geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar va balandliklar sistemasi

PPT 34 pages 7.1 MB Free download

34 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.1 MB

File type PPT

Pages 34

Updated Dec 2025

Page preview (8 pages)

Scroll down 👇

1 / 34

o'zbekiston respublikasi qishloq va suv xo'jaligi vazirligi toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti “erb” fakulteti “geodeziya va geoinformatika” kafedrasi “geodeziya va geoinformatika” fanidan 5-mavzu. ” geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar va balandliklar sistemasi. absolyut, nisbiy va shartli balandliklar” * reja 1.geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar sistemasi 2.zonali yassi to'g'ri burchakli koordinatalar sistemasi 3. absolyut, nisbiy va shartli balandliklar geografik to'g'ri burchakli geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar sistemasi zonali to'g'ri burchakli qutbli geografik koordinatalar deb – nuqtalarning yer ellipsoididagi joylashuv o'rnini ekvator va bosh meridianga nisbatan belgilaydigan birlikka aytiladi. geografik koordinatalar ikki turga – astronomik va geodezik koordinatalarga bo'linadi. geografik kenglik – er yuzasidagi ma'lum nuqtadan yer markazi tomon tushirilgan tik chiziq bilan, ekvator tekisligi orasida xosil bo'lgan burchak. burchak kengligi er yuzidagi u yoki bu nuqtani ekvatordan qanchaga shimolda yoki janubda joylashuvini korsatadi. agarda nuqta shimoliy yarim sharda bo'lsa – shimoliy, janubiy yarim sharda bo'lsa janubiy deb aytiladi. ekvatorda joylashgan nuqtalarni kengligi 0º ga, qutbda joylashganlarniki esa …

2 / 34

aya s 1870 goda, geografi i uchenie smejnix distsiplin iz vsex narodov bili pitayas vozmojnost fiksatsii obshiy nul dlya dolgoti i otscheta vremenipo vsemu zemnomu sharu. i eto bil meridian, kotoriy bil pervim, kotorie budut obsujdatsya hipparchos bil pervim astronomom, chtobi opredelit razlichiya v dolgote, iz kotorix on ispolzoval rodos. ptolemey, sleduya marinus tir, prinyat meridian cherez kanarskie ostrova, kotorie otmecheni zapadnuyu granitsu mira, v to vremya kak na vostoke,kazalos, ne bit takoy granitsey. grinvichdagi (london shaxri yaqinida) astronomik abservatoriyasidan o'tadigan meridian boshlang'ich deb kiritilgan. boshlang'ich meridiandan g'arbda joylashgan nuqtalarning geografik uzoqligi – g'arbiy uzoqlik, sharqda joylashganlari esa – sharqiy uzoklik deyiladi. v 1871 godu perviy mejdunarodniy geograficheskiy kongress (igc) sostoyalas v antverpene. viskazano mnenie bilo dlya proxoda diagramm dlya vsex stran, ne obyazatelno pribrejnie ili gavan grafiki, meridian grinvich doljen bit prinyat v kachestve obshego nulya dlya dolgoti, i chto eto doljno stat obyazatelnim v techenie pyatnadtsati let. bilo …

3 / 34

ilgan meridian tekisligi orasidagi ikki qirrali burchakka geografik uzoqlik deyiladi. uning qiymati grinvich meridianidan sharqga va g'arbga 00 dan 1800 gacha o'zgaradi. kenglik va uzoqliklarning qiymatlari astronomik kuzatishlar va geodezik o'lchashlar natijasida topiladi. astronomik koordinatalar – bu joylashuv o'rni osmon jismlarini kuzatish yo'li bilan aniqlangan koordinatalardir. ularning aniqligi juda yuqori bo'ladi. astronomik koordinatalar astronomik kenglik (φ) va astoronomik uzoqlik (λ) dan tarkib topgan. astoronomik kenglik – bu nuqtaning joylashgan o'rni tekisligi va yerning tortish kuchi markazidan kesishtirib o'tkazilgan ekvator tekisligi orasidagi burchakdir. bu kenglik ekvatordan qutblarga tomon bo'lgan tartibda 0° dan 90° gacha bo'lgan kattalikda o'lchanadi. ekvatordan shimolga tomon bo'lgan kengliklar shimoliy kenglik, janubga tomon esa janubiy kenglik deb yuritiladi. astoronomik uzoqlik – bu nuqta joylashgan o'rnining meridiani va grinvich meridianining tekisliklari orasidagi burchakdir. bu ko'rsatkich grinvich meridianidan sharq va g'arb tomonlarga bo'lgan tartibda 0° dan 180° gacha bo'lgan kattalikda o'lchanadi. grinvich meridianidan sharqga tomon bo'lgan uzoqliklar sharqiy uzoqlik, g'arbga …

4 / 34

i markaziga yo'nalgan shovun chizig'i asosida olib boriladi. ekvator, grinvich meridiani nuqtaning kengligi va meridiani tekisliklari erning tortish kuchi markazini zaruriy shart sifatida kesib o'tadi; geodezik koordinatalar barcha geodezik o'lchashlar uchun asos sifatida qabul qilingan referens-ellipsoid asosida o'lchanadi. referens-ellipsoid esa o'z geometrik markaziga ega bo'ladi. nuqta joylashgan o'rindan mana shu markazga normal (urinma) tushiriladi. ekvator, shunday qilib ikkala koordinata tizimi orasidagi asosiy farq shovun chizig'i va normalning bir biriga o'zaro to'g'ri kelmasligidan kelib chiqadi. ularning o'rtacha farqi 3-4 mm ni tashkil qiladi. astronomik koordinatalar astronomiyaning texnik vositalari yordamida o'lchash yo'li bilan aniqlanadi; astronomik koordinatalar astronomiyaning texnik vositalari yordamida o'lchash yo'li bilan aniqlanadi; geodezik koordinatalar geodezik o'lchashlarni oliy geodeziyaning bir tarmog'i bo'lmish sferoid geodeziyasi formulalari asosida xisobl.ash yo'li bilan aniqlanadi na samom dele, astronomicheskaya dolgota izmeryaetsya putem opredeleniya raznitsi v vremeni raznitsa v chasax, minutax i sekundax mejdu vremenem konkretnaya zvezda naxoditsya neposredstvenno nad grinvichskogo meridiana i vremya ta je zvezda …

5 / 34

odyatsya s pomoshyu opticheskix priborov-teodolit, zenitnogo kameri, prizmaticheskix astrolyabii-kotorie vse soderjat viravnivayushix ustroystv. pri pravilnoy nastroyke, po vertikalnoy osi instrumenta sovpadaet s napravleniem deystviya sili tyajesti i, sledovatelno, perpendikulyarno geoide astronomicheskoy koordinati geodezik koordinatalar – bu joylashuv o'rni geodezik o'lchashlar yo'li bilan aniqlangan koordinatalardir. ularning aniqligi yuqori bo'ladi. geodezik koordinatalar geodezik kenglik (v) va geodezik uzoqlik (l) dan tarkib topgan. geodezicheskaya dolgota - ugol mejdu bazovoy ploskostyu i ploskostyu, proxodyashey cherez tochku, obe ploskosti, perpendikulyarnoy ploskosti ekvatora. geodezik kenglik – bu nuqtaning joylashgan o'rni tekisligi va er ekavatori tekisligi orasidagi burchakdir. bu kenglik ekvatordan qutblarga tomon bo'lgan tartibda 0° dan 90° gacha kattalikda o'lchanadi. ekvatordan shimolga tomon bo'lgan kengliklar shimoliy kenglik, janubga tomon esa janubiy kenglik, deb yuritiladi. geodezicheskie shirota - ugol ot ekvatorialnoy ploskosti v vertikalnom napravlenii ot linii, perpendi-kulyarnoy k ellipsoida. geodezik uzoqlik – bu nuqta joylashgan o'rnining meridiani va bosh meridian tekisliklari orasidagi burchakdir. bu ko'rsatkich bosh …

6 / 34

iz va qutbli koordinatalar tizimiga o'zgartiramiz. (3,4) r  siz r va  qanday qilib topishni bilasizmi? 4 3 r = 5 (5, 0.93) qutbli koordinatalar: hozir boshqa yo'ldan boramiz, qutbli koordinatalar tizimidan to'g'ri burchakli koordinatalar tizimiga o'tamiz. siz x va u qanday qilib topishni bilasizmi? to'g'ri burchakli koordinatalar: 4 y x qutbiy koordinata sistemasi agar to'g'ri burchakli koordinata tizimidagi o'zoro perpendikulyar x va y o'qlariga faqat x o'q va koordinata boshlanish nuqtasi o olinsa, qutbiy koordinata sistemasi xosil bo'ladi. qutbiy koordinata sistemasida tik chiziq (o r) qutbiy o'q, koordinataning boshlang'ich nuqtasi(o) esa qutbiy nuqta deb qabul qilinadi. biror nuqta ( m nuqta) ning qutbiy nuqtaga nisbatan o'rnini aniqlash uchun bu nuqtani qutbiy nuqta bilan tutashtiruvchi chiziqning uzunligi (o m) va qutbiy o'q (o r) bilan om chiziq orasidagi burchak (θ) o'lchanadi om chiziq radius - vektor, θ burchak esa mo'ljallash burchagi deb yuritiladi. qutbli koordinata sistemasi qo'sh qutbli koordinata …

7 / 34

chi nuqtadan nisbiy balandligini va nuqtalardan birining balandligini bilgan holda boshqa nuqtaning balandligini topish mumkin. er egriligi ta'sirini gorizontal masofalarni va balandliklarni o'lchashda hisobga olish er sirtini o'rganishda uning hamma nuqtalari oldindan qabul qilingan yagona geoid sirtidan deyarli farq qilmaydigan ellipsoid sirtiga normal bo'lgan chiziqlar bilan loyihalanishi va er tabiiy sirtining har bir nuqtasi yoki konturiga loyihalash sirtida nuqta yoki kontur mos kelishi ko'rsatilgan edi. (3) (4) av sfera sirti kesimini o'nga urinma av1 bilan almashtirish mutlaq xatoligiga teng bo'ladi. d =rtgα, s = rα bo'lganligi va α radian-da ifodalangani uchun ularning qiymatni (3) formulaga qo'ysak δs = r(tgα – α) (5) tgα ni qatorga yoyib va α ning kichikligi sababli yoyilmaning ikki xadi bilan cheklanib, hosil bo'lgan ifodani oldingi (5) formulaga qo'yib, ayrim o'zgartirishdan so'ng ga ega bo'lamiz va bu formulaga qiymati kuyilganda esa (6) er egriligining gorizontal va vertikal masofalarga ta'siri j l 2 2 2 4 3 …

8 / 34

75. 10. 20. 30. 40. 50. 60. 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 maydon buglanish yillar f, 1000 km kv e, km kub dengiz suv yuzasi maydoni (f) va bug'lanish (e) dinamikasi 30. 35. 40. 45. 50. 55. 10. 20. 30. 40. 50. 60. 70. 80. 90. 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 h s yillar h, m s, % dengizida suv sathi (h) va sho'rligining (s) o'zgarishi orol dengizi yuqori pliotsenda yer po'stining egilgan joyidagi botiqda hosil bo'lgan. tubining relyefi, g'arbiy qismini hisobga olmaganda, tekis.ma'muriy jihatdan orol dengizining yarmidan ko'proq janubi-g'arbiy qismi qoraqalpog'iston respublikasi, shimoli-sharqiy qismi esa qozog'iston hududida joylashgan. o'tgan asrning 60-yillarigacha orol dengizi maydoni orollari bilan o'rtacha 68.0 ming kv.km ni tashkil etgan. suv yuzasi maydonining kattaligi jihatidan dunyoda to'rtinchi(kaspiy dengizi, amerikadagi yuqori ko'l va afrikadagi viktoriya ko'lidan keyin) o'rinda turgan. shu davrda dengiz shimoli-sharqdan janubi-g'arbga cho'zilgan bo'lib, uzunligi …

Want to read more?

Download all 34 pages for free via Telegram.

Download full file

About "geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar va balandliklar sistemasi"

o'zbekiston respublikasi qishloq va suv xo'jaligi vazirligi toshkent irrigatsiya va melioratsiya instituti “erb” fakulteti “geodeziya va geoinformatika” kafedrasi “geodeziya va geoinformatika” fanidan 5-mavzu. ” geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar va balandliklar sistemasi. absolyut, nisbiy va shartli balandliklar” * reja 1.geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar sistemasi 2.zonali yassi to'g'ri burchakli koordinatalar sistemasi 3. absolyut, nisbiy va shartli balandliklar geografik to'g'ri burchakli geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar sistemasi zonali to'g'ri burchakli qutbli geografik koordinatalar deb – nuqtalarning yer ellipsoididagi joylashuv o'rnini ekvator va bosh meridianga nisbatan belgilaydigan birlikka aytiladi. geografik koordinatalar ikki turga – astronomik va geo...

This file contains 34 pages in PPT format (7.1 MB). To download "geodeziyada qo'llaniladigan koordinatalar va balandliklar sistemasi", click the Telegram button on the left.

Tags: geodeziyada qo'llaniladigan koo… PPT 34 pages Free download Telegram