falsafaning metod, qonun va kategoriyalari

DOCX 20 pages 101.1 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 101.1 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (6 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

4-mavzu: falsafaning metod, qonun va kategoriyalari vaqt 2-soat reja: 1. metod va metodologiya tushunchasi. falsafiy metodlar. 2.o’zgarish va rivojlanish(taraqqiyot) tushunchalari. umumiy aloqadorlik, bog’lanish va rivojlanish haqidagi falsafiy qarashlar. 3. qonun tushunchasi. falsafaning asosiy qonunlari. a)qarama – qarshilik birligi va kurashi qonuni. b) miqdor va sifat o’zgarishlari dialektikasi. v) inkorni inkor qonuni va vorisiylik. 4. fan va falsafa kategoriyalari tasnifi. tayanch so’z va iboralar metod, metodologiya,metodika, dialektika, metafizika, sinergetik, o’zgarish, taraqqiyot, o’zaro aloqadorlik, dialektika, metafizika, taraqqiyot, qonun, qonuniyat, ayniyat, tafovut, qarama – qarshilik, ziddiyat, miqdor, sifat, me’yor, sakrash, inkor, inkorni inkor, vorislik, yangilanish, kategoriya, fan kategoriyalari, falsafiy kategoriyalar, element, struktura, yakkalik, xususiylik, umumiylik, ayrimlik, mazmun va shakl, butun va qism, mohiyat va hodisa, sabab va oqibat, zarurat va tasodif, imkoniyat va voqelik. adabiyotlar sh.mirziyoev. buyuk kelajagimizni mard va olijanob xalqimiz bilan birga quramiz. tosh.: “o’zbekiston”, 2017. sh. mirziyoev. qonun ustuvorligi – inson manfaatlarini ta’minlashning muhim omilidir. –“xalq so’zi” gaz-si, 2017 yil …

2 / 20

ir. metodologiya (uslubiyat) tushunchasi ikki asosiy mazmunga ega —1. faoliyatda qo’llaniladigan ma’lum usullar tizimi (fanda, siyosatda, san’atda va h.k.); 2. tizim haqidagi ta’limot yoki metod nazariyasi. fan metodologiyasi uning strukturasi, taraqqiyoti, ilmiy tadqiqot vositalari va usullari, uning natijalarini asoslash yo’llari, bilimni tajribaga tatbiq qilish mexanizmlari va shakllarini o’rganadi. shuningdek, metodologiya metodlar yigindisi va faoliyat turi haqidagi ta’limotdir. metod u yoki bu shaklda ma’lum qoida, tartib, usul, harakat va bilim mezonlarining yig’indisi hamdir. u tamoyillar, talablar tizimi bo’lib, subyektni aniq vazifani bajarishga, faoliyatning shu sohasida ma’lum natijalarga erishish sari yo’naltiradi. u haqiqatni izlashda vaqt, kuchni tejaydi, maqsadga eng yaqin va oson yo’l bilan etishishga yordam beradi. metodning asosiy vazifasi faoliyatning bilish va boshqa shakllarini boshqaruvdan iborat. ilmiy bilishda nafaqat ilmiy natija (bilimlar majmui) va predmetning mohiyatini anglash, balki unga eltuvchi yo’l, ya’ni metod ham haqiqiy bo’lmog’i lozim. shunga ko’ra, predmet va metodni bir-biridan ayri holda tushunish mumkin emas. demak, metodning haqiqiyligi, …

3 / 20

falsafa metodlari. eng qadimgi keng tarqalgan metodlardan biri dialektika bo’lsa, ikkinchisi metafizikadir. biroq falsafa metodlari bo’lar bilan cheklanmaydi. bugungi kunda uning sofistika, eklektika, analitik, (hozirgi zamon analitik falsafasi), intuitiv, fenomenologik, sinergetik, germenevtik (tushunish) va boshqa turlari ham mavjud. endilikda turli metodlarni birlashtirish jarayoni ham ro’y bermoqda (masalan, gadamer germenevtikani ratsional dialektika bilan birlashtirishga harakat qiladi). dialektika (yunon. dialektika — bahs, suhbat) tabiat, jamiyat va bilish taraqqiyoti qonuniyatlari hamda ularning asosida shakllanadigan umumiy tafakkur uslubi va amaliy faoliyat haqidagi ta’limotdir. u grek tilida bahs va suhbatlashish san’ati, degan ma’noni anglatadi. antik dunyo faylasuflari uni haqiqatga erishish yo’li va usuli sifatida talqin etganlar. hozirgi davrga kelib dialektika olamdagi narsa va hodisalar doimo o’zgarishda, o’zaro aloqadorlik va bog’liklikda, taraqqiyot va rivojlanishda, deb tushunishdir. unga ko’ra, olamda o’z o’rniga va joyiga, yashash vaqti va harakat yo’nalishiga ega bo’lgan barcha narsalar va voqealar bir-birlari bilan bog’liq va aloqador tarzda, bir-birlarini taqozo etadigan, doimiy va takrorlanib …

4 / 20

sifatida asoslab bergan. ma’lumki, o’rta acp ratsionalizmi tajribaning ahamiyatini va nazariyaning empirik paydo bo’lishini tan olishi bilan harakterlanar edi. gegel fikrlari boshqacha xarakterga ega. u falsafa o’z xususiyatlarini asoslovchi metodga ega bo’lmas ekan, fan bo’la olmaydi, deb hisoblaydi. gegel dialektikasi mutlaq aql faoliyatining nazariyasi, mantig’i va metodi sifatida namoyon bo’ladi. bizni o’rab to’rgan olam yagona bir butunlik, aniq tizim bo’lib, bir-biri bilan uzviy bog’liq predmetlar xilma-xilligi yagonalikda, bir-biri bilan o’zaro ta’sir va o’zaro uzviy bog’liqliqda namoyon bo’ladi. "metafizika" (yunon.— fizikadan keyin) - dialektika kabi universal metoddir. bu so’z ilmiy muomalaga er. av. i asrda aristotelning shogirdi, uning she’rlari sharhovchisi rodosskiy tomonidan kiritildi. mutafakkir asarlarini bir tizimga solar ekan, u borliq va bilish haqidagi umumiy masalalarni fizikadan so’ng "birinchi falsafa"ning (mohiyat, sabab va boshqa) ikkinchi falsafadan farqli xususiy-ilmiy bilimlarni o’rganadigan qismi sifatida talqin qilgan. ko’p hollarda, dialektikaga qarama-qarshi deb talqin etiladigan metafizika olamdagi narsa va hodisalarni o’rganishda ularning muayyan vaqt davomida …

5 / 20

eganga o’xshash holat nazarda tutiladi. umuman olganda, falsafada “do’ppi tor kelib qolgan” ana shunday zamonlarda fikrni gulxaniyning mashhur “zarbo’lmasal” acapi kabi ifodalash hollari uchrab turadi. demak sofizm — qarama-qarshi fikrlar asosida ixtiyoriy tanlangan foydali mulohaza bo’lib, uning yordamida har qanday narsa yoki fikrni isbotlay olish mumkin. metodologik usul sifatida eklektika birinchi marta qadimgi yunon falsafasida paydo bo’ldi. bunday usulning bema’niligini suqrot va aristoteldan boshlab, hozirgi davr mutafakkirlarigacha tanqid qiladilar. sinergetika. hozirgi zamon fanida sinergetika metodi keng qo’llanilmoqda. sinergetika so’zi yunoncha ("sinergena") bo’lib, kelishuv, hamkorlik, o’zaro ta’sir kabi ma’nolarni anglatadi. german xakenning fikricha, sinergetika ko’p qismlardan iborat bo’lgan, o’zaro murakkab aloqadorlikdagi komponentlar tizimini o’rganadi. bu so’zni xaken hamkorliqdagi harakat bilib, butunning tizim sifatida aks etuvchi qismlarining kelishilgan faoliyati ma’nosida talqin qiladi. hozirgi davrda i. prigojinning sinergetika to’g’risidagi fikrlari ham ko’pchilikning e’tiborini tortmokda. sinergetika — olamning o’z-o’zini tashqil etishi, makon va zamonda narsa va voqealarning azaliy ketma-ketligi, o’zaro aloqadorligi, ularning muayyan tizimlardan …

6 / 20

ar tutashgan joyda vujudga kelgan muayyan fan sohasida qo’llaniladigan usullar tizimi. har bir fundamental fan, mohiyat-e’tibori bilan, o’z predmetiga va o’ziga xos tadqiqot usullariga ega bo’lgan sohalar majmuidir. ijtimoiy-gumanitar fanlar metodlari. ijtimoiy-gumanitar fanlarda kuzatish natijalari ko’p jihatdan kuzatuvchining shaxsiga, uning hayotiy qarashlariga va boshqa subyektiv omillarga bog’liq bo’ladi. mazkur fanlarda oddiy (odatdagi) kuzatish (faktlar va hodisalar chetdan turib qayd etiladi) va ishtirokchilikka asoslangan (ichdan turib) kuzatish (bunda tadqiqotchi ma’lum ijtimoiy muhitga qo’shiladi, unga moslashadi va hodisalarni «ichdan» tahlil qiladi) farqlanadi. har qanday o’zgarish ma’lum ma’noda jarayondir. harakat, bir tomondan, moddiy jismlar o’rtasidagi va ularni tashqil etuvchi unsurlar o’rtasidagi aloqadorlikning natijasi, ikkinchi tomondan, ulardagi o’zgarishlar sifatida namoyon bo’ladi. taraqqiyot - tizimni yangilashga olib keluvchi ilgarilama o’zgarish. taraqqiyot (rivojlanish) moddiy obyekt va ma’naviy omillarning 1) yangi sifatlarini yuzaga keltiradigan; 2) takrorlanmaydigan, aniq yo’nalishda yuz beradigan; 3) qonuniyatli asosda ro’y beradigan tub o’zgarishlardir. mazkur uch xususiyat mavjud bo’lgandagina o’zgarish taraqqiyot darajasiga ko’tariladi. progress …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafaning metod, qonun va kategoriyalari"

4-mavzu: falsafaning metod, qonun va kategoriyalari vaqt 2-soat reja: 1. metod va metodologiya tushunchasi. falsafiy metodlar. 2.o’zgarish va rivojlanish(taraqqiyot) tushunchalari. umumiy aloqadorlik, bog’lanish va rivojlanish haqidagi falsafiy qarashlar. 3. qonun tushunchasi. falsafaning asosiy qonunlari. a)qarama – qarshilik birligi va kurashi qonuni. b) miqdor va sifat o’zgarishlari dialektikasi. v) inkorni inkor qonuni va vorisiylik. 4. fan va falsafa kategoriyalari tasnifi. tayanch so’z va iboralar metod, metodologiya,metodika, dialektika, metafizika, sinergetik, o’zgarish, taraqqiyot, o’zaro aloqadorlik, dialektika, metafizika, taraqqiyot, qonun, qonuniyat, ayniyat, tafovut, qarama – qarshilik, ziddiyat, miqdor, sifat, me’yor, sakrash, inkor, inkorni inkor, vorislik, yangilanish, kat...

This file contains 20 pages in DOCX format (101.1 KB). To download "falsafaning metod, qonun va kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafaning metod, qonun va kat… DOCX 20 pages Free download Telegram