gilam to’qish san’ati, tarixi va uslublari

DOC 58,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1443862272_61613.doc gilam to’qish san’ati, tarixi va uslublari reja: 1. gilam to’qish san’ati 2. gilam ishlarining turlari 3. pat gilamli buyumlar 4. mayda kalta patli buyumlardagi naqshlar xx – asrning boshlarida samarqand viloyati xududlarida 50 ga yaqin о‘zbek qabilalari yashashgan. bir qabila axolisi birlashib, ikkinchi qabila esa tarqoq xayot kechirishgan, ular bir-birlari bilan doimo kо‘rishib turishgan. grebenkinning ma’lumotlariga qaraganda, xix – asrning oxirida gilam tо‘qish san’ati quyidagi о‘zbek qabilalari: naymon, ming, qutchi, bag‘rin, xitoy, qipchoq, mitan, turk. о‘zbek qabilalariga yana qoraqalpoqlar ham kirgan. ular paxmoq gilamlar (pat gilam) va boshqa gilam buyumlari tо‘qilgan. о‘zbek gilam mahsulotlarini tо‘liq ta’riflamay turib, a.d.gerbenkin mitan gilam tо‘quvchilarining ishlarini quyidagilarini ajratadi: gilamlar, olacha, gilam, kigiz, namat, xurjunlar va boshqalar. u samarqand atrofi va eskixо‘jant chegaralarida yashagan yarim kо‘chmanchi о‘zbek qabilalari turk va yuz axolisining gilam tо‘quvchilari xaqida ma’lumot bergan. a.a.semyonov a.d.gerbenkinning ma’lumotlarini tasadiqlagan va kengaytirgan. samarqand viloyatining turk gilam ustalari eng oddiy texnika bilan rangli palaslar …

. barcha tadqiqotchilar takidlashicha turli qabila guruxlarining о‘zaro nikoxi о‘ziga xos madaniyat va udumni anglatgan. о‘zaro nikoxlarda bir qabila boshqa qabilaga о‘ziga xos tarizda tо‘qilgan. turli gilam ishlarini taqdim etishgan. bu gilamlarda qabilalarning о‘ziga xos naqshlari ishlatiladi, bu esa oilaning bir biriga vafodor bо‘lishini birdirib, keyinchalik xо‘jalik zaruriyati uchun ishlatiladi. asta sekin kirib kelayotgan dexqonchilik va ziroatchilik ishlari gilamchilikning sezilarli darajada kamayishiga olib keldi. statistik va arxiv ma’lumotlariga qaraganda, xix – asrning oxiri va xix – asrning 70-yillarida samarqand tumanining о‘zbek gilam tо‘quvchi qabilalari bor yо‘g‘i 25 %ni tashkil qilardi. yil davomida bir necha qishloqning gilam ishlari 10 chog‘lik gilam va palaslarni tashkil etardi: bozorda esa bu gilam ishlarining aksariyatini kо‘rish mumkin edi. gilam ishlab chiqarishning qisqarish protsesi xx – asrning boshlarigacha davom etdi. tekshirilayotgan ovullarda pat – gilam maxsulotlarining faqatgina qadimgi namunalari mavjud edi. ekspeditsiya azolari bu pat-gilamlarning tо‘qilishini va unda qо‘llanilgan naqshlarning namunalarni biladigan gilam tо‘quvchi uchratishmadi. shuningdek …

ravot, kо‘rpasat, qayli, yoyishla) gilam ishlarining turlari. samarqand tumanining о‘zbek guruxlari turli gilam ishlari patli va patsiz (palos) gilamlar tо‘qishgan. patli paxmoq maxsulotlar texnik ma’lumotiga va badiiy qiyofasiga qarab ikki guruxga bо‘linadi: uzun patli va kalta patli gilamlar. uzun patli gilamlar- tо‘shaladigan gilamlar bо‘lib, ular katta о‘lchamda bо‘lgan: julxirs, julvarak. kalta patli gilamlar esa yetarlicha xilma – xil bо‘lgan. ularga tо‘shaladigan mayda gilamlar , paloslar va boshqa mayda xо‘jalik buyumlari kirgan. kalta patli gilam ishlarining bajarilish texnikasi о‘zbek axolisi о‘rtasida patli gilamga qaraganda keng tarqalgan. tо‘shaluvchi gilamlar xar doim katta о‘lchamda tо‘qilgan, uzunligi 2,0 – 2,5 m, eniga 1,2 – 1,4 m. ularni asosan xо‘jalik extiyoji uchun tо‘qishgan. avvaliga bu gilam ishlariga faqatgina shaxar axolisi etibor bergan, keyinchalik о‘rta osiyoning boshqa viloyatlari va qо‘shni mamlakatlardan xam samarqand gilam bozoriga qiziqish kuchaygan. maxsus gilamlar tayyorlangan – ibodat qilinadigan, eshiklar ichki tarafiga ilinadigan, eshik tepasiga ilinadigan. kata xonalarning etagigacha tо‘shaladigan, о‘rindiqlar uchun, …

arsalar uchun qoplar, sumkalar tayyorlashgan. afsuski bu qiziqarli gilam ishlari juda sust о‘rganilgan. axolining turmushi uchun ishlatiladigan katta buyum qoplari – napramach xam kirgan. (rasm - 21). napramachni tayyorlash uchun, xuddi boshqa sumka va qoplarda ishlatilgandek, faqatgina yuza tomonlarigagina gilam maxsulotlari ishlatilgan, ikkinchi tarafiga oddiy, bezaksiz, jun materiallardan qо‘yilgan. napramachning yuza tomoni - bu bо‘yiga 0,9 – 1,2 m, eniga 0,35 – 0,40 m. bu esa 20 – 30 yillarda о‘zbekiston muzeylarida napramaklarining katta koleksiyasining yig‘ishga yordam berdi. qadimiy mayda ishlar ichidan aloxida ajralib turadigan boy bezatilgan, otlar uchun gilam yopinchiqlar oddiy palos texnikasi orqali bajarilgan. qadimiy xurjunlarning katta qismi palos texnikasi orqali bajarilgan. (rasm 22). paxmoqlar esa yordamchi vositalar sifatida naqshlarni tikish uchun ishlatilgan. xx – asrning boshlarida xurjunlar uchun paxmoqlar tо‘liq ishlatila boshladi. tо‘rva va xurjunlar xо‘jalik kamchiliklari uchun ishlab chiqarilgan, judayam kam xollarda bozorga chiqgan. respublika muzeylarida ular juda oddiy napramachilar kо‘rinishida taqdim etilgan. pat – gilamli …

mustaxkamligi saqlangan. 19- asrning 2 yarmi va xx – asrning boshlarida ishlangan gilam ishlarida bо‘yoqlarning pala-partish ishlanganligi 19-asrda ishlangan gilam bо‘yoqlaridan katta farq qilgan. tо‘qimachilik texnikasi va pat gilam xarakteriga kо‘ra aloxida palosni qо‘shib tikish kalta о‘lchamli (g‘altakli) tо‘qish, stanogida va selnotkalniy qalin о‘ramli tо‘qish stanoklariga bо‘lingan. birinchisi uchun patligi bilan ajralib tursa (15 mm gacha), ikkinchisi kalta patlini tashkil qilgan (7 mm gacha), turk pat gilamlariga yaqin о‘rta sifatli bо‘lgan, mayda ishlarni turklardan farqli ravishda kalta patli kalta о‘ramli tо‘qish stanoklariga bajarishgan. uzun о‘ramli stanoklar xam uchratilgan va umumiy qoidalardan chiqarib tashlangan. bu yerda juljers mashxur bо‘lgan va kalta о‘ramli stanoklar ishlab chiqarilgan. kalta о‘ramli stanoklarga talab katta bо‘lgan. adabiyotlar bu gilamlar tо‘g‘risida juda qisqa ma’lumot berilgan. a.a.semyonov va s.m.dudin bu gilamlar tо‘g‘risida eslab о‘tgan, lekin ularning na nomini na ishlanishini va texnik sifati xaqida aytilmagan. dudin qimmatli bir eslatma yozgan, bunda juljerslarning 1910 – 1914 yillarda buxoro va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "gilam to’qish san’ati, tarixi va uslublari"

1443862272_61613.doc gilam to’qish san’ati, tarixi va uslublari reja: 1. gilam to’qish san’ati 2. gilam ishlarining turlari 3. pat gilamli buyumlar 4. mayda kalta patli buyumlardagi naqshlar xx – asrning boshlarida samarqand viloyati xududlarida 50 ga yaqin о‘zbek qabilalari yashashgan. bir qabila axolisi birlashib, ikkinchi qabila esa tarqoq xayot kechirishgan, ular bir-birlari bilan doimo kо‘rishib turishgan. grebenkinning ma’lumotlariga qaraganda, xix – asrning oxirida gilam tо‘qish san’ati quyidagi о‘zbek qabilalari: naymon, ming, qutchi, bag‘rin, xitoy, qipchoq, mitan, turk. о‘zbek qabilalariga yana qoraqalpoqlar ham kirgan. ular paxmoq gilamlar (pat gilam) va boshqa gilam buyumlari tо‘qilgan. о‘zbek gilam mahsulotlarini tо‘liq ta’riflamay turib, a.d.gerbenkin mitan gilam tо‘quvchilar...

Формат DOC, 58,0 КБ. Чтобы скачать "gilam to’qish san’ati, tarixi va uslublari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: gilam to’qish san’ati, tarixi v… DOC Бесплатная загрузка Telegram