirish; uchinchidan, egasiz mulkning sud qarori bilan davlat ixtiyoriga olinishi; to`rtinchidan, egasi bo`lmagan mulkka yoki egasi bo`lsa ham xo`jaliksiz bilan saqlanayotgan mulkka, egalari tomonidan belgilangan muddatlarda talab qilib olinmagan mulklarga, shu jumladan topilgan ashyolar, xazinalar (boshqa usulda yashirilgan narsalar) topilishi hollarida yuz beradi. mulk huquqining vujudga kelishida egalik huquqini vujudga keltiruvchi muddat o`ziga xosdir. mulkdor bo`lmagan, lekin ko`chmas mol-mulkka o`n besh yil davomida yoki boshqa mol-mulkka besh yil davomida o`ziniki kabi halol, oshkora va uzluksiz egalik qilgan shaxs bu mol-mulkka nisbatan mulk huquqini oladi, ya'ni to`la ma'noda mulkdor huquqlariga ega bo`ladi (fkning 187-moddasi). muhimi, o`zbekiston respublikasi oliy majlisining 1996 yil 29 avgustdagi “o`zbekiston respublikasi fuqarolik kodeksini amalga kiritish tartibi to`g`risida”gi qarorida belgilanishicha, ushbu 187-moddaning qoidalari mulkka egalik qilish 1997 yilning 1 martiga (ya'ni, yangi fk …

Want to read more?

Download all 30 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mulk huquqining vujudga kelishi va uning bekor bo‘lishi"

mulk huquqi mulk huquqining vujudga kelishi va uning bekor bo‘lishi mundarija kirish 1. mulk va mulk huquqi tushunchalari 2. mulk huquqining ma’naviyat bilan o’zaro aloqadorligi 3. mulk huquqining vujudga kelish va bekor bo`lish asoslari 4. mulk huquqining asosiy tamoyillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish jamiyatning iqtisodiy negizi – mavjud mulkchilik munosabatlariga asoslanadi. shu sababli mulk nafaqat yuridik mazmunga, balki iqtisodiy ma'noga ham ega. kishilar mehnati bilan yaratilgan yoki tabiat tomonidan insonlarga o`ziga xos tarzda “taqdim etilgan” boyliklar har doim mulk bo`lib kelgan. mulk egasi bo`lish yoki bo`lmasligiga qarab, kishilarning jamiyatdagi mavqei, aniqrog`i ijtimoiy-iqtisodiy maqomi vujudga keladi. mulkiy munosabatlarsiz. iqtisodiy munosabatlar, ishlab chiqar...

This file contains 30 pages in DOC format (146.5 KB). To download "mulk huquqining vujudga kelishi va uning bekor bo‘lishi", click the Telegram button on the left.

Tags: mulk huquqining vujudga kelishi… DOC 30 pages Free download Telegram