iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti vao‘rganishusuli

PPTX 41 sahifa 3,4 MB Bepul yuklash

41 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 3,4 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 41

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (10 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 41

1-mavzu: iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o’rganish usuli mavzu: iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o‘rganish usuli 1 reja: tayanch atamalar: bozor iqtisodiyoti, ehtiyoj, resurslar, iqtisodiy g’oya, iqtisodiy maktablar 2 1 “iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining ahamiyati va uning maqsadi 2 iqtisodiy ta’limotlar tarixini o’rganishda davrlash tizimidan foydalanish 3 iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o’rganish uslublari adabiyotlar ro’yxati: 1. tashmatov sh., asatullayev x., allaberganov z. iqtisodiy ta’limotlar tarixi. darslik. t.: “iqtisod-moliya”, 2018. 363 bet. 2. turayev b., nizamov a. iqtisodiy ta’limotlar tarixi. o’quv qo’llanma. samarqand: samdu nashri, 2021. – 272 b. 3. djumonov d., allaberganov z. iqtisodiy ta’limotlar tarixi. o’quv qo’llanma. – t.: «iqtisod-moliya», 2017. – 344 b. 11/21/2025 sample footer text 3 3 4 taniqli yozuvchi va adibimiz abdulla qodiriy aytganidek: «moziyga qarab ish tutish xayrlidir». shu sababli iqtisodiy ta'limotlar tarixini o'rganish katta nazariy, amaliy va tarbiyaviy ahamiyat kasb etadi. mavzuning dolzarbligi bozor munosabatlarini rivojlantirish jarayonida iqtisodiy ta‘limotlar …

2 / 41

imadan boshlamoq kerak, degan savol tug’ilishi tabiiy. iste‘molchilar xohishlari odatda, chegaralanmagan va cheksizdir, ammo resurslar (odatda yer, mehnat, kapital va tadbirkorlik layoqati) cheklangandir. tanqislik muammosini hal qilish uchun cheklangan iqtisodiy resurslarni cheklanmagan muqobil variantlar (xohish-istaklar) o’rtasida adolatli taqsimlaydigan ijtimoiy mexanizm zarur. bunday taqsimot bir tarafdan iste‘molchi istaklarini kamaytirishi va cheklashi kerak, ikkinchi tomondan esa iqtisodiy resurslar va ne‘matlarni yetkazib berishni ko’paytirishi kerak iqtisodiyot insonning tarixi kabi qadimiydir. iqtisodiyotga oid fikr, g’oya, qarash, nazariya va ta‘limotlar ham ko’p ming yillik tarixga ega. lekin ularning asosiy qismi yozuv paydo bo’lganidan so’ng, yozma manbalardan bizgacha yetib kelgan. bu manbalar, ulardagi g’oyalar, avvalo, insoniyatning muqaddas mulkidir, uni topish, o’rganish va kelajak uchun saqlash savobli bo’lsa, ulardagi nodir fikrlarni hayotga tatbiq etish ham nazariy, ham amaliy ahamiyat kasb etishi bilan birga katta tarbiyaviy ahamiyatga ham egadir. 6 7 fanning maqsadi bu fanning maqsadi avvalgi g’oyalar zamonaviy iqtisodiy nazariyaning mazmuni va predmetiga qo’shgan hissalarini va shu …

3 / 41

o’rganish ko’pincha yangi g’oyalarni yaratishga undaydi. ba‘zan nazariyalar o’tmishda yo’qolib ketadi va kelajakka yetib bormaydi yoki ular ma‘lum vaziyatlargagina bog’liq bo’lib qolishadi. 8 1.2. iqtisodiy ta’limotlar tarixini o’rganishda davrlash tizimidan foydalanish qadimdan to hozirgi davrgacha minglab turli-tuman iqtisodiy g’oya, qarash, konsepsiya, nazariya, ta‘limotlar vujudga kelganligi aniq. ularning barchasini to’la o’rganish alohida mavzu, maxsus muammo. shu maqsadda yangi-yangi tadqiqotlar olib borish, tahlil etish va umumlashtirib e‘lon qilish zarur, bu yaqin kelajak vazifasi sifatida qabul qilinishi mumkin. 11/21/2025 sample footer text 9 9 10 taniqli iqtisodchi olim j.k.gelbreyt: «amalda iqtisodiy g'oyalar o'z davri va vujudga kelish joyining mahsuli bo'lib, ular bilan chambarchas bog'langandir; bu g'oyalarni ular tushuntirib berayotgan dunyodan mustaqil ravishda ajratib qarash mumkin emas; bu dunyo esa doimo o'zgarishda bo'ladi, agar bu g'oyalar o'z maqsadlariga to'la javob berishni ko'zlasalar, doimo shunga mos ravishda o'zgarib turishlari kerak», deb yozgan edi. 11 bu g'oya nihoyatda ahamiyatli bo'lib, bosib o'tilgan yo'lni to'g'ri baholash va …

4 / 41

asrlarda (kisman xviii asr boshlarida) yangi iktisodiy ta'limot — merkantilizm vujudga keldi. merkantilizm, uning moxiyati iktisodiy siyosatda mamlakatda va davlat xazinasida nodir metallarni kuprok; tuplash, ta'limotda esa muomala (savdo, pul aylanmasi) soxasidagi iktisodiy konuniyatlarni izlashdir. fiziokratlar-jamiyatning boyligi kishlok xujaligida vujudga keladi degan goyani ilgari suradilar. asoschisi fransua kene.(1694-1774) klassik siyosiy iktisod-boylik fakat kishlok xujaligida emas, balki sanoat, transport, kurilish va boshka soxalarda xam yaratilishini isbotlab berdi. 13 14 15 merkantilizm – jamiyatning boyligi puldan, oltindan iborat bo’ib, u savdoda, «asosan tashqi savdoda paydo bo’ladi va ko’payadi», deb tushuntiradi. merkantilizm – italyancha «mercante» so’zidan olingan bo’lib, «savdogar» ma‘nosini anglatadi. bu oqimning namoyondalari uil stafford, tomas men, antuan monkretyen, jon lou, gaspar skaruffi va boshqalar fiziokratlar — jamiyatning boyligi qishloq xo’jaligida vujudga keladi, degan g’oyani ilgari suradilar. bu ta‘limotning asoschisi fransua kene (1694-1774) hisoblanadi. klassik siyosiy iqtisod - boylik faqat qishloq xo’jaligida emas, balki sanoat, transport, qurilish va boshqa sohalarda ham yaratilishini …

5 / 41

adi petti (1623-1686) boylikning manbayi yer va mehnat ekanligini e‘tirof etgan. «mehnat boylikning otasi, yer uning onasi», degan ibora unga tegishlidir. a.smit «odamlar boyligining tabiati va sabablari to’g’risida tadqiqot» (1776-y.) asarida talab va taklif asosida shakllanadigan erkin narxlar asosida bozor o’z-o’zini tartibga solishi («ko’rinmas qo’l») g’oyasini ilgari suradi. insonni faollashtiradigan asosiy rag’bat shaxsiy manfaatdir, deb ko’rsatadi. d.rikardo foydaning yagona manbayi mehnat ekanligini ko’rsatadi. sismondi (jon sharl leonard simon de sismondi) kapitalistik iqtisodiy mexanizmni tanqid qilib, siyosiy iqtisod inson baxti yo‗lida ijtimoiy mexanizmni takomillashtirishga qaratilgan fan bo’lmog’i lozim, deb ko’rsatadi 17 sotsial-utopistlar (a.sen-simon, sharl fure, robert ouen) kapitalizmni tanqid qilib, xususiy mulkchilikni yo’q qilish, ishlab chiqarish, taqsimot va iste‘molni qayta tashkil etish va adolatli tuzum (industrial jamiyat, garmonik jamiyat, kommunizm) o’rnatish talabi bilan chiqadilar. marksizm jamiyat taraqqiyotiga tabiiy tarixiy jarayon, deb qarab, ijtimoiy-iqtisodiy formatsiyalar, ularning vujudga kelishi, rivojlanishi va boshqasi bilan almashinishi sabablari to’g’risidagi ta‘limotni hamda qo’shimcha qiymat nazariyasini yaratadi. marjinalizm …

6 / 41

ydi, bozor bahosini belgilovchi omillar talab va taklifdan iborat, deb hisoblaydi. bu maktab vakillaridan l.valras umumiy iqtisodiy muvozanatlik modelini ishlab chiqishga, i.shumpeter esa iqtisodiy tizimlar o’zgarishining ichki kuchlarini ko’rsatib berishga harakat qilgan hamda iqtisodiyotni harakatga keltiruvchi asosiy kuch tadbirkorlik, degan xulosaga kelgan. 19 keynschilik – rivojlangan bozor iqtisodiyotini davlat tomonidan tartibga solib turish zarurligini asoslashga qaratiladi. jon meynard keyns «bandlik, foiz va pulning umumiy nazariyasi» (1936) nomli kitobida bunday tartibga solish yalpi talabga hamda shu orqali inflyatsiya va bandlikka ta‘sir ko’rsatishini asoslaydi. neoliberalizm (f.xayek, l.erkard) – davlatning iqtisodiyotga aralashuvini eng kam darajaga keltirishga, e‘tiborni xususiy tadbirkorlikni rivojlantirishga qaratish lozimligini uqtiradi. monetarizm – (m. fridman) iqtisodiyotni boshqarishni pul muomalasini tartibga solish orqali amalga oshirish mumkinligini asoslab beradi. 20 kapitalizm davrida xo'jalik va ijtimoiy hayotda baynalmilallik (internatsionalizm) ko'chayganligi tufayli, iqtisodiy fikrning rivojlanishi ham yagona jahon jarayoniga aylana boshladi. oqibatda, klassik iqtisodiy maktab asoschilari a.smit va d.rikardoning qarashlari qisqa vaqt ichida butun jahonga …

7 / 41

g'oyalarning yanada chuqurroq takomillashuvi) va inqilobiy (butunlay yangicha kontseptsiyalar vujudga kelishi) yo'llari mavjud. inqilobiy o'zgarishga misol sifatida a.smit va uning izdoshlari g'oyalari, marjinalistik to'ntarish, yangi klassik yo'nalish (a.marshall), j.m.keynsning iqtisodiy qarashlarini keltirish mumkin. o'tish davri iqtisodiyoti bo'yicha g'oyalar hozirgi davrning muhim qarashlari majmuasiga kiradi va nihoyatda dolzarbdir, bu masala o'zbekiston misolida qarab chiqildi. 1.3. iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o’rganish uslublari. “iqtisodiy ta‟limotlar tarixi” fanining o„rganish predmeti – iqtisodiy jarayonlarga bo’lgan iqtisodiy qarashlar evolyutsiyasi, iqtisodiy g’oya va nazariyalarning shakllanish, rivojlanish qonuniyatlari va ularning almashinuvining tarixiy jarayoni hisoblanadi 2. fanni o'rganish uslubiyoti (metodologiyasi) metodik jihatdan bu iqtisodiy tahlilning ilg'or metodlari yig'indisidan iborat bo'lib, tarixiy, induktsiya, mantiqiy abstraktsiya va boshqa usullardan keng foydalanadi fanni o'rganish manbalari qadimgi arxeologik topilmalar, moddiy ne'matlar, qoyalaridagi chizmalar va xalq og'zaki ijodi namunalari qo'lyozmalar, davlat arboblari, olim, donishmand, mutafakkirlarning yozib qoldirgan kitoblar «iqtisodiy ta'limotlar tarixi» fanida ayrim olimlar, davlat arboblari tomonidan ilgari surilgan g'oya, qarash, nazariya, …

8 / 41

diy g'oyalar mesopotamiya metall qurollar ishlatila boshlandi qishloq xo'jaligida-dehqonchilik misrda metall qurollar ishlatila boshlandi qishloq xo'jaligida-dehqonchilik qadimgi hindiston «manu qonunlari»da (m.a. iv-iii asrlar) xukmronlik ko'shimcha mahsulot ko'shimcha mahsulot sinfiy tabaqalanish sinfiy tabaqalanish renta-soliq solish renta-soliq solish ijtimoiy mehnat taqsimoti bo'ysinish 1.3. qadimgi sharqdagi iqtisodiy g'oyalar qadimgi xitoy m.a. vi-iii asrlar «guan-tszi» (m.a. iv a.) tovar-pul munosabatlari qadimgi xitoy m.a. vi-iii asrlar konfutsiy yoki kun-tszi (m.a. 551-478 yy.) ken-tszi (m.a.312-289 yy.) qadimgi hindiston «artxashastra» (m.a. iv-iii asrlar oraligida) qulchilikni mustahkamlash baxolarni ushlab turish syun-tszi (313-278 yy.) erni boshqarish yoshlarning qariyalarga hurmati, ularga qarshi chikmaslik g'oyasi er kadastrini tuzish amaliy hayot to'g'risidagi fan bo'ysinish 4. antik dunyo iqtisodiy qarashlari platon (aflotun, taxminan m.a. 427-347 yy.) faylasuflar - davlatni boshqaruvchilar harbiylar - davlatni boshqarish apparatining bir qismi aristotel «qul - tirik qurol, qandaydir tirik mulk» u «haqiqiy boylik» tsitseron mark tulliy (m.a. 106-43 yy.) qishloq xo'jaligini qo'llagan quldorlar bilan birga savdogar va sudxo'rlarning …

9 / 41

grakxlar lutsiy sergey katalina m.a. 63-62 yy. lutsiy anney seneka (m.a.3-mil.65 yy.) 5. arab va g'arbiy evropa davlatlarida feodalizm davridagi iqtisodiy g'oyalar ibn xaldun abdurrahmon abu zayd (1332-1406) shoxlik hoqimiyati, odamlarning daromadlari»ni o'rganish davlatning yashash davr va bosqichlari keltiradi foma akvinskiy (1225-1274) qullik va krepostnoylikni oqlaydi yirik savdo va sudxo'rlikni taqiqlash ni talab etadi ermolay erazm savdo hamda sudxo'rlikka qarshi mehnat qilinmasa «bozor munosabati ham barham topadi». yuqori tabaqa aholisini mehnatkashlar manfaatini himoya qiluvchilar erni faqat davlatga hizmat qilayotgan (ya'ni dvoryan) odamlarga berish kerak o'rta osiyodagi iqtisodiy mutafakirlar 6. ix-xv asrlarda o'rta osiyodagi iqtisodiy fikrlar al-fargoniy beruniy nizomulmulk al-xorazmiy yusuf xos xojib bahouddin naqshband forobiy ibn sino alisher navoiy (1441-1501) zaxiriddin muhammad bobur (1483-1530) amir temur (1336-1405) m. ulugbek birinchi vazir -er soliqlari, boj, o'lpon-soliq undirish hamda mirshablik yumushlarini boshqarish yuklatilgan. ikkinchi vazir sipox vaziri hisoblanib, sipoxiylarning maoshlari va tanxo (bu erda - toju-taxt uchun qilgan xizmatlari evaziga beriladigan in'om …

10 / 41

erlarning taqsimotiga aloxida e'tibor qaratgan. qishloq xo'jaligi, chorvachilik, dexqonchilikni qo'llab quvvatlagan. alisher navoiy savdogarlarni ikkiga bo'lib o'rgandi. buyuk mutaffakkir buyuk ipak yo'li rivojiga o'z xissa aloxida ahamiyat kasb etadi. 6. ix-xv asrlarda o'rta osiyodagi iqtisodiy fikrlar z. m. bobur davlatni boshqarishga aloxida axamiyat bergan. alloma qishloq xo'jaligi chorvachilik xunarmandchilikni qo'llab quvvatlagan 6. ix-xv asrlarda o'rta osiyodagi iqtisodiy fikrlar image1.jpeg image2.jpeg image3.png image4.jpeg image5.png image6.png image7.jpeg image8.png image9.png image10.png image11.png image12.jpeg image13.jpeg image14.jpeg image15.jpeg image16.jpeg image17.jpeg image18.png /docprops/thumbnail.jpeg

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 41 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti vao‘rganishusuli" haqida

1-mavzu: iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o’rganish usuli mavzu: iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o‘rganish usuli 1 reja: tayanch atamalar: bozor iqtisodiyoti, ehtiyoj, resurslar, iqtisodiy g’oya, iqtisodiy maktablar 2 1 “iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining ahamiyati va uning maqsadi 2 iqtisodiy ta’limotlar tarixini o’rganishda davrlash tizimidan foydalanish 3 iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti va o’rganish uslublari adabiyotlar ro’yxati: 1. tashmatov sh., asatullayev x., allaberganov z. iqtisodiy ta’limotlar tarixi. darslik. t.: “iqtisod-moliya”, 2018. 363 bet. 2. turayev b., nizamov a. iqtisodiy ta’limotlar tarixi. o’quv qo’llanma. samarqand: samdu nashri, 2021. – 272 b. 3. djumonov d., allaberganov z. iqtisodiy ta’limotlar tarixi. o’quv qo...

Bu fayl PPTX formatida 41 sahifadan iborat (3,4 MB). "iqtisodiy ta’limotlar tarixi fanining predmeti vao‘rganishusuli"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: iqtisodiy ta’limotlar tarixi fa… PPTX 41 sahifa Bepul yuklash Telegram