ma’ruza. geodeziyada qo‘llaniladigan koordinatalar sistemalari

DOCX 4 sahifa 85,0 KB Bepul yuklash

4 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 85,0 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 4

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (4 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 4

3-ma’ruza. geodeziyada qo‘llaniladigan koordinatalar sistemalari. reja: 1. to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi. 2. astronomik koordinatalar sistemasi. 3. geodezik koordinatalar sistemasi. 4. nuqtalar balandligi. tayanch iboralar: tekislikdagi, fazoviy, koordinatalar sistemasi, xususiy koordinatalar sistemasi, astronomik, geografik, kenglik, uzoqlik, astronomik meridian, geodezik meridian, geodezik parallel, ekvator, absolyut balandlik, absolyut otmetka, shartli balandlik, nisbiy balandlik. yer yuzasidagi uchastka planini yoki kartasini chizishda joydagi nuqtalar o‘rnini tekislikda to‘g‘ri tasvirlash uchun joy kattaligi va yer shaklining qanday olinishiga qarab, to‘g‘ri burchakli, geodezik va astronomik koordinatalar sistemasi ishlatiladi. to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi. bu sistema analitik geometriyadagi kabi ikkiga bo‘linadi: a) tekislikdagi koordinatalar, b) fazoviy koordinatalar. agar joy kichik bo‘lib, yerning sfera ekanligi hisobga olinmay, u tekislikda tasvirlansa, to‘g‘ri burchakli yassi dekart sistemasi koordinatalari qo‘llaniladi. bunda meridian yo‘nalishi x deb qabul qilinib, y ning qiymati o‘qdan sharqqa tomon musbat, o‘qdan g‘arbga tomon manfiy ishorada olinadi. x o‘qqa perpendikulyar ekvator yo‘nalishi y o‘q bo‘lib, x qiymatlari y o‘qdan shimolga tomon …

2 / 4

qo‘llaniladi. bunda koordinatalar boshi sifatida yer ellipsoidining markazi olinadi. yerning qutbiy aylanish o‘qi z o‘qi deb, ekvator tekisligining bosh meridian bilan kesishgan nuqtasi x o‘qi, x o‘qiga perpendikulyar yo‘nalish y o‘qi deb qabul qilinadi. bu sitema geodeziyada kam qo‘llaniladi. astronomik koordinatalar sistemasi. bu sistema astronomiya, geografiya, geofizika kabi fanlarda ko‘p qo‘llaniladigan koordinatalar sistemasi bo‘lib, unda shovun chiziq yo‘nalishi va sfera yuzasi-sathiy yuza asos qilib olinadi. nuqta o‘rni bosh meridian va ekvatorga nisbatan aniqlanadi. london yaqinidagi grinvichdan o‘tgan meridian dunyo bo‘yicha bosh meridian deb qabul qilingan. shunga ko‘ra x o‘qi sifatida bosh meridian yo‘nalishi, y o‘qi sifatida esa ekvator yo‘nalishi qabul qilingan. bu o‘qlar kesishgan nuqta (gviney ko‘rfazida) koordinatalar boshi bo‘ladi. berilgan nuqtadagi shovun chiziq yo‘nalishi bilan ekvator tekisligi orasidagi vertikal burchak nuqtaning astronomik yoki geografik kengligi deyiladi va harfi bilan belgilanadi. kenglik ekvatordan shimolda bo‘lsa, shimoliy, janubda bo‘lsa, janubiy deyilib, qiymati ekvatordan qutblarga tomon 0 dan 90 gacha bo‘ladi (3.2-shakl). …

3 / 4

al va yer ellipsoidi kichik o‘qiga (rr1 ga) parallel bo‘lib o‘tadigan tekislikning ellipsoid yuzasi bilan kesishgan chizig‘i geodezik meridian deyiladi. berilgan nuqtadan ellipsoidning kichik o‘qiga perpendikulyar bo‘lib o‘tgan tekislikning ellipsoid bilan kesishuv chizig‘i geodezik parallel deyiladi. ellipsoid markazidan o‘tgan parallel tekisligining ellipsoid bilan kesishuv chizig‘i ekvator deb ataladi. ellipsoid yuzasidagi nuqtaning o‘rni shu nuqtadan o‘tgan geodezik meridian va parallelning kesishuv orqali aniqlanadi. meridian o‘rni uzoqlik bilan , parallel o‘rni esa kenglik bilan belgilanadi. berilgan nuqtaning geodezik meridiani bilan bosh geodezik meridian orasidagi ikki yoqli burchak geodezik uzoqlik deyiladi va l harfi bilan belgilanadi. berilgan nuqtadan yer ellipsoidi yuzasiga tushgan normal bilan ekvator tekisligi orasidagi burchak geodezik kenglik deb ataladi va v harfi bilan belgilanadi. yuqoridagilardan ma’lum bo‘lishicha, nuqtaning astronomik va geodezik koordinatalari orasidagi farq shundan iboratki, astronomik koordinatalarda shovun chiziq yo‘nalishi, geodezik koordinatalarda esa ellipsoid yuzasiga tushgan normal chiziq yo‘nalishi asos qilib olinadi. bu normal va shovun chiziqlarning har xil …

4 / 4

niqlash uchun nuqtaning ellipsoiddan balandligini ham bilish kerak. geodezik ishlarda nuqtaning balandligini aniqlashda hisob yuritiladigan bosh yuza sifatida geoid yuzasi bo‘lmish sathiy yuza qabul qilinadi. nuqtaning dengiz yuzasidan bo‘lgan balandligi absolyut balandlik deyilib n harfi bilan belgilanadi. n ning qiymati son bilan ifodalansa, u absolyut otmetka deb ataladi. bu son nuqta o‘rnini aniqlashda uchinchi koordinata bo‘ladi. 3.3-shakl. hisob yuritiladigan sathiy yuza sifatida baltika dengizidagi kronshtat orolining gidrometrik posti futoshtogi (reyka) dagi suvning o‘rtacha balandligini ko‘rsatuvchi nol belgisi qabul qilinadi. nuqtaning absolyut balandligi (otmetkasi) n hamisha ham ma’lum bo‘lavermaydi. bunday holda amaliy ishlani bajarish uchun bir nuqta balandligi ixtiyoriy olinadi, olingan bu balandlik shartli balandlik deyiladi. bir nuqtaning ikkinchi nuqtaga nisbatan bo‘lgan balandligi nisbiy balandlik deb ataladi va h bilan belgilanadi (3.3-shakl). shaklda absolyut, shartli balandliklar, nisbiy balandlik va nuqtalarning sathiy yuzalari ko‘rsatilgan. image1.png image2.png image3.jpeg

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 4 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ma’ruza. geodeziyada qo‘llaniladigan koordinatalar sistemalari" haqida

3-ma’ruza. geodeziyada qo‘llaniladigan koordinatalar sistemalari. reja: 1. to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi. 2. astronomik koordinatalar sistemasi. 3. geodezik koordinatalar sistemasi. 4. nuqtalar balandligi. tayanch iboralar: tekislikdagi, fazoviy, koordinatalar sistemasi, xususiy koordinatalar sistemasi, astronomik, geografik, kenglik, uzoqlik, astronomik meridian, geodezik meridian, geodezik parallel, ekvator, absolyut balandlik, absolyut otmetka, shartli balandlik, nisbiy balandlik. yer yuzasidagi uchastka planini yoki kartasini chizishda joydagi nuqtalar o‘rnini tekislikda to‘g‘ri tasvirlash uchun joy kattaligi va yer shaklining qanday olinishiga qarab, to‘g‘ri burchakli, geodezik va astronomik koordinatalar sistemasi ishlatiladi. to‘g‘ri burchakli koordinatalar sistemasi. bu...

Bu fayl DOCX formatida 4 sahifadan iborat (85,0 KB). "ma’ruza. geodeziyada qo‘llaniladigan koordinatalar sistemalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ma’ruza. geodeziyada qo‘llanila… DOCX 4 sahifa Bepul yuklash Telegram

ma’ruza. geodeziyada qo‘llaniladigan koordinatalar sistemalari

Sahifa ko'rinishi (4 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"ma’ruza. geodeziyada qo‘llaniladigan koordinatalar sistemalari" haqida

O'xshash fayllar