mehnatni boshqarish usullari

DOCX 37 pages 300.4 KB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 300.4 KB

File type DOCX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

mehnatni boshqarish usullari reja 5.1.mehnat faoliyatini tashkil etishning mohiyati va asoslari 5.2.mehnat jamoalarini boshqarish tizimi va tamoyillari 5.3.mehnat jamoalarini boshqarish samaradorligi 5.4.xodimlarni rejalashtirish tayanch soʻzlar: mehnat, mehnat jaryoni, xodimlarni rejalashtirish, ish jarayoni, kadrlar bilan ishlash jarayonlari, mehnat jamoalarini boshqarish, funsional boshqarish, tashkiliy boshqarish, mehnat taqsimoti va kooperatsiyasi, mehnat intizomi, guruhga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar, ishchi guruhining mehnat unumdorligi va qoniqishi, ishni joriy baholash, mehnat ergonomikasi. 5.1.mehnat faoliyatini tashkil etishning mohiyati va asoslari mehnat faoliyati deganda insonni biror mehnat turi bilan band boʻlishi tushiniladi. mehnat faoliyati insonning hal qilinadigan vazifalar va bajariladigan ishlari yigʻindisidan tashkil topadi. mehnat faoliyatining mohiyatini umumlashgan, hamda konkret shaklda olib qaraladigan boʻlsa, bir-biri bilan bogʻliq ikki muhim vazifani hal qilishning ob’ektiv zarurati bilan belgilanadi. bu vazifalardan biri — insonlarning moddiy mehnat elementlari bilan oʻzaro harakatga kirishuvini aniklashdan iborat boʻlsa, ikkinchisi — birgalikda yoki oʻzaro bogʻlangai faoliyat qatnashchilari oʻrtasida munosabatlari shakllanishidan iboratdir. xuddi mana shu narsa …

2 / 37

yoki harakatlar jamlamasini anglatadi. tashkil etish deganda birgalikda amalga oshiruvchi muayyan qoida va tamoyillar asosida, biror aniq maqsad sari harakat qiluvchi kishilarning birlashgan faoliyati tushuniladi. shunga koʻra, funktsional nuqtai nazardan, tashkil etish ichki tartiblarni oʻrnatish va takomillashtirish jarayoni demakdir. binobarin, mehnatni tashkil etish atamasi kishilar faoliyatini tartibga solish va muayyan tizimga keltirishni anglatadi. biroq, bunday ta’rif haddan tashqari umumiy boʻlganligi uchun uni mukammal deb boʻlmaydi. «mehnatni tashkil qilish» tushunchasining paydo boʻlish tarixiga toʻxtalgandi, albatta, ushbu masalaning asoschisi sifatida f. teylorning (186-191) nomi tilga olinadi. f. teylor mehnatni «ilmiy boshqarish» muammosini amaliy jihatdan asoslab bergan boʻlib, u iqtisodiyotda muhim oʻrin tutadi. ammo, f. teylor koʻzda tutgan fan sohasini iqtisodiyotda haddan tashqari toraytirib qoʻygan. «oqilonalashtirish» atamasi mazkur fanni toʻgʻri nomlash muammosini murakkablashtirdi, bu atama dastlab germaniyada qoʻllanilgan boʻlib, keyinchalik u muayyan darajada boshqa mamlakatlarga ham yoyildi. mazkur atama shu qadar noaniq va umumiy tusdagi mazmunga egaki, uni har qanday yaxshilanishga nisbatan qoʻllash …

3 / 37

qilayotganda «mehnatni ijtimoiy tashkil etish» tushunchasidan foydalaniladi. 207 ilmiylik (xodimlar faoliyatini tashkil etishda fanning so’nggi yutuqlaridan foydalanish) komplekslik (xodimlar faoliyatini tashkil etishni uning barcha yo’nalishlari bo’yicha va barcha xodimlarga nisbatan kompleks tarzda takomillashtirish)ar 1-rasm. mehnat faoliyatini tashkiliy ta’minlash tamoyillari «mehnatni tashkil etish» atamasidan ayrim korxonaga tatbiqan foydalanilganda uni keng va tor ma’noda talqin etish mumkin. keng ma’noda mehnat, ishlab chiqarish va boshqarishni tashkil etish bilan bogʻliq masalalarning barchasini anglatadi. mazkur tushunchani shunday talqin qilish tarafdorlari korxonada mehnat faoliyatini tashkil etishga uni yaxlit bir butun deb yondashadilar. boshqa mualliflarning fikricha, «mehnatni tashkil etish» tushunchasining mazmunini bunday anglash tegishli hodisaning ijtimoiy ahamiyati nuqtai nazaridan toʻgʻri boʻlsa-da, korxonalarda ishlab chiqarish jarayonida jonli mehnatning mavjudligi uchun uni toʻliq va atroflicha oʻrganishni qiyinlashtiradi. tor ma’noda mehnatni tashkil etish deganda jonli mehnatni tashkil etish, mehnatni taqsimlash va kooperatsiyalash, ish joylarini tashkil etish, mehnat usullari, sharoitlari va dam olish tartiblarini oqilonalashtirish, mehnatni me’yorlash, xodimlarni tayyorlash va malakalarini …

4 / 37

shqari, mehnat faoliyatini tashkil etishning ajralmas funktsiyasi sifatida ham qaraladi. ishlab chiqarish munosabatlarida mehnat faoliyatini tashkil qilish masalasi eng asosiy koʻrsatkichlardan biridir. ishlab chiqarish munosabatlarida ishchi kuchi va mehnat qurollari, mehnat predmetlari orasidagi oʻzaro bogʻliqlik yuzaga keladi. oʻzaro bogʻliqlik va ta’sir, mehnat faoliyatini qay holatda tashkil etilganligi natijasidir. mehnat faoliyatini tashkil etish, bir tomondan uning asoslarini (huquqiy, ma’naviy- psixologik, iqtisodiy, ijgimoiy) yuzaga kelishi, ikkinchi tomondan mehnat faoliyati mexanizmini shakllantirilishini taqozo etadi (2-rasmga qarang). mehnat faoliyatining asoslari huquqiy ma'naviy- psixologik iqtisodiy ijtimoiy 2-rasm. mehnat faoliyatining asoslari huquqiy asoslar — ishlab chiqarish munosabatlaridagi mehnat faoliyatini tashkil qilishga xizmat qiladigan huquqiy mezonlar (fuqarolik, ma’muriy, egalik huquqlari, korxona ishlab chiqarish bilan bogʻliq huquqiy hujjatlar). 1. mehnat taqsimoti va kooperatsiyasi. korxona miqyosida mehnat taqsimoti amalga oshirilib, uning kooperatsiyasi puxta oʻylab koʻrilgandan keyin korxona ichida mehnatni chuqur taqsimlash va kooperatsiyalashni amalga oshirish – alohida uchastkalar, xodimlar oʻrtasida mehnatni taqsimlash, xodimlarni joy-joyiga qoʻyish, ular faoliyatining oʻzaro bogʻlanishi …

5 / 37

ta’minlashning turli variantlarini baholash vositasi boʻlib xizmat qiladi. har qanday tashkiliy oʻzgarish ish vaqti sarflariga ma’lum darajada ta’sir etishi tufayli mehnatni me’yorlash ushbu oʻzgarishlarni miqdoran baholab, eng oqilona variantni tanlash imkonini beradi. 4. ish joylarini tashkil etish. mehnat jarayoni ma’lum vaqt va makonda amalga oshiriladi. ish joyi mehnatni makoniy qoʻllash ob’ekti boʻladi. ish joyi ishlab chiqarish jarayonining birlamchi boʻgʻini va tashkiliy-texnikaviy negizidir. aynan unda ushbu jarayon uch asosiy elementining birlashishi roʻy beradi va uning bosh maqsadi – mehnat buyumining moddiy jihatdan oʻzgartirilishiga erishiladi. shu sababli ishlab chiqarish topshiriqlarini oʻz vaqtida va sifatli bajarish uchun har bir ish joyi aniq ishning tabiatiga koʻra muayyan tarzda tashkil qilingan boʻlishi. . mehnat sharoitlari. mehnat sharoitlarini yaratish xodimlar faoliyatini ma’naviy va moddiy jihatdan ta’minlashning ajralmas qismi boʻladi. mehnat sharoitlari insonning salomatligi va ish qobiliyatiga katta ta’sir koʻrsatadigan muhim omildir. mehnat sharoitlarini yaxshilash, ishning qiziqarliligini oshirib, mehnatga ijodiy munosabatda boʻlishiga koʻmaklashib, katta ijtimoiy vazifani ham …

6 / 37

tlarda xodimlar bilan ishlash sohasida vaziyatga moslashuvchanlik zarur, ya’ni kasbiy tuzilma ishlab chiqarishning texnikaviy negizi oʻzgarib borishiga muvofiq ravishda oʻzgaruvchan boʻlishi lozim. 8. mehnatni ragʻbatlantirish. mehnatni moddiy va ma’naviy ragʻbatlantirish tizimini yaratish ish haqi, lavozim maoshi turlari va tizimlaridan foydalanish, mukofotlash tizimlarini ishlab chiqish kabilarni nazarda tutadi. mehnatni ragʻbatlantirishni tashkil etish mehnat faoliyatida yuksak koʻrsatkichlarga erishish maqsadida ish vaqtidan oqilona foydalanish, ilgʻor ish usullarini oʻzlashtirish, ish joylarini yaxshiroq tashkil etish, ishda zaruriy aniqlik va uyushqoqlikni ta’minlashga qaratilishi lozim. 9. ijtimoiy-mehnat munosabatlari. hozirgi vaqtda «ijtimoiy-mehnat munosabat- lari» atamasi ilmiy iste’molga kirib qoldi va faol ravishda ishlatilmoqda. u nomlayotgan realliklarni tarkibiy element sifatida xodimlarning mehnat faoliyatini tashkiliy jihatdan ta’minlashga kiritish oʻrinlidir. 10. mehnat intizomi. korxona xodimlarining umumiy mehnat natijalari har bir xodimning shaxsiy mehnat natijalariga bogʻliqdir. shu sababli ularning birgalikda faoliyat olib borishlari uchun muayyan tartibni saqlab borish, ishning boshlanishi va tugallanishi, tanaffuslar va hokazolarga rioya etish lozim. bundan tashqari esa mehnat …

7 / 37

iq hal etish uchun, birinchi navbatda, mehnatni ishchi ishlab chiqarshtsda puxta oʻylab, oqilona taqsimlashi lozim boʻladi. bu tashkiliy masala mehnat taqsimoti deb ataladi. mehnat taqsimoti deganimizda, har xil mehnat turlarnnipg bir-biridan ajratilishini, pirovardida ishlab chiqarishda ishtirok etuvchi turli guruh kishnlarning xilma-xil mehnat faoliyatlari bilan band boʻlishini tushunamiz. mehnat taqsimotining asosiy ustunliklaridan biri shundaki, bunda ishchi ishning ma’lum bir turida chuqur ixtisos topadi, shu ish bajarilish texnikasini va tartibni puxta egallab oladi, zarur koʻnikmalarni kasb etadi, ish usul va uslublarni yanada takomillashtiradi. bunda maxsus asbob va uskunalar ishlatiladi. bundan tashqari mehnat taqsimotida xodimlarni ish jarayoniga tayyorlash ham osonroq boʻladi. ishlab chiqarishda mehnat taqsimotishshg uchta turi mavjud boʻladi: umumiy mehnat taqsimoti, xususiy mehnat taqsimoti, qisman (ayrim) mehnat taqsimoti. umumiy mehnat taqsimotiga kishilar faoliyatining ishlab chiqarish va noishlab chiqarish sohalari oʻrtasidagi mehnat taqsimoti kiritiladi, bu sohalar ichida esa — sanoat, qishloq xoʻjaligi, transport, aloqa, savdo, xalq ta’limi, fan, davlat boshqaruvi, madaniyat va hokazolar …

8 / 37

inadi. sanoatda boʻlgani kabi qishloq xoʻjaligida ham xususiy mehnat taqsimotining pirovard bosqichi ayrim ixtisoslashtirilgan korxona hisoblanadi. bu xildagi xususiy mehnat taqsimoti noishlab chiqarish sohasining har qanday tarmogʻida: xalq ta’limida, tibbiyotda, davlat boshqaruvi va hokazolarda mavjuddir. ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish korxonalarida mehnat taqsimotining har xil shakllari qoʻllaniladi. funksional mehnat taqsimoti operatsion mehnat taqsimoti bosqichli mehnat taqsimoti kasb-malaka taqsimoti korxonalarda mehnat taqsimoti 4-rasm.korxonalarida mehnat taqsimoti kasb malakali mehnat taqsimoti ishchining mutaxasisligi va bajarilayotgan ishining murakkabligini hisobga olib amalga oshirilida. bosqichli mehnat taqsimotida ishchilarning kasbi mutaxasisligi boʻyicha sonini eng optimal holga keltirish maqsadida amalga oshiriladi. texnologik mehnat taqsimoti ishlab chiqarish jarayonlarining qayta ishlash (peredel) faza va tsikllariga qarab boʻladi. bunda eng muhimi ularni bajarishning texnologaya jihatidan bir xil boʻlishidir. funktsional mehnat taqsimoti qoʻllanilganida ayrimlar asosiy ishni bajarishda ixtisos topadi, boshqalari yordamchi ishni bajarishda, uchinchilari esa tayyorlash, xizmat koʻrsatish ishini bajarishda ixtisos orttiradi. sotsial tomon deganda operatsiyalarning shunday strukturasi zarurligi nazarda tutiladiki, unda …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mehnatni boshqarish usullari"

mehnatni boshqarish usullari reja 5.1.mehnat faoliyatini tashkil etishning mohiyati va asoslari 5.2.mehnat jamoalarini boshqarish tizimi va tamoyillari 5.3.mehnat jamoalarini boshqarish samaradorligi 5.4.xodimlarni rejalashtirish tayanch soʻzlar: mehnat, mehnat jaryoni, xodimlarni rejalashtirish, ish jarayoni, kadrlar bilan ishlash jarayonlari, mehnat jamoalarini boshqarish, funsional boshqarish, tashkiliy boshqarish, mehnat taqsimoti va kooperatsiyasi, mehnat intizomi, guruhga ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar, ishchi guruhining mehnat unumdorligi va qoniqishi, ishni joriy baholash, mehnat ergonomikasi. 5.1.mehnat faoliyatini tashkil etishning mohiyati va asoslari mehnat faoliyati deganda insonni biror mehnat turi bilan band boʻlishi tushiniladi. mehnat faoliyati insonning hal qilina...

This file contains 37 pages in DOCX format (300.4 KB). To download "mehnatni boshqarish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: mehnatni boshqarish usullari DOCX 37 pages Free download Telegram