falsafaning metod, konun va kategoriyalari

DOCX 68 стр. 122,8 КБ Бесплатная загрузка

68 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 122,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 68

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 68

6-mavzu. falsafaning metod, konun va kategoriyalari olamning universal aloqalari va rivojlanishi. reja 1. falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. 2. rivojlanish kontseptsiyalari. shakllanish, o'zgarish va rivojlanish tushunchalari. 3. barqarorlikning o'zgaruvchanligi. barqarorlik va beqarorlik nisbati. rivojlanishning tiplari. 4. falsafaning asosiy qonunlari. dialektika so'zi yunon tilida «suhbatlashuv san'ati», «bahslashuv san'ati» degan ma'noni bildiradi. turli nuqtai-nazarlarni izohlash, o'z fikri to'g'riligini isbotlash mahorati suqrot va aflotunda yaqqol namoyon bo'lgan. ularning ta'kidlashicha, haqiqatning qandaydir yangi narsa, ya'ni bahsning boshlanishida bo'lmagan, lekin muhokama jarayonida paydo bo'lgan narsa sifatida tug'ilishiga muloqot yordam beradi. shu tariqa tafakkurning ijodiy asosi shakllanadi. lekin, nima uchun insonning ijodiy tafakkuri dialektikdir? borliqning ziddiyatliligi borliq haqidagi fikrlarning ziddiyatliligida o'z aksini topadi. borliqning o'zi doimo o'zgarish va rivojlanishda bo'lganligi uchun odamlar ko'pincha shu haqda bahslashadilar. uzoq vaqtgacha, dunyo o'zgarmasdir, deb kelingan edi. keyinchalik uning o'zgaruvchanligi haqidagi g'oya paydo bo'ldi. geraklitning bir daryoga ikki marta tushib bo'lmaydi, degan so'zlarini eslaylik. xo'sh, faylasuflardan qaysi birlari haq? …

2 / 68

boshlang'ich nuqtasidan so'nggi nuqtasigacha qarab chiqadi. u quyidagi tarzda fikr yuritadi: harakatlanuvchi predmet dastlab o'z yo'lining yarmidan o'tadi, so'ngra qolgan yarmining yarmidan o'tadi va shu tariqa yo'lda cheksiz davom etaveradi. shuning uchun hamisha yo'lning predmet o'ta olmaydigan biron bir qismi qolaveradi. zenon shunga asoslanib, harakatdagi predmet qanday tezlik bilan harakatlanmasin hech qachon so'nggi nuqtaga eta olmaydi, chunki, yo'lning o'tilgan qismlari uzunligining har qanday yig'indisi hech qachon yo'lning butun uzunligiga teng bo'lolmaydi, deb o'ylagan. shuning uchun u harakat umuman mumkin emas, degan xulosaga keladi. albatta, zenon harakat mumkin emasligining mantiqiy isboti bilan uning mumkinligini hissiy idrok etish o'rtasidagi tafovutni ko'rgan. shuni aytish kerakki, bugungi kunda ham bu ziddiyatni fan to'laligicha bartaraf eta olgan emas. mazkur muammoning hozirgi zamon tadqiqotlarida (b.rassel, a.gryunbaum) bu dixotomiya differentsial operatsiyalar va integral operatsiyalar qarama-qarshiligi asoslari to'g'risidagi muammo sifatida ta'riflanadi. ( dialektikaning tarixiy rivoji )dialektika elementlari qadimgi hindiston va xitoy falsafasida ham mavjud bo'lgan. masalan, daosizm falsafasiga …

3 / 68

modda bilan shakl o'rtasidagi nisbatni ularning bir-biriga o'tish imkoniyati va sharoiti sifatida qilgan tahlilida mavjuddir. har bir narsa boshqa narsaga: marmar haykalga, daraxt stolga aylanishi mumkin va hakozo. [1: qarang: materialisti drevney gretsii. m., 1955, 49-b.] dialektik g'oyalar o'rta asrlar falsafasi doirasida ham rivojlanib bordi, ayniqsa, falsafa teologiya xizmatkoriga aylantirilgan g'arbiy evropaga qaraganda yaqin va o'rta sharqda ko'proq rivojlandi. yangi zamonda umuman xvii-xviii asrlar falsafasida tafakkur usulini metafizik usul deb tavsiflash mumkin bo'lsada, dekart, spinoza, leybnits va boshqalarda dialektik g'oyalarni uchratish mumkin. dialektika nemis klassik falsafasi doirasida va eng avvalo xegel falsafasida kuchli rivojlandi. agar antik dialektika aqliy farazlarga (masalan, dunyoning o'zgaruvchanligi, ziddiyatliligi to'g'risidagi g'oyalarga) asoslangan bo'lsa, xegel dialektikasi asosan o'z zamonasining ilmiy yutuqlariga tayandi va nazariy g'oyalarning mukammal tizimi sifatida gavdalandi. xegel eng avval dialektikaning asosiy tushunchalarini – uning kategorial apparatini ta'riflab berdi, bu apparat bugungi kunda ham muvaffaqiyatli amal qilib turibdi. xegel dialektikasining asosiy tushunchalari va qonunlari tizimi …

4 / 68

atbiq etdilar. hozirgi zamon falsafasida dialektika falsafiy bilimning muhim elementi sifatida mavjuddir. falsafada dialektika g'oyalarini ishlab chiqishda ekzistentsional dialektika va messianlik dialektikasi kabi bir qator yo'nalish-larni ko'rsatish mumkin. ektsistentsial dialektika inson «men»ining rivojlanish qonuniyatini tushunishga urinadi. messianlik dialektikasi o'z ta'limotiga praktika tushunchasini asos qilib oladi va butun dunyoga sotsiologiya kategoriyalari nuqtai-nazaridan qaraydi. xx asr dialektik falsafasining ma'lum yo'nalishlaridan biri mashhur frankfurt maktabining namoyondalaridan biri t.adornoning negativ dialektikasidir. bu maktabning asosiy g'oyasiga ko'ra, rivojlanish buzishdir, hammani va hamma narsani inkor etishdir. t.adornoning «negativ dialektikasi»ga ko'ra, qarama-qarshiliklar kurashi, miqdorning sifatga o'tishi, turli tizimlarning o'sishi va murakkablashuviga emas, balki aksincha, uning parchalanishiga, o'lishiga yo'nalgan. adorno ijtimoiy tizimlarning rivojlanishiga diqqatni jalb qiladi va rivojlanishning asosi regressiv ijtimoiy o'zgarishlardir (refleksiyaning o'lishi, uning stereotip reaktsiyalar, fikrlash shablonlari bilan almashinishi va hakozolardir), deb biladi. jamiyatda bu ommaviy madaniyatning rivojlanishi va yoyilishi, insoniy munosabatlarning standartlashuvi, o'ziga xosliklarning yo'qotilishi orqali ifodalanadi. «negativ dialektika»da inkor har qanday tushunchalar tizimidan voz …

5 / 68

yoqat, bilimning turli shakllari, tuzilmalari va sohalari o'rtasidagi yangi aloqalarni topishdir. biologik tadqiqotlar sohasida – bu aleksanderning emerjent dialektikasi hamda r.j.kollingvud asarlarida o'z ifodasini topgan tarixiy bilish dialektikasidir. bilishning metodologik tamoyillari – bu har bir falsafiy nazariyaning eng umumiy, tizimiy elementlaridir. bir tomondan, bunday tamoyillar tizimining shakllanishi bu falsafiy tafakkurning yuqori darajada rivojlanganligining ko'rsatkichidir. chunki bunday tizim tarkibida falsafa va fan taraqqiyotida yaratilgan bilimlar yig'iladi va sintez qilinadi. ikkinchi tomondan falsafiy nazariyaning kvintessentsiyasini, mohiyatini va eng asosiy mazmunini tashkil qiluvchi metodologik tamoyillar tizimi falsafa kelgusi rivojining sermaxsul quroli va vositasi bo'lib hizmat qiladi. falsafiy ta'limotning metodologik tamoyillar tizimi uning yalpi boyligi va evristik ahamiyatini eng kuchli, sintetik va umumlashgan tarzda ifoda etadi. turli falsafiy tizimlar turli falsafiy metodologik tamoyillarga asoslanadi. biz dialektik falsafaning metodologik tamoyillarini bayon qilishga harakat qilamiz. dialektik falsafada metodologik tamoyillar elementlari o'zaro bog'langan va o'zaro ta'sir qiluvchi birbutun izchil tizimni tashkil qiladi. bu tamoyillar mazmuni o'zgarmas, qotib …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 68 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafaning metod, konun va kategoriyalari"

6-mavzu. falsafaning metod, konun va kategoriyalari olamning universal aloqalari va rivojlanishi. reja 1. falsafa tarixida rivojlanish haqidagi qarashlar evolyutsiyasi. 2. rivojlanish kontseptsiyalari. shakllanish, o'zgarish va rivojlanish tushunchalari. 3. barqarorlikning o'zgaruvchanligi. barqarorlik va beqarorlik nisbati. rivojlanishning tiplari. 4. falsafaning asosiy qonunlari. dialektika so'zi yunon tilida «suhbatlashuv san'ati», «bahslashuv san'ati» degan ma'noni bildiradi. turli nuqtai-nazarlarni izohlash, o'z fikri to'g'riligini isbotlash mahorati suqrot va aflotunda yaqqol namoyon bo'lgan. ularning ta'kidlashicha, haqiqatning qandaydir yangi narsa, ya'ni bahsning boshlanishida bo'lmagan, lekin muhokama jarayonida paydo bo'lgan narsa sifatida tug'ilishiga muloqot yordam beradi. shu...

Этот файл содержит 68 стр. в формате DOCX (122,8 КБ). Чтобы скачать "falsafaning metod, konun va kategoriyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafaning metod, konun va kat… DOCX 68 стр. Бесплатная загрузка Telegram