o`zbekistonda yer huquqining vujudga kelishi va rivojlanishi

DOC 74.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1350275099_14757.doc o`zbekistonda yer huquqining vujudga kelishi va rivojlanishi reja: 1. o`zbekistonda yer huquqining vujudga kelishi va rivojlanishi hamda musulmon huquqi bilan tartibga solinishi. 2. o`zbekistonda yer huquqini 1917 yil oktabr to`ntarishidan keyin rivojlanishi va huquqiy tartibga solinishi. 3. o`zbekiston respublikasi mustaqilligi yillarida yer huquqining rivojlanishi. mamlakatimiz hududida yer huquqining vujudga kelishi, rivojlanishi tarixi, yer qonunchiligi tarixini chuqur o`rganish bugungi kundagi yer munosabatlarini to`laroq tushunish, harakatdagi yer to`g`risidagi qonunlarni takomillashtirish, oqibatda yerdan foydalanish va ularni muhofaza etish bo`yicha munosabatlarni amaliyotda to`g`ri va keng joriy etish uchun muhim ahamiyatga ega. yer huquqining vujudga kelishi kishilik jamiyati taraqqiyotining uzoq o`tmishiga borib taqaladi. yerdan foydalanish bo`yicha munosabatlarning rivojlanishi nafaqat iqtisodiy, shu bilan birga tarixiy, huquqiy hamda ijtimoiy-siyosiy jarayon bo`lib, uning elementlari o`z ifodasini musulmon huquqining qadimgi manbalarida ham topgan. demak, bu munosabatlar mamlakatimiz hududida patriarxal-feodal munosabatlar qaror topayotgan bir davrda vujudga kelib, shariat va odat normalariga asosan tartibga solingan. shunday qilib musulmon huquqi yerdan …

har tomonlama o`rganib, asosli amaliyot materiallariga tayanib, chuqur ilmiy xulosalar asosida yerga nisbatan xususiy mulk xuquqi bo`lgan, degan haqqoniy g`oyani ilgari suradilar. chunonchi, i.j.jalilov to`g`ri ta`kidlaganidek, "shariat umuman xususiy mulk huquqini va yerga nisbatan xususiy mulk huquqi institutini bilgan, xususan, yerga nisbatan mulk huquqi egasi o`zining tasarruf etish huquqi tufayli yer uchastkasini sotish, vaqtinchalik foydalanish uchun berish, ya`ni ijaraga topshirish, sovg`a qilish, shuningdek ma`lum muddatga o`z zimmasidagi majburiyatlarni ta`minlash uchun garovga bergan"1. xuddi shunday fikrni a.ye.yerenov ham bildirgan. uning yozishicha, "ko`chmanchi qozoqlarning yerdan foydalanishi asosan ikki shaklda: xususiy (shaxsiy) va jamoa shakllarida bo`lgan" . i.j.jalilov va a.ye.yerenovlarning fikrlariga to`la qo`shilgan holda, hamda amaliyot materiallariga asoslanib, shuni ta`kidlash o`rinliki, 1917 yil oktabr to`ntarishigacha bo`lgan markaziy osiyoda yerga nisbatan feodal davlat mulkchiligi shakli hukmron hisoblangan. ammo yerga nisbatan feodal davlat mulkchiligining hukmron bo`lishi unga nisbatan xususiy mulkchilikning vujudga kelishi va rivojlanishi uchun qarshilik ko`rsatmagan. yoki boshqacha aytganda, davlat mulki bilan bir qatorda …

chunonchi, m.y. yo`ldoshevning yozishicha: "xix asrga kelib xiva xonligida yer mulkchiligining yangi shakllari qaror topgan: xususiy mulkchilik (mulk), masjid (vaqf) va davlat (podsholik) yerlari"1. shu muallifning ma`lumotiga ko`ra, xix asrning o`rtalarida xiva xonligida davlat yerlari 16 ming tanobni, xususiy yerlar 134 ming tanobni, vaqf yerlari 165-170 ming tanobni tashkil qilgan2. o.sultonovning ma`lumotiga ko`ra, xiva xoni, uning avlodlari va amaldorlari eng yirik yer egalari hisoblangan. ular bu yerlarning bir qismida qullar va mehnatkash dehqonlar kuchi bilan dehqonchilik qilishgan. yerlarning qolgan qismi yersiz va kam yerli dehqonlarga yetishtirilgan hosilning yarmini, uchdan birini, hatto to`rtdan birini berish sharti bilan ijaraga berilgan3. yuqorida aytilganlarga xulosa qilib, shuni ta`kidlash mumkinki, garchi barcha yerlar yuridik jihatdan, musulmon huquqiga binoan4 davlat mulki deb ko`rsatilgan bo`lsada, amalda yerga egalik qilish unga nisbatan har xil mulk shakllarining vujudga kelishiga olib kelgan. turli shakldagi yerlarning huquqiy holatida farqlar bo`lgan. chunonchi, vaqf yerlarining huquqiy holati davlat yerlari yoki mulkiy yerlarga nisbatan …

ehqonlarga ijaraga berilgan. chunki, katta-katta yer maydonlarining egalari bo`lgan amaldorlar o`z kuchlari bilan ularni ishlata olmagan. katta yer egalari bo`lgan xon avlodlari va amaldorlari o`zlari xiva va urganch shaharlarida yashaganlari holda, turli qishloqlardagi yerlarini dehqonlarga ijaraga berishgan. shu o`rinda ta`kidlash lozimki, suvsizlikdan yoki boshqa sabablarga ko`ra daromad keltirmaydigan noqo`lay yer maydonlari mavat, ya`ni jonsiz yerlar deb atalgan bo`lib, hech kimga taalluqli bo`lmagan. jonsiz yerlarni o`zlashtirgan, uni ishlatgan kishi shu yerning egasi hisoblangan, yoxud qur`onda aytilishicha, bo`sh yotgan yerlarni kim ishlatsa, u shu yerlarning egasidir. demak, jonsiz yerlarning asosiy xususiyati ularning mulkchilikka berilishligidadir. agar o`zlashtirilgan jonsiz yer tashlab ketilsa, unga nisbatan mulk huquqi ham bekor qilingan. 1917 yil oktabr to`ntarishiga qadar bo`lgan yer munosabatlarini tartibga soluvchi asosiy manba qur`oni karimning sharhi- "al-hidoya" bo`lgan. "al-hidoya" islom huquqshunosligining eng asosiy qo`llanmalaridan biridir. unda dastlabki fiqh olimlarining bu sohada yaratgan yirik va obro`li asarlaridagi eng muhim g`oya va mazmunlar jamlangan. uning asosini islom huquqshunosligiga …

beraman, degan"tartibda belgilasa, ijarachi o`z xohishi asosida foydalanishi mumkin. yerdan foydalanish muddati tugagandan so`ng yerni egasiga qaytarish masalasiga oid bir qancha qoidalar ham hidoyada o`z ifodasini topgan. chunonchi, unda ko`rsatilishicha, "ijara muddati tugagach, yer dastlabki holatda qaytarib berilishi shart". agar yer uchastkasiga uy-joylar qurilgan, yoki daraxtlar ekilgan bo`lsa, ijara muddati tugagach, ijarachi ularni buzib tashlashi lozim bo`lgan. agar yer egasi qurilgan inshootlar va ekilgan daraxtlarning qiymatini to`lamasa, ijarachi esa ularni buzib olmasa, bu mol-mulklar yer egasining mulki bo`lib qoladi. "agar yer egasi ularning qiymatini to`lashga rozi bo`lmasa, mulk huquqi yer egasiga o`tadi" . musulmon qonunchiligida yerdan foydalanish huquqini buzganlik uchun javobgarlik masalasiga ham alohida e`tibor berilgan. chunonchi, yerdan belgilanganidan boshqa maqsadlarda foydalanganlar javobgarlikka tortilgan. "agar kimda-kim yerni bo`g`doy ekish uchun ijaraga olsa-yu, deyiladi hidoyada,- beda eksa, u tuproqqa yetkazilgan zarari uchun javob beradi" bundan tashqari, hidoyada yerdan foydalanish shartnomasini bekor bo`lish asoslari ham ko`rsatilgan. bular yerdan bundan keyin foydalanib bo`lmaslik, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbekistonda yer huquqining vujudga kelishi va rivojlanishi"

1350275099_14757.doc o`zbekistonda yer huquqining vujudga kelishi va rivojlanishi reja: 1. o`zbekistonda yer huquqining vujudga kelishi va rivojlanishi hamda musulmon huquqi bilan tartibga solinishi. 2. o`zbekistonda yer huquqini 1917 yil oktabr to`ntarishidan keyin rivojlanishi va huquqiy tartibga solinishi. 3. o`zbekiston respublikasi mustaqilligi yillarida yer huquqining rivojlanishi. mamlakatimiz hududida yer huquqining vujudga kelishi, rivojlanishi tarixi, yer qonunchiligi tarixini chuqur o`rganish bugungi kundagi yer munosabatlarini to`laroq tushunish, harakatdagi yer to`g`risidagi qonunlarni takomillashtirish, oqibatda yerdan foydalanish va ularni muhofaza etish bo`yicha munosabatlarni amaliyotda to`g`ri va keng joriy etish uchun muhim ahamiyatga ega. yer huquqining vujudga kelishi ...

DOC format, 74.5 KB. To download "o`zbekistonda yer huquqining vujudga kelishi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbekistonda yer huquqining vu… DOC Free download Telegram